Lời nói đầu
Đất nớc ta hiện nay đang thực hiện công cuộc đổi mới mà Đảng và Nhà n-
ớc đã đề ra từ Đại hội Đảng lần thứ VI(1986). Trong công cuộc đổi mới này,
vấn đề phát triển một nền Kinh tế thị trờng với sự tham gia của nhiều thành
phần kinh tế theo định hớng xã hội chủ nghĩa trong đó kinh tế Nhà nớc đóng vai
trò chủ đạo là một mục tiêu hết sức quan trọng. Thực tế cho thấy, qua gần 15
năm phát triển kinh tế theo đờng lối này, nền kinh tế thị trờng nớc ta đã bớc đầu
thu đợc nhiều thành tựu rất đáng khích lệ. Tuy nhiên, nền kinh tế của chúng ta
vẫn còn là một nền kinh tế thị trờng ở dạng sơ khai và trớc mắt còn phải đối mặt
với rất nhiều khó khăn và thử thách.
Một trong những khó khăn, bất ổn mà chúng ta cần phải nói tới đó là sự
yếu kém của khu vực kinh tế Nhà nớc nói chung mà nói riêng là là hệ thống các
doanh nghiệp Nhà nớc(DNNN). Có thể nói trong điều kiện cơ chế quản lý thay
đổi, khi hiệu quả sản xuất kinh doanh trở thành yếu tố sống còn của mỗi doanh
nghiệp thì các doanh nghiệp thuộc khu vực kinh tế Nhà nớc đã thực sự bộc lộ
những yếu kém của mình nh: công nghệ lạc hậu, tài sản manh mún, cơ chế quản
lý cứng nhắc, trình độ quản lý thấp kém, tinh thần ngời lao động sa sút.... Nói
chung phần lớn các doanh nghiệp Nhà nớc đều lâm vào tình trạng khủng hoảng,
trì trệ, làm ăn cầm chừng.
Nhận thức đợc điều đó, trong những năm qua Đảng và Nhà nớc ta đã có
nhiều biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động của Khu vực kinh tế Nhà n-
ớc nh cổ phần hoá một bộ phận DNNN, sắp xếp lại các DNNN, giải thề các
doanh nghiệp làm ăn không hiệu quả... trong đó cổ phần hoá đợc coi là giải
pháp hàng đầu, có khả năng mang lại lợi ích hài hoà cho Nhà nớc cũng nh
nhiều bộ phận xã hộ i khác.
Chính vì vậy việc nghiên cứu về cổ phần hoá trong thời điểm hiện nay tuy
không phải là mới mẻ nhng lại rất cần thiết, đặc biệt là đối với những sinh viên
ngành Kinh tế & Quản trị kinh doanh. Thông qua việc tìm hiều nội dung của
chính sách cổ phần hoá và các vấn đề có liên quan, chúng ta sẽ có những đánh
1
giá khách quan hơn về những hiệu quả cũng nh những khó khăn hạn chế của cổ
VII(6/1992), tiếp theo đó là quyết định số 202/CT(6/1992) của Chủ tịch Hội
đồng Bộ trởng (nay là Thủ tớng Chính phủ), rồi tới các nghị định số
28/CP(7/5/1996), 25/CP(23/7/1997) và nghị định 44/CP(29/6/1998), cổ phần
hoá luôn đợc Đảng và Nhà nớc xác định là việc chuyển các DNNN thành các
Công ty cổ phần nhằm thực hiện các mục tiêu:
Chuyển một phần sở hữu Nhà nớc sang sở hữu hỗn hợp
Huy động vốn của toàn xã hội
Tạo điều kiện để ngời lao động trở thành ngời chủ thực sự trong
doanh nghiệp
Thay đổi phơng thức quản lý trong doanh nghiệp
Nh vậy có thể thấy so với các nớc đã và đang tiến hành CPH trên thế giới,
ở nớc ta, chủ trơng CPH DNNN lại xuất phát từ đờng lối kinh tế và đặc điểm
kinh tế xã hội trong giai đoạn hiện nay: chúng ta đang bố trí lại cơ cấu kinh tế
3
và chuyển đổi cơ chế quản lý cho phù hợp với nền kinh tế hàng hoá nhiều thành
phần, vận hành theo cơ chế thị trờng có sự quản của Nhà nớc. Đó là đặc điểm
lớn nhất chi phối, quyết định mục đích nội dung và phơng thức CPH DNNN. Vì
vậy về thực chất CPH ở nớc ta là nhằm sắp xếp lại DNNN cho hợp lý và hiệu
quả, còn việc chuyển đổi sở hữu của Nhà nớc thành sở hữu của các cổ đông
trong công ty cổ phần chỉ là một trong những phơng tiện quan trọng để thực
hiện mục đích trên.
