HÛÚÁNG DÊỴN ƯN THI MƯN TRIÏËT HỔC MẤC - LÏNIN 11
http://ebooks.vdcmedia.com
* Nhûäng quan àiïím triïët hổc cho vêåt chêët lâ tđnh thûá nhêët,
thûác lâ tđnh thûá hai hổp thânh ch nghơa duy vêåt. Trong lõch sûã tû
tûúãng triïët hổc cố ba hònh thûác cú bẫn ca ch nghơa duy vêåt: 1)
Ch nghơa duy vêåt chêët phấc, ngêy thú thúâi cưí àẩi; 2) Ch nghơa
duy vêåt mấy mốc, siïu hònh thïë k XVII-XVIII; 3) Ch nghơa duy
vêåt biïån chûáng.
* Ngûúåc lẩi, nhûäng quan àiïím triïët hổc cho thûác lâ tđnh thûá
nhêët, vêåt chêët lâ tđnh thûá hai, hổp thânh ch nghơa duy têm. Ch
nghơa duy têm lẩi àûúåc thïí hiïån qua hai trâo lûu chđnh: ch nghơa
duy têm khấch quan (Platưn; Hïghen ) vâ ch nghơa duy têm ch
quan (Beccli, Hium ).
+ Mùåt thûá hai trẫ lú
âi cêu hỗi: con ngûúâi cố khẫ nùng nhêån
thûác àûúåc thïë giúái hay khưng?
* Cấc nhâ triïët hổc duy vêåt cho rùçng, con ngûúâi cố khẫ nùng
nhêån thûác thïë giúái. Song, do mùåt thûá nhêët quy àõnh, nïn sûå nhêån
thûác àố lâ sûå phẫn ấnh thïë giúái vêåt chêët vâo ốc con ngûúâi.
* Mưåt sưë nhâ triïët hổc duy têm cng thûâa nhêån con ngûúâi cố
khẫ nùng nhêån thûác thïë giúái nhûng sûå nhêån thûác àố lâ sûå tûå nhêån
thûác ca tinh thêìn, tû duy.
* Mưåt sưë nhâ triïët hổc duy têm khấc nhû Hium, Cantú lẩi
ph nhêån khẫ nùng nhêån thûá
c thïë giúái ca con ngûúâi. Àêy lâ
nhûäng ngûúâi theo "bêët khẫ tri lån" (thuët khưng thïí biïët).
Khuynh hûúáng nây khưng thûâa nhêån vai trô ca nhêån thûác khoa
hổc trong àúâi sưëng xậ hưåi.
Àưëi vúái cấc hïå thưëng triïët hổc, vêën àïì cú bẫn ca triïët hổc
khưng chó àûúåc thïí hiïån trong cấc quan niïåm cố tđnh chêët bẫn thïí
lån, mâ côn àûúåc thïí hiïån trong cấc quan niïåm chđnh trõ - xậ hưåi,

nùng nhêån thûác mưåt cấch àng àùỉn, khấch quan vïì giúái tûå nhiïn,
xậ hưåi vâ tû duy vâ gip con ngûúâi àẩt àûúåc hiïåu quẫ trong hoẩt
àưång thûåc tiïỵn.
HÛÚÁNG DÊỴN ƯN THI MƯN TRIÏËT HỔC MẤC - LÏNIN 13
http://ebooks.vdcmedia.com
CÊU 2: Nhûäng nết cú bẫn ca triïët hổc ÊËn Àưå cưí àẩi xung quanh
cấc vêën àïì: khúãi ngun ca thïë giúái, con ngûúâi vâ nhêån thûác.
1. Vêën àïì khúãi ngun ca thïë giúái
Theo cấch phên chia truìn thưëng, triïët hổc ÊËn Àưå cưí àẩi cố
9 hïå thưëng thåc hai loẩi:
- Chđnh thưëng cố 6 hïå thưëng Mimânsâ, Vedânta, Sâmkhuya,
Yoga, Nyâya, Vaisêsika.
Phấi khưng chđnh thưëng hay Tâ giấo (nâstika) cố
3 hïå thưëng: Buddha (Phêåt giấo), Jaina giấo, Lưkâyata.
(Tiïu chín ca chđnh thưëng lââ thûâa nhêån vâ bẫo vïå tđnh
àng àùỉn tuåt àưëi ca kinh Vêda. Côn tâ giấo thò ngûúåc lẩi).
Cấc trûúâ
ng phấi trïn àïìu đt nhiïìu bân àïën vêën àïì khúãi
ngun ca thïë giúái.
Nhûäng trûúâng phấi cố tđnh chêët duy têm tưn giấo cho rùçng,
khúãi ngun ca thïë giúái lâ Brâhman - lâ thûåc tẩi duy nhêët ca v
tr, lâ cấi mâ do àố, mổi vêåt sinh trûúãng, cấi trong àố, mổi vêåt
nhêåp vâo khi bõ hu diïåt. Brâhman tưìn tẩi vơnh viïỵn, vâ cố khi côn
àûúåc coi lâ mưåt võ thêìn sấng tẩo. Con ngûúâi lâ mưåt bưå phêån ca
Brâhman, tûác lâ Atman; mën trúã vïì vúái cấi vơnh hùçng, con ngûúâi
phẫi tu luån, phẫi thoất tc àïí Atman trúã vïì
vúái Brâhman.
Nhûäng trûúâng phấi cố tđnh chêët duy vêåt cho rùçng, thïë giúái
nây (kïí cẫ con ngûúâi) àûúåc tẩo thânh tûâ nhûäng ëu tưë vêåt chêët, tu
theo quan niïåm khấc nhau ca cấc phấi mâ cấc ëu tưë àố lâ: nûúác,

