Trng THCS Ph Li Kinh nghim dy lch s s dng vn hc
A- Đặt vấn đề
i. lý do chọn đề tài.
Dạy học lịch sử ở trờng phổ thông là một quá trình s phạm bao gồm
nhiều hoạt động khác nhau của giáo viên và học sinh những hoạt động đó
nhằm mục đích: Học sinh nắm vững tri thức lịch sử, phát triển t duy lịch sử.
Để việc dạy học lịch sử đi đúng mục tiêu một trong ba mặt của cải cách
giáo dục là phơng pháp dạy học lịch sử. Trong hệ thống phơng pháp dạy
học lịch sử ở trờng phổ thông có rất nhiều phơng pháp trong đó có phơng
pháp sử dụng tài liệu văn học để giảng dạy lịch sử. Muốn thực hiện tốt ph-
ơng pháp sử dụng tài liệu văn học để dạy học lịch sử trớc hết ta tìm hiểu
khái niệm về phơng pháp dạy học.
1. Khái niệm về phơng pháp dạy học lịch sử.
Có rất nhiều quan niệm khác nhau về phơng pháp dạy học lịch sử.
- Ngời thì cho rằng phơng pháp dạy học lịch sử chỉ là một thao tác,
thủ thuật, kinh nghiệm của ngời giáo viên trong quá trình dạy học. Quan
niệm này cho rằng phơng pháp dạy học là của mỗi ngời, chỉ cần có kiến
thức nắm vững khoa học lịch sử là có thể dạy học đợc.
- Một quan niệm thứ hai cho rằng phơng pháp dạy học chỉ là sự vận
dụng lý luận dạy học vào bộ môn.
Quan niệm nh vậy là đã hạ thấp phơng pháp dạy học không đúng với
bản chất của quá trình dạy học và cho rằng phơng pháp dạy học nh vậy là t
pháp, là sản phẩm của t duy thuần tuý, rất thùy tiện. Tình trạng đó rất phổ
biến và quan niệm nh vậy là không xuất phát từ cơ sở khách quan đặc trng
của bộ môn là giảm nhẹ chất lợng đào tạo, không đúng với bản chất của ph-
ơng pháp dạy học lịch sử. Điều này đã đợc nhiều văn kiện, nhiều nhà hội
thảo đã chỉ ra. Ví dụ nghị quyết trung ơng II khóa VIII đã khẳng định:
Phơng pháp giáo dục đào tạo chậm đổi mới, cha phát huy đợc sáng
tạo của ngời học và:
Phải đổi mới phơng pháp giáo dục đào tạo khắc phục lối truyền thụ
một chiều, rèn luyện thành nếp t duy sáng tạo của ngời học, từng bớc áp

- Trực quan
Nhóm này nhằm khôi phục lại hình ảnh lịch sử.
+ Nhóm 2: Gồm các phơng pháp:
- Sử dụng sách giáo khoa.
- Sử dụng tài liệu văn học, t liệu lịch sử
- Sử dụng câu hỏi, đàm thoại
+ Nhóm 3: Gồm các phơng pháp:
- Dạy học nêu vấn đề.
- Phơng pháp liên môn, phơng pháp tích hợp.
- Phơng pháp thực hành
Nh vậy nghiên cứu về phơng pháp dạy học lịch sử ở phổ thông ta
thấy có rất nhiều phơng pháp.
Xin chọn một đề tài nhỏ là Sử dụng tài liệu văn học trong giảng dạy
lịch sử ở trờng THCS"
Ngi vit : Phm Cụng ớnh
2
Trng THCS Ph Li Kinh nghim dy lch s s dng vn hc
2. Lịch sử của vấn đề.
Nh đã trình bày ở trên đề tài này đã là nội dung nghiên cứu của các
thầy, các cô, các giáo s đầu ngành giảng dạy đề cập đến mà rõ nhất là trong
Ph ơng pháp dạy học lịch sử của nhà xuất bản giáo dục và đã đợc thực tiễn
công nhận.
II. Mục đích và nhiệm vụ của đề tài.
Trong thực tiễn dạy học lịch sử, các tác phẩm văn học dân tộc cũng
nh thế giới có vai trò to lớn đối với việc dạy học lịch sử ở trờng phổ thông.
Nhng không phải dễ dàng khi vận dụng lý luận này vào thực tiễn. Đó là cha
nói đến ở nơi này nơi khác cha đợc quan tâm hoặc quan tâm rất mờ nhạt.
May mắn đợt thay sách lớp 1, lớp 6 đợc tiến hành từ năm học 2002 -
2003 các cấp các ngành đã có chỉ đạo nâng cao chất lợng dạy học ở trờng
THCS trong đó có môn lịch sử đòi hỏi ở môn này là phải có bớc chuyển

