Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Vai trò của Nhà nớc trong nền kinh tế thị trờng
Phần A: Lời nói đầu
B- Nội dung
I - Tính tất yếu khách quan của việc quản lý vĩ mô nền kinh tế của Nhà n -
ớc.
1) Sự hình thành và phát triển vai trò kinh tế của nhà n ớc.
1.1.Vai trò quản lý kinh tế của Nhà n ớc trong lịch sử :
Trong lịch sử bất cứ Nhà nớc nào cũng có vai trò kinh tế nhất định. Tuy
nhiên vai trò kinh tế của Nhà nớc trong mỗi giai đoạn lịch sử không giống nhau.
Trong xã hội chiếm hữu nô lệ và phong kiến, vai trò đó chủ yếu nhằm bảo
vệ sở hữu nô lệ và phong kiến về t liệu sản xuất, thực hiện quyền sở hữu về mọi
mặt kinh tế cho giai cấp thống trị.
Dới chủ nghĩa t bản với việc chuyển sang nền kinh tế thị trờng, tính chất
xã hội hoá sản xuất và tính năng động của nền kinh tế ngày càng cao làm cho
vai trò kinh tế của Nhà nớc tăng lên. Tuy nhiên, theo Ănghen "Nhà nớc chỉ là
kẻ canh gác tài sản cho giai cấp t sản". Cùng với quá trình tích luỹ nguyên thuỷ
t bản, Nhà nớc t bản thực hiện một chính sách tiền tệ nghiêm ngặt : buộc các th-
ơng nhân nớc ngoài không đợc mang tiền ra khỏi nớc của họ, lập hàng rào thuế
quan, đánh thuế nhập khẩu cao, xuất khẩu thấp, quy định nghiêm ngặt tỷ giá
hối đoái... Nhờ đó giai cấp t sản tích luỹ đợc lợng của cải, tiền tệ lớn.
1.2. Các học thuyết kinh tế và vai trò thị tr ờng và Nhà n ớc trong nền kinh tế:
Thế kỷ XVII, với việc áp dụng kĩ thuật và công nghệ mới, nền sản xuất ở
các nớc t bản phát triển nhanh, do sự cạnh tranh phát triển. Nhiều học thuyết
kinh tế ra đời từ thời kỳ này.
Chủ nghĩa trọng thơng ra đời trong thời kỳ tan rã của chế độ phong kiến
thời kỳ tích luỹ nguyên thuỷ của chủ nghĩa t bản khi nền kinh tế hàng hoá và
ngoại thơng phát triển mạnh (thế kỷ XV-XVII), là t tởng kinh tế của giai cấp t
sản. Các nhà kinh tế học theo chủ nghĩa trọng thơng đánh giá cao vai trò và các
chính sách kinh tế của Nhà nớc. Theo họ chỉ có thể dựa vào Nhà nớc mới có thể
2

sách bằng cách in thêm tiền, xây dựng hệ thống thuế, công trái... Trong một
thời gian dài, lý thuyết của Keynes đợc các Nhà nớc t bản phát triển vận dụng
3
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Vai trò của Nhà nớc trong nền kinh tế thị trờng
rộng rãi tuy nhiên nó cũng có hạn chế : trong những năm thực hiện lý thuyết
của Keynes thì 4 năm một lần có chấn động kinh tế, thất nghiệp, lạm phát tăng
nhanh.
Trong khi đó, Paul.A.Samuelson thuộc trờng phái hiện đại, chủ trơng phát
triển kinh tế phải dựa vào cả hai bàn tay cơ chế thị trờng và nhà nớc. Theo ông
"Điều hành nền kinh tế không có cả chính phủ lẫn thị trờng thì cũng nh định vỗ
tay bằng một tay". Để đối phó với những khuyết tật của cơ chế thị trờng, kinh tế
hiện đại phải phối hợp giữa "Bàn tay vô hình" với "Bàn tay hữu hình" của thuế
khoá, chi tiêu và luật lệ của chính phủ.
2) Sự cần thiết đổi mới cơ chế quản lý kinh tế ở n ớc ta từ kế hoạch hoá tập
trung sang cơ chế thị tr ờng có sự quản lý của Nhà n ớc.
2.1 Cơ chế kế hoạch hoá tập trung:
Sau khi kháng chiến thắng lợi, dựa vào kinh nghiệm của các nớc XHCN,
nớc ta bắt đầu xây dựng mô hình kinh tế kế hoạch hoá tập trung dựa trên hình
thức sở hữu công cộng về t liệu sản xuất.
Với sự lỗ lực của nhân dân ta có thêm sự giúp đỡ tận tình của các nớc
XHCN khác, mô hình kinh tế hoá đã phát huy đợc những tính u việt của nó. Từ
một nền kinh tế lạc hậu và phân tán, Nhà nớc đã tập trung vào tay mình một lực
lợng vật chất quan trọng về đất đai, tài sản và tiền bạc để phát triển và ổn định
nền kinh tế. Nền kinh tế kế hoạch hoá trong thời kỳ đầu thực hiện ở nớc ta tỏ ra
phù hợp, nó tạo ra một bớc chuyển biến về mặt kinh tế, xã hội, đồng thời nó
cũng thích hợp với nền kinh tế thời chiến và đóng vai trò quan trọng trong việc
tạo ra chến thắng vĩ đại của dân tộc bởi nó cho phép Đảng và Nhà nớc huy động
ở mức cao nhất sức ngời, sức của cho tiền tuyến. Tuy nhiên sau ngày giải phóng
miền Nam do các quan hệ kinh tế đã thay đổi rất nhiều nên việc áp dụng cơ chế