2. Nội dung cổ phần hoá:
Với mục tiêu nh trên, tiến trình CPH đã dành đợc sự quan tâm đặc biệt của
Đảng, Chính phủ và các ban ngành, chính quyền địa phơng. Trong suốt gần 10
năm thực hiện, nhiều văn bản pháp qui quy định chi tiết nội dung cổ phần hoá
DNNN đã đợc ban hành nhằm đa công tác CPH phù hợp với từng giai đoạn.
Đặc biệt Nghị định 44/CP(29/6/1998) của Chính phủ quy định chi tiết nội dung
CPH bao gồm: đối tợng cổ phần hoá, hình thức cổ phần hoá, xác định giá trị
doanh nghiệp, đối tợng mua cổ phần và phân tích đánh giá thực trạng doanh
nghiệp.
môi giới, kiểm toán( đã diễn ra trên thị trờng chứng khoán nhng cha phổ biến).
Trên cơ sở xác định đợc giá trị thực tế của doanh nghiệp, giá trị thực tế phần
vốn Nhà nớc tại doanh nghiệp sẽ là phần còn lại của giá trị thực tế sau khi đã trừ
đi các khoản nợ phải trả.
Cơ sở xác định giá trị thực tế của doanh nghiệp đó là số liệu trong sổ
sách kế toán của doanh nghiệp tại thời điểm CPH và giá trị thực tế của tài
sản tại doanh nghiệp đợc xác định trên cơ sở hiện trạng về phẩm chất, tính
năng kỹ thuật, nhu cầu sử dụng của ngời mua tài sản và giá thị trờng tại thời
điểm CPH. Nguyên tắc này đợc đặt ra để đảm bảo tính khách quan trong việc
xác định giá trị doanh nghiệp.
Thực tế việc CPH các doanh nghiệp cho thấy, các doanh nghiệp đăng ký
CPH thờng có xu hớng định thấp giá trị doanh nghiệp, thông qua việc khai báo
không chính xác nh khai thấp giá trị TSCĐ của doanh nghiệp, khai không đúng
lợng vốn từ đó ảnh h ởng tiêu cực đến việc định giá trị doanh nghiệp và gây
thiệt hại cho Nhà nớc. Ngợc lại, hiện tợng cơ quan kiểm toán định giá cao hơn
giá trị thực của doanh nghiệp lại có thể làm thiệt hại cho ngời mua cổ phần.
d) Về việc xác định đối tợng mua cổ phần và cơ cấu phân chia cổ phần:
6
Các đối tợng đợc phép mua cổ phần đó là: các tổ chức kinh tế, tổ chức xã
hội, công dân Việt Nam, ngời nớc ngoài định c ở Việt Nam trong đó CBCNV
tại các DNNN là đối tợng đợc u tiên mua cổ phần.
Về số lợng cổ phần đợc mua có quy định nh sau:
Loại doanh nghiệp mà Nhà nớc giữ cổ phần chi phối, cổ phần đặc biệt:
Một pháp nhân đợc mua không quá 10%, một cá nhân đợc mua không quá 5%
tổng số cổ phần của doanh nghiệp.
Loại doanh nghiệp mà Nhà nớc không nắm cổ phần chi phối, cổ phần
đặc biệt: Một pháp nhân đợc mua không quá 20%, một cá nhân đợc mua không
quá 10% tổng số cổ phần của doanh nghiệp.
