Thế Thứ Các Triều Đại …
Nãm 905, lợi dụng sự đổ nát của nhà Đường, Khúc Thừa Dụ (một hào trưởng quê ở Hồng Châu,
nay thuộc Hải Dương) đã khôn khéo thành lập một hệ thống chính quyền độc lập, tự chủ và
thống nhất. Từ đó, kỷ nguyên độc lập, tự chủ và thống nhất bắt đầu được thiết lập. Trong kỉ
nguyên lớn này, giai đoạn từ nãm 905 đến hết thời Tiền Lê (1009) là giai đoạn đầu, giai đoạn có
ý nghĩa xây dựng và từng bước khẳng định, gồm các triều đại sau đây:
1. Họ Khúc (905 - 930)
Cuối nãm 905, lợi dụng khi chính quyền đô hộ của nhà đường trên đất nước ta bị tan rã, Khúc
Thừa Dụ xưng là Tiết độ Sứ (tên chức danh của quan đô hộ Trung Quốc đối với nước ta lúc bấy
giờ). Ngày 7 tháng 2 nãm 906, nhà đường buộc phải thừa nhận chức tước của Khúc Thừa Dụ,
đồng thời, còn gia phong cho Khúc Thừa Dụ hàm đồng Bình Chương Sự.
Sau Khúc Thừa Dụ, con và cháu của ông vẫn tiếp tục giữ vững chính sách ứng xử khôn khéo
với nhà đường. Như vậy, tuy chưa xưng đế hoặc xưng vương, thậm chí còn tự coi là quan lại
của Trung Quốc; tuy chưa đặt quốc hiệu và niên họ nhưng, họ Khúc thực sự đã có công đặt
nền tảng cãn bản đầu tiên cho kỉ nguyên độc lập, tự chủ và thống nhất của nước nhà.
Họ Khúc nối truyền được ba đời, gồm:
Khúc Thừa Dụ : 905 - 907
Khúc Hạo : 907 - 917
Khúc Thừa Mỹ : 917 – 930
2. Họ Dương (931 - 937)
Nãm 930, Nam Hán (tên một nước nhỏ của Trung Quốc trong thời kì Ngũ đại Thập Quốc) đem
quân sang xâm lược nước ta. Khúc Thừa Mỹ đã thất bại trong cuộc chiến đấu chống quân Nam
Hán xâm lược.
Họ Khúc tuy thất bại nhưng lực lượng của họ Khúc vẫn còn. Nãm 931, một bộ tướng của họ
Khúc là Dương đình Nghệ (nhiều chỗ chép là Dương Diên Nghệ) đã lãnh đạo nhân dân đánh
đuổi quân Nam Hán ra khỏi bờ cõi.
Nãm 931, sau khi đã đánh đuổi được quân Nam Hán, Dương đình Nghệ đã thành lập và đứng
đầu chính quyền độc lập, tự chủ và thống nhất ở nước ta. Cũng như họ Khúc, Dương đình Nghệ
không xưng đế hay xưng vương cũng không đặt quốc hiệu và niên hiệu. Tuy nhiên trong thực
tế, Dương đình Nghệ là người đã có công tiếp tục khẳng định xu hướng độc lập, tự chủ và thống
nhất vốn đã xuất hiện một cách âm thầm nhưng rất mãnh liệt dưới thời họ Khúc.

- Lã đường (cũng đọc là Lữ đường) chiếm giữ vùng Vãn Giang, nay thuộc Bắc Ninh và Hưng
Yên
- Phạm Bạch Hổ chiếm giữ vùng đằng Châu, nay thuộc Hưng Yên
- Nguyễn Siêu chiếm giữ vùng Thanh Trì, nay là vùng Thanh Trì, ngoại thành Hà Nội.
- Nguyễn Khoan chiếm giữ vùng Vĩnh Tường, nay thuộc Vĩnh Phúc
- Kiều Công Hãn chiếm giữ vùng Bạch Hạc, nay thuộc Phú Thọ.
- Kiều Thuận chiếm giữ vùng Cấm Khê (Sơn Tây)
- Đỗ Cảnh Thạc chiếm giữ vùng đỗ động, nay thuộc Hà Tây.
- Ngô Nhật Khánh chiếm giữ vùng đường Lâm, nay thuộc Hà Tây.
Như vậy, ngoài những vùng do các sứ quân nói trên chiếm giữ, thời gian này, ở nước ta có
nhiều vùng không thuộc vào bất cứ hệ thống chính quyền nào.
Loạn mười hai sứ quân đã làm cho thế nước suy vi, dân tình khốn khổ.
4. Họ Đinh (968 - 980).
Nãm 968, đinh Bộ Lĩnh đã dẹp yên được loạn mười hai sứ quân, tái thiết nền thống nhất cho đất
nước và lập ra một triều đại mới : triều Đinh.
Họ Đinh xưng đế, đặt quốc hiệu là đại Cồ Việt, niên hiệu là Thái Bình, đóng đô ở Hoa Lư (nay
thuộc Ninh Bình), nối truyền được hai đời, tổng cộng 12 nãm :
- Đinh Bộ Lĩnh (đinh Tiên Hoàng) : 968 – 979
- Đinh Phế Đế (đinh Toàn) : 979 - 980.
5. Họ Lê (980 - 1009)
Nãm 979, đinh Tiên Hoàng cùng con trai trưởng là Nam Việt Vương đinh Liễn qua đời, con nối
ngôi là Vệ Vương đinh Toàn (tức đinh Phế đế) còn quá nhỏ, (mới 6 tuổi đầu), trong khi đó, tình
hình đối nội cũng như đối ngoại của đất nước rất phức tạp.
Tháng 7 nãm 980, khi được tin quân Tống đang chuẩn bị tràn sang xâm lược nước ta, đa số
quan lại trong triều nhà đinh đã đồng lòng tôn Lê Hoàn lên ngôi vua. Sự kiện này vừa có ý
nghĩa gấp rút ổn định tình hình trong nước, vừa có ý nghĩa thiết thực đối với sự nghiệp tập hợp
và lãnh đạo nhân dân cả nước chống xâm lãng.
Với sự kiện Lê Hoàn lên ngôi, nhà Lê được lập ra. để phân biệt với triều Lê sau (mở đầu là Lê
Lợi), sử gọi đây là triều Tiền Lê.
Triều Tiền Lê tồn tại trước sau tổng cộng ba đời vua trị vì gần ba mươi nãm. Ba đời vua đó là :