động mạnh mẽ đến t tởng tình cảm ngời đọc trình bày những nét đặc trng
điển hình của các hiện tợng kinh tế, chính trị những quy luật của đời sống
xã hội, giữa khoa học và văn học nói chung, sử học nói riêng có mối liên hệ
khăng khít. Trong khi sáng tác một tiểu thuyết (Lịch sử hay tâm lý xã hội)
nhà văn phải nghiên cứu các tài liệu lịch sử. Không ít tác phẩm văn học tự
nó đã là một t liệu lịch sử. Không ít tác phẩm văn học, từ nó đã là một t liệu
lịch sử. Ví dụ nh: Hịch T ớng Sỹ của Trần Hng Đạo, Cáo Bình Ngô của
Nguyễn Trãi, Tuyên Ngôn Độc Lập của Chủ tịch Hồ Chí Minh.
Thứ hai: Các tác phẩm văn học góp phần quan trọng làm cho bài
giảng sinh động, hấp dẫn.
Trình độ: Chuyên môn của giáo viên đứng lớp môn sử hiện nay ở tr-
ờng phổ thông là không đồng đều. Có ngời dạy tốt thì sử dụng nhuần
nhuyễn các phơng pháp dạy học lịch sử trong đó có phơng pháp sử dụng tài
liệu văn học trong dạy học lịch sử. Có giáo viên có chuyên môn dạy ở mức
trung bình ngợc lại vẫn có giáo viên dạy sử yếu nhng lại không thể xếp loại
nghiệp vụ yếu vì họ phải đứng lớp không đúng chuyên môn chẳng hạn:
Giáo viên văn dạy sử, giáo viên văn dạy giáo dục công dân
Trong thực tế dự giờ, thăm lớp và thực tế giảng dạy nếu giáo viên sử
có kiến thức vững vàng có chuyên môn sâu rộng, lời giảng truyền cảm, làm
chủ kiến thức thì thờng đó cũng là giáo viên cuốn hút đợc học sinh tham gia
vào hoạt động học tích cực bằng các phơng pháp dạy học đợc sử dụng
nhuần nhuyễn trong đó có phơng pháp sử dụng t liệuvăn học.
Ngi vit : Phm Cụng ớnh
4
Trng THCS Ph Li Kinh nghim dy lch s s dng vn hc
Từ thực tế trên ta thấy tác dụng vai trò to lớn không thể không thừa
nhận của việc sử dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử.
Ch ơng II
Phơng pháp sử dụng tài liệu văn học trong giảng
dạy lịch sử

Hùng thứ 18 nữa. Mặt khác các ông Vua không thể trị vì hàng trăm năm
Ngi vit : Phm Cụng ớnh
5
Trng THCS Ph Li Kinh nghim dy lch s s dng vn hc
mới truyền ngôi cho con và theo truyền thuyết thì Vua Hùng truyền ngôi
cho nhau chỉ đợc có 18 đời.
Từ sự phân tích trên nếu ta tính mốc ra đời của nhà nớc Việt Nam chỉ
khoảng từ 3000 - 35000 năm.
Mặt khác nếu xét về mốc công cụ sản xuất thì theo thần thoại Thánh
Gióng đồ sắt đã khá phát triển nghề thủ công cũng rất thịnh đạt với những
vũ khí, công cụ dùng đều bằng sắt
Nh vậy nếu gạt bỏ yếu tố thần bí, hoang đờng ở truyện Thánh Gióng
ta đã tìm đợc nhiều yếu tố hiện thực lịch sử nh: Niên đại lịch sử, công cụ
lao động, sự phát triển của nghề thủ công nghiệp và đặc biệt là truyền thống
yêu nớc nếu khai thác từ truyện Thánh Gióng thì rất rõ nét.
Các loại hình văn học dân gian, không chỉ góp phần minh họa cho
những sự kiện lịch sử mà còn làm cho bài giảng thêm sinh động, tạo đợc
không khí gần gũi với bối cảnh lịch sử sự kiện đang học. Nó phản ánh
những hiểu biết về các sự kiện lịch sử.
Ví dụ: Một nhà sinh đặng ba vua
Vua sống, vua chết, vua thu chạy dài
Hai câu ca dao đó phản ánh thật là rõ cái tình trạng rối ren của triều
đình Huế sau khi Vua Tự Đức chết Ba ông Vua này đó là Đồng Khánh
(Vua sống) Kiên Phúc (Vua chết), Hàm Nghi (cùng Tôn Thất Thuyết sau
khi phản công kinh thành Huế đánh Pháp thất bại đã phải chạy ra Sơn
Phòng, đều là con em của Kiến Thái Vơng (con một nhà) tất nhiêu khi minh
hoạ câu ca này ta phải lu ý học sinh từ Thua chạy Dài ở đây là thuộc
quan điểm của bọn tay sai bán nớc và thực dân Pháp xâm lợc.
Nhng câu chuyện cổ tích, truyền thuyết, thần thoại đợc học trong các
giờ học văn cũng góp phần giúp cho học sinh những t liệu sống động để tạo