Loại DNNN không tham gia cổ phần: không hạn chế số lợng cổ phần
lần đầu mỗi pháp nhân và cá nhân đợc mua nhng phải đảm bảo số cổ đông tối
nghiệp phải ngừng hoạt động do thiếu vốn kinh doanh đã xuất hiện. Tình trạng
doanh nghiệp không có vốn và không đủ khả năng huy động vốn để đổi mới
công nghệ đợc coi là phổ biến. Trong khi đó, hiệu quả sử dụng vốn thấp kém,
thất thoát vốn của Nhà nớc ngày càng trầm trọng. Năm 1998 chỉ tính riêng số
nợ khó đòi và lỗ luỹ kế của các DNNN đã lên đến 5.005 tỷ đồng . Theo Tổng
cục Quản lý vốn và tài sản Nhà nớc tại doanh nghiệp , trong số gần 5800
DNNN, chỉ 40,4% đợc đánh giá là hoạt động có hiệu quả (bảo toàn đợc vốn, trả
đợc nợ, nộp đủ thuế, trả lơng cho ngời lao động và có lãi) ; 44% số doanh
nghiệp hoạt động cha có hiệu quả, khó khăn tạm thời ; còn 15,6% số doanh
nghiệp hoạt động không hiệu quả. Tổng cộng, có tới trên 59,6% DNNN hoạt
động kém hiệu quả.
Công nghệ: Công nghệ của các DNNN lạc hậu so với trình độ chung của
khu vực và của thế giới (thờng từ 2-3 thế hệ, cá biệt có công nghệ lạc hậu tới 5-
6 thế hệ), 76% máy móc thiết bị thuộc thế hệ những năm 50-60 và chủ yếu do
Liên Xô cũ và các nớc Đông Âu cung cấp. Hiện nay có đến 54,3% DNNN trung
8
ơng và 74% DNNN địa phơng còn sản xuất ở trình độ thủ công, hiệu quả sử
dụng trang thiết bị bình quân dới 50% công suất. Đó chính là nguyên nhân làm
cho khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp trên thị trờng nội địa cũng nh
quốc tế hết sức thấp kém. Điều này thực sự là một nguy cơ đối với các doanh
nghiệp Nhà nớc và với nền kinh tế trong quá trình hội nhập vào đời sống kinh tế
khu vực và thế giới.
Trình độ, năng lực và bản lĩnh quản lý còn thấp so với yêu cầu. Ta thấy
rằng, ở các doanh nghiệp Nhà nớc, quyền sở hữu không gắn với quyền quản lý
vốn và tài sản. Mặt khác, do những nguyên nhân lịch sử, do ảnh hởng của cơ
chế kế hoạch hoá tập trung quan liêu bao cấp, các doanh nghiệp Nhà nớc có số
lợng lao động lớn, cơ cấu lao động bất hợp lý, đội ngũ cán bộ quản lý kinh tế
vừa thừa, vừa thiếu, vừa yếu. Bên cạnh trách nhiệm về kinh tế, mối doanh
nghiệp còn phải đảm trách nhiều chức năng xã hội nữa.
Từ tình hình trên, có thể thấy khu vực kinh tế Nhà nớc không phải là điểm
thay đổi về sở hữu, mà còn là sự thay đổi căn bản trong công tác quản lý ở cả
phạm vi doanh nghiệp và ở cả phạm vi nền kinh tế quốc dân.
10
Thứ sáu: Cổ phần hoá là một giải pháp quan trọng để cơ cấu lại nền
kinh tế trong quá trình đổi mới.
Nh vậy, đứng trớc thực trạng hoạt động yếu kém của hệ thống DNNN,
CPH với những u điểm và mục tiêu của mình đã chứng tỏ đó là một chủ trơng
đúng đắn, phù hợp với quá trình đổi mới, phù hợp với giai đoạn quá độ đi lên
CHXH ở nớc ta.