àïì, vđ d, suy àoấn, kïët lån. Thđ d c thïí nhû:
1. Àưìi cố lûãa chấy.
2. Vò àưìi bưëc khối.
3. Têët cẫ nhûäng cấi bưëc khối àïìu cố lûãa chấy, thđ
d bïëp lô.
4. Àưìi bưëc khối thò khưng thïí khưng cố lûãa chấy.
5. Do àố, àưìi cố lûãa chấy.
Trong triïët hổc ÊËn Àưå cưí àẩi cng cố nhûäng phấi àậ àïì cêåp
túái phếp biïån chûáng, têët nhiïn àố múái lâ phếp biïån chûáng mưåc mẩc,
tûå phất. Nhûäng nhâ triïët hổc cố tû tûúãng biïån chûáng cho rùçng, thïë
giúá
i cố sinh, cố diïåt, vêån àưång biïën àưíi khưng ngûâng. Sûå vêån àưång
biïën àưíi êëy diïỵn ra trong khưng gian vâ trong tûâng khoẫnh khùỉc
thúâi gian hïët sûác ngùỉn (sấtna - ca Phêåt giấo). Hổ côn cho rùçng, sûå
vêån àưång àố lâ do nhûäng lûåc bïn trong ca nố. Chđnh Mấc vâ
HÛÚÁNG DÊỴN ƯN THI MƯN TRIÏËT HỔC MẤC - LÏNIN 15
http://ebooks.vdcmedia.com
Ùngghen àậ àấnh giấ cao nhûäng tû tûúãng biïån chûáng nây trong tđn
àiïìu Phêåt giấo sú k.
Triïët hổc ÊËn Àưå cưí àẩi cố sûå pha trưån, hoâ nhêåp vúái nhûäng tû
tûúãng cố tđnh chêët duy linh tưn giấo, trong àố, cố nhiïìu vêën àïì mâ
ngây nay chng ta cêìn phẫi xem xết; diïỵn giẫi nhû: luån yoga;
ln hưìi,
PTS. TRÛÚNG VÙN PHÛÚÁC (Ch biïn) 16
http://ebooks.vdcmedia.com
CÊU 3: Nhûäng àùåc àiïím cú bẫn ca triïët hổc Trung Hoa cưí àẩi vïì
cấc vêën àïì: khúãi ngun ca thïë giúái, vêën àïì cú bẫn ca triïët hổc, con
ngûúâi vâ nhêån thûác.
Trung Hoa lâ mưåt nûúác cố nïìn vùn minh lúán vâ súám. Khoẫng
tûâ 1.700 nùm àïën 1.000 nùm trûúác cưng ngun, ngûúâi Trung Hoa