2.2 Cơ chế thị tr ờng :
a. Khái niệm và các yếu tố của cơ chế thị tr ờng :
* Khái niệm :
Cơ chế thị trờng là tổng thể các nhân tố, quan hệ, môi trờng, động lực và
quy luật chi phối sự vận động của thị trờng .
Cơ chế thị trờng là một hình thức tổ chức kinh tế trong đố cá nhân ngời
tiêu dùng và các nhà kinh doanh tác động lẫn nhau qua thị trờng để xác định ba
5
Website: http://www.docs.vn Email : [email protected] Tel (: 0918.775.368
Vai trò của Nhà nớc trong nền kinh tế thị trờng
vấn đề trung tâm của tổ chức kinh tế là : Sản xuất cái gì? Sản xuất nh thế nào?
Sản xuất cho ai?(phân phối cho ai?).
Cơ chế thị trờng không phải là sự hỗn độn mà là trật tự kinh tế. Cơ chế thị
trờng là một cơ chế tinh vi để phối hợp một cách không tự giác giữa ngời sản
xuất và ngời tiêu dùng thông qua giá cả thị trờng.
* Các yếu tố của cơ chế thị trờng :
+) Hàng hoá : gồm hàng tiêu dùng và dịch vụ các yếu tố sản xuất (lao
động, t bản) từ đó hình thành lên hai thị trờng chủ yếu là thị trờng hàng tiêu
dùng và thị trờng các yếu tố sản xuất.
+) Ngời bán và ngời mua : Hai loại ngời này trên thị trờng luôn luôn tác
động tới nhau để xác định hai yếu tố giá cả hàng hoá và số lợng hàng hoá bán
trên thị trờng.
Trong cơ chế thị trờng, có một hệ thống tự tạo ra sự cân đối giữa giá cả và
sản xuất, giá cả là phơng tiện phát tín hiệu của xã hội, giúp ngời sản xuất trả lời
một cách chính xác ba câu hỏi trên của một tổ chức kinh tế. Trong cơ chế thị tr-
ờng động lực hoạt động của các thành viên là lợi nhuận. Cơ chế thị trờng dùng
lỗ lãi để quyết định các vấn đề kinh tế cơ bản. Đặc trng của cơ chế thị trờng là
sự tự vận động theo các quy luật vốn có của nó nh quy luật gía trị, quy luật cung
cầu, quy luật lu thông tiền tệ... Các quy luật này có giá trị, vai trò độc lập nhng
lại có mối liên hệ chặt chẽ, tác động qua lại lẫn nhau và tạo ra những nguyên

ớng của kế hoạch nhà nớc. Trong nền kinh tế thị trờng "Cá lớn nuốt cá bé" dẫn
đến sự phân hoá giầu nghèo trong đời sống xã hội, là cơ sở của việc phát sinh
nhiều tiêu cực, tệ nạn xã hội, các thủ đoạn, mánh khoé bẩn thỉu nh làm hàng
giả, buôn lậu, trốn thuế, lừa đảo... nhằm thu lợi bất chính.
Ngoài ra để thu lợi cho mình ngời ta sẵn sàng tàn phá, sử dụng bừa bãi tài
nguyên thiên nhiên, gây ô nhiễm môi trờng sinh thái.
Vì lợi nhuận, hàng hoá công cộng dù cần cho xã hội nhng lợi nhuận
thấp nên không đợc sản xuất, yêu cầu về an ninh quốc phòng không đợc giải
quyết thoả đáng.
3)Vai trò của Nhà n ớc ta hiện nay:
Do tính tự phát của kinh tế thị trờng nên cơ chế thị trờng chỉ dẫn đến sự
năng động, tăng trởng và tiến bộ mà còn cả suy thoái, khủng hoảng, xung đột
xã hội. Điều đó hoàn toàn phụ thuộc vào sự quản lý của Nhà nớc. Ngày nay, bất
7