Phần B: Thực trạng cổ phần hoá - Những kết quả ban đầu và những
khó khăn cần tháo gỡ:
I/ Tiến trình thực hiện cổ phần hoá trong những năm vừa qua:
1. Giai đoạn thí điểm (1992 - 1996):
Ngày 8/6/1992 Chủ tịch Hội đồng Bộ trởng ( nay là Thủ tớng Chính phủ)
đã ban hành Quyết định số 202/CT về thí điểm chuyển một số doanh nghiệp
Nhà nớc thành công ty cổ phần. Sau đó, ngày 4/3/1993 Thủ tớng Chính phủ ban
hành tiếp Chỉ thị số 84/TTg về việc xúc tiến thực hiện thí điểm CPH doanh
nghiệp Nhà nớc và các giải pháp đa dạng hoá hình thức sở hữu đối với doanh
nghiệp Nhà nớc .
Quyết định số 202/CT đã chọn 7 doanh nghiệp Nhà nớc làm thí điểm,
đồng thời giao nhiệm vụ cho mỗi Bộ, Uỷ ban nhân dân tỉnh, Thành phố trực
thuộc TW chọn từ 1 đến 2 doanh nghiệp để tổ chức thí điểm chuyển thành công
ty cổ phần.
Sau 4 năm triển khai thực hiện Quyết định số 202/CT và Chỉ thị số 84/TTg
(1992-1996) cả nớc chỉ CPH đợc 5 doanh nghiệp bao gồm: 3 DN trung ơng và 2
DN địa phơng. Đó là các doanh nghiệp :
Công ty Đại lý Liên hiệp vận chuyển thuộc Bộ GTVT -
ngày thực hiện CPH : 1/7/1993.
11
Công ty Cơ điện lạnh thuộc UBND Tp Hồ Chí Minh - ngày
3. Giai đoạn thực hiện theo Nghị định 44/CP đến nay:
Trong giai đoạn này, nhờ những chuyển biến thuận lợi về cơ sở pháp lý mà
nổi bật là sự ra đời của Nghị định 44/CP ngày 29/6/1998 và việc thành lập Ban
đổi mới quản lý doanh nghiệp TW, con số các doanh nghiệp CPH đã tăng
nhanh so với các thời kỳ trớc.
Sau hơn 2 năm thực hiện CPH doanh nghiệp Nhà nớc theo Nghị định số
44/CP, từ tháng 6/1998 đến hết tháng 8/2000 cả nớc đã cổ phần hoá 430
doanh nghiệp đa tổng số doanh nghiệp Nhà nớc đã thực hiện cổ phần hoá lên
460 doanh nghiệp.
Trong số những doanh nghiệp đã CPH , những doanh nghiệp thuộc lĩnh
vực Công nghiệp và Xây dựng chiếm khoảng 44,2%; Dịch vụ thơng mại chiếm
39,2%; Giao thông vận tải chiếm 9,5%; Nông nghiệp chiếm 4,1% và thuỷ sản
chiếm 2%. Hầu hết các doanh nghiệp đã CPH đều tơng đối nhỏ, những công ty
có tổng số vốn lớn hơn 10 tỷ đồng chiếm khoảng 12%, trong khi các doanh
nghiệp có vốn nhỏ hơn 5 tỷ đồng chiếm đến hơn 50%. Vốn trung bình của các
doanh nghiệp đã CPH chỉ vào khoảng 3,1 tỷ đồng. Đa số các doanh nghiệp thực
hiện CPH theo hình thức thứ 2 nghĩa là bán một phần giá trị vốn của Nhà nớc
nắm giữ trong doanh nghiệp.
Tính tới thời điểm 31/12/1999, trong số các địa phơng thực hiện CPH , Hà
Nội là thành phố có số doanh nghiệp cổ phần hoá nhiều nhất, gồm 70 doanh
nghiệp trong tổng số 210 doanh nghiệp thuộc các tỉnh, thành phố thực hiện cổ
phần hoá, tiếp theo là TP Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Nam Định và Thanh Hoá.
Các doanh nghiệp sau khi chuyển thành công ty cổ phần đều hoạt động có
hiệu quả cao hơn về nhiều mặt, kể cả những doanh nghiệp mới CPH. Một số
doanh nghiệp trớc CPH gặp nhiều khó khăn thì sau CPH các doanh nghiệp này
đã có những tiến bộ rõ rệt, bảo đảm việc làm, tăng thu nhập cho ngời lao động.
13
Copyright: Tài liệu đại học ©