Hồng tuyển tập của Nam Cao
Tiểu thuyết lịch sử có vai trò không nhỏ đối với dạy học lịch sử. Vì
các tiểu thuyết này có chủ đề gần với những sự kiện trong quá trình lịch sử
giúp học sinh khôi phục lại bối cảnh lịch sử, hình ảnh các sự kiện nhân vật
của quá khứ. Song cần lựa chọn và xác định những tiểu thuyết lịch sử nào
đáp ứng nhêu yêu cầu của dạy học lịch sử tránh sử dụng những loại tiểu
thuyết bịa đặt ảnh hởng xấu đến nhận thức lịch sử của học sinh.
Việc sử dụng các tài liệu văn học trong việc dạy học lịch sử ở trờng
phổ thông phải đảm bảo hai tiêu chuẩn cơ bản là: Giá trị giáo dục - giáo d-
ỡng và giá trị văn học. Tài liệu văn học ấy là phải là bức tranh sinh động về
những sự kiện lịch sử, những nhân vật lịch sử của thời đại đang học, phải
miêu tả đợc bối cảnh của xã hội cụ thể, phải phục vụ đợc nội dung, yêu cầu
của từng bài học, phải phù hợp với trình đội nhận thức của học sinh.
Mặt khác tài liệu văn học lại không đợc làm loãng nội dung bài học
lịch sử phân tán sự chú ý của học sinh vào những vấn đề đang học.
ii. có nhiều cách để thực hiện phơng pháp sử
dụng tài liệu văn học trong dạy học lịch sử.
Thứ nhất: Đa vào bài giảng một đoạn thơ, một đoạn văn ngắn nhằm
minh hoạ những sự kiện đang học, làm cho nội dung bài học thêm phong
phú, giờ học thêm sinh động.
Ví dụ: Trong chơng đầu bài đầu của phần lịch sử Việt Nam, nếu nh
đầu giờ ta đặt câu hỏi nêu vấn đề: Chẳng hạn ta học lịch sử để làm gì ? Ai là
vị vua đầu tiên và ai là ông vua cuối cùng trong lịch sử Việt Nam ? Thì khi
Ngi vit : Phm Cụng ớnh
7
Trng THCS Ph Li Kinh nghim dy lch s s dng vn hc
tổng kết bài ta phải khắc sau đợc điều cần thiết của việc dạy và học lịch sử
có thể bằng câu thơ của Bác:
Dân ta phải biết sử ta
Cho tờng gốc tích nớc nhà Việt Nam.

thực tế hoàn cảnh ở nhiều địa phơng chúng ta hiện nay nếu giáo viên nhiệt
Ngi vit : Phm Cụng ớnh
8
Trng THCS Ph Li Kinh nghim dy lch s s dng vn hc
tình vẫn có thể tổ chức các em tham gia, ngoại khoá t liệu văn học có thể
trong phạm vi 1 lớp, hay 1 nhóm nhỏ cho các em đọc sách, kể chuyện lịch
sử.
Song có lẽ hiệu quả nhất dễ thực hiện trong điều kiện hiện nay là
hình thức đọc sách.
Đọc sách là hình thức phổ biến, có hiệu quả nhằm cung cấp thêm
kiến thức cho học sinh trong giờ nội khoá. Đây là hình thức đơn giản, dễ
làm, song lại có hiệu quả cao về mặt giáo dỡng, giáo dục và phát triển t duy
cho học sinh.
Song trong công việc này cũng cần khắc phục vụ những quan niệm
không đúng và cách làm cha đúng nh có những học sinh thích đọc tiểu
thuyết võ hiệp lịch sử hơn tài liệu lịch sử, tài liệu gốc bị thu hút vào những
tình tiết ly kỳ, hấp dẫn mà không chú ý đến kiến thức khoa học.
Nên muốn đa t liệu văn học vào dạy học lịch sử trong hoạt động
ngoại khoá thì trớc tiên giáo viên giúp học sinh lập danh mục sách cần đọc
cho mỗi quá trình trong năm học.
Trong danh mục nên có phần Tối đa và phần Tối thiểu tức là
những loại sách cần thiết phải đọc và những loại sách đọc thêm nếu có thời
gian.
Tiếp đó, để khơi dậy tính tích cực, hứng thú, sự hiếu kỳ và lòng ham
hiểu biết cái mới cho học sinh giáo viên tóm tắt sơ lợc nội dung một số
cuốn sách trong cách giới thiệu, đặc biệt có hiệu quả là dẫn ra một vài chi
tiết, những đoạn nhỏ hấp dẫn để kích thích học sinh tiếp tục tìm đọc.
Thông thờng trên lớp chỉ giới thiệu nội dung sách, thảo luận, tranh
luận những vấn đề có liên quan. Đọc sách không phải để giải trí mà cần
phải biết ghi chép theo mẫu sau đây:

i.mục tiêu bài học.
1. Kiến thức:
- Kế hoạch Na Va của Pháp "Kết thúc chiến trong danh dự"
- Diễn biến và kết quả cuộc tiến công chiến lợc Đông - Xuân 1953 và
chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ 1954.
2. T tởng:
GD lòng yêu nớc và chí căm thù, tin tởng và BXH kháng chiến và
kính yêu vị lãnh tụ muôn vàn kính yêu chủ tịch Hồ Chí Minh.
3. Kĩ năng:
Rèn kĩ năng phân tích, đánh giá SKLS, NVLS và kĩ nặng sử dụng lợc
đồ.
ii. đồ dùng dạy học.
1. Giáo viên: + Soạn và NC bài soạn
+ LĐ CD ĐBP + TLTK
2. Học sinh: CBB theo yêu cầu của giáo viên.
iii. Hoạt động dạy và học.
1. Tổ chức: 9
A
. 9
B
. 9
C

2. Kiểm tra:
? Đảng ta giữ vững quyền chủ động trên chiến trờng nh thế nào.
3. Vào bài mới:
Ngi vit : Phm Cụng ớnh
10
Trng THCS Ph Li Kinh nghim dy lch s s dng vn hc
* GTB

pan -> Đây là pháo đài bất khả
xâm phạm " lầ cối xay nghiền nát
bộ đội chủ lực của ta" "Là con
khổng lồ" ở núi rừng Tây Bắc.
GV chia lớp làm 3 nhóm.
Nhóm I: Diễn biến đợt 1
Nhóm II: Diễn biến đợt 2
Nhóm III: Diễn biến đợt 3
? Kết quả và ý nghĩa của CD 2
SĐBP
(GV mở rộng)
I. Kế hoạch Na Va của Pháp - Mĩ.
- 7/5/53: Na Va " Kết thúc chiến
tracnh trong danh dự"
+ Bớc 1: (1953 -1954) Đchống ngự
MB tấn công "Bình Định" MT, MH.
+ Bớc 2: Chuyển 1
2
ra MB - tấn công "
Kết thúc chiến tranh"
II. Cuộc tấn công chiến lợc Đông
Xuân 1953 - 1954 và chiến dịch lịch
sử Điên Biên Phủ.
1. Cuộc tấn công chiến lợc Đông Xuân
1953 - 1954.
- Mở tiến công chiến lợc vào vùng 1
2
của địch yếu và phân tán.
+ Phơng châm: tích cực, chủ động, cơ
động, đánh chắc, thắng chắc.

2. 1954 Tấn công Thợng Lào
3. 1953 Tấn công Trung Lào
4. 1953 Tấn công ở Tây Nguyên
5. HDVN:
- Xem lại các nội dung đã học
- Tờng thuật và xd t tởng và diễn biến CD ĐBP
- Làm bài tập.
+ Trả lời câu hỏi SGK
IV- Kết quả thực nghiệm
Lớp 8a4. giảng dạy khi cha áp dụng văn học
Lớp 8a5, 8a6 .đã áp dụng văn học trong giảng day lịch sử
Lớp Sĩ số
Giỏi Khá Trung Bình Yếu
SL % SL % SL % SL %
8a4 30 5 16,7 12 40,0 12 40,0 1 3,3
8a5 32 10 31,3 14 43,8 8 25,0 0 0
8a6 30 7 23,3 12 40,0 11 36,7 0 0
Ngi vit : Phm Cụng ớnh
12
Trng THCS Ph Li Kinh nghim dy lch s s dng vn hc
V- bài học kinh nghiệm
Qua việc áp dụng văn học trong giảng dạy lịch sử tôi thấy để phát huy
trí tuệ của học sinh và khích lệ học sinh hứng thú với môn học của mình khi
giảng giáo viên phải chú ý:
- Phân loại và hiểu kỹ đối tợng học sinhvề năng lực nhận thức và vận
dụng khác nhau.
- Nên sử dụng những tác phẩn mà các em đã học để hiểu hơn ý nghĩa
của việc vận dụng văn học .
-Hớng dẫn học sinh đọc và su tầm các loại tài liệu tham khảo là những
tác phẩm văn học dân gian hay hiện đại.

15