mêìm mưëng duy têm. Do vêåy, sau nây, mưåt sưë nhâ triïët hổc kïë tc
HÛÚÁNG DÊỴN ƯN THI MƯN TRIÏËT HỔC MẤC - LÏNIN 17
http://ebooks.vdcmedia.com
ưng àậ khai thấc ëu tưë duy têm nây vâ biïën "Àẩo" thânh cấi cố
tđnh chêët nhû mưåt tinh thêìn tuåt àưëi, cấi mâ con ngûúâi khưng thïí
nhêån thûác àûúåc.
Vúái Khưíng Tûã, tuy khưng trûåc tiïëp bân àïën vêën àïì bẫn thïí,
tûå nhiïn, nhûng ưng lẩi cố quan niïåm vïì "Trúâi", "mïånh trúâi". Sau
nây, mưåt sưë ngûúâi kïë tc ưng biïën cấc quan niïåm àố thânh nhûäng
thûåc thïí thêìn thấnh, vúái hổ "Trúâi" lâ võ thêìn cố nhên cấch, cố
quìn thûúãng phẩt , vâ lâ kễ sấng tẩo ra thïë giúái.
Khấc vúái nhûäng quan àiïím trïn, mưå
t sưë nhâ triïët hổc duy vêåt
úã Trung Hoa cưí àẩi cho rùçng vẩn vêåt do "ng hânh" (kim, mưåc,
thu, hoẫ, thưí) tûúng sinh tûúng khùỉc tẩo thânh. Hóåc mưåt sưë khấc
cho rùçng, do êm dûúng giao cẫm mâ tẩo nïn trúâi, àêët, vẩn vêåt vâ
con ngûúâi.
Triïët hổc Trung Hoa cưí àẩi giẫi quët vêën àïì cú bẫn ca triïët
hổc thưng qua viïåc lån giẫi cấi phẩm tr: Têm - Vêåt, L - Khđ,
Thêìn - Hònh. Cấc nhâ duy têm cho rùçng, Têm, L, Thêìn lâ cố
trûúác, lâ cấi ch àưång; côn Vêåt, Khđ, Hònh lâ cố sau, lâ cấi lïå thåc.
Cấc nhâ duy vêåt àậ phẫn bấc lẩi quan niïå
m duy têm trïn vâ cho
rùçng, cấi tinh thêìn, cấi têm l, cấi tû tûúãng ln gùỉn vúái cấi thên
thïí vâ nố mêët ài khi thên thïí bõ hu diïåt.
2. Vêën àïì con ngûúâi
Triïët hổc Trung Hoa rêët ch àïën vêën àïì con ngûúâi, nhiïìu
vêën àïì "ngoâi con ngûúâi" cố àûúåc àïì cêåp túái, cëi cng cng chó àïí
giẫi quët vêën àïì con ngûúâi trong cấc mưëi quan hïå gia àònh vâ xậ
hưåi.

åo" ca Lậo
Tûã, ). Khi bân nhiïìu àïën khẫ nùng nhêån thûác ca con ngûúâi,
Khưíng Tûã cho rùçng thấnh nhên khưng hổc cng biïët, qn tûã hổc
thò biïët, côn tiïíu nhên hổc cng khưng biïët. Mưåt sưë nhâ triïët hổc
khấc thò cho rùçng, d kễ trđ hay ngu cng phẫi qua hổc múái biïët.
Nhûng nhiïìu nhâ triïët hổc cho rùçng, cấi hổc, biïët êëy lâ nhùçm àïí
lâm theo "danh", "phêån" ca mònh.
Phếp biïån chûáng cng lâ vêën àïì àậ àûúåc àùåt ra trong triïët
hổc Trung Hoa cưí àẩi, thïí hiïån trong kiïën giẫi vïì "Àẩo", vïì "Biïën
dõch". Trong àố, hổ thûâa nhêån rùç
ng: Thïë giúái vêån àưång biïën àưíi lâ
tưìn tẩi vơnh viïỵn, cố tđnh quy låt vâ nhúâ nhûäng mêu thỵn vưën cố
ca nố. Nhûng do hẩn chïë lõch sûã, sûå vêån àưång, biïën àưíi àố lẩi àûúåc
coi lâ mưåt chu trònh khếp kđn, khưng cố phất triïín, khưng
cố sûå àưíi múái vïì chêët.
*
* *
HÛÚÁNG DÊỴN ƯN THI MƯN TRIÏËT HỔC MẤC - LÏNIN 19
http://ebooks.vdcmedia.com
Do nhûäng àiïìu kiïån lõch sûã c thïí mâ Viïåt Nam cố sûå tiïëp
th vâ cẫi biïën nhûäng tû tûúãng triïët hổc ca Trung Hoa, àố lâ mưåt
têët ëu lõch sûã. Do vêåy, khi nghiïn cûáu tû tûúãng triïët hổc Viïåt
Nam khưng thïí khưng tđnh àïën sûå tiïëp th vâ cẫi biïën êëy.
PTS. TRÛÚNG VÙN PHÛÚÁC (Ch biïn) 20
http://ebooks.vdcmedia.com
CÊU 4: Phên tđch cåc àêëu tranh giûäa ch nghơa duy vêåt vâ ch
nghơa duy têm trong triïët hổc cưí àẩi Hy Lẩp thưng qua hai àûúâng lưëi
triïët hổc: Àïmưcrit vâ Platưn. Nhûäng giấ trõ triïët hổc nưíi bêåt ca
Arixtưët.
1. Cåc àêëu tranh giûäa ch nghơa duy vêåt vâ ch nghơa duy

trưëng. Àïmưcrit côn àùåt ra vêën àïì vïì mưëi quan hïå giûäa cẫm giấc vâ