Câu hỏi : Bình chọn những trận đánh trong lịch sử Việt Nam từ thế kỷ X đến thế kỷ XIX
Các lựa chọn:

Trận Bạch Đằng (938)
Trận Bạch Đằng (981)
Trận tập kích Ung - Khâm - Liêm (1075-1076)
Trận thủy chiến Đông Kênh (1077)
Trận NhưNguyệt (1077)
Trận Bình Lệ Nguyên (1258)
Trận Đông Bộ Đầu (1258)
Trận Chương Dương - Thăng Long (1285)
Trận Tây Kết (1285)
Trận Vân Đồn (1288)
Trận Bạch Đằng (1288)
Trận thành Đa Bang (1407)
Trận Tốt Động - Chúc Động (1426)
Trận Chi Lăng - Xương Giang (1427)
Trận Rạch Gầm - Xoài Mút (1785)
Trận Ngọc Hồi - Đống Đa - Thăng Long (1789)
Trận thành Gia Định (1859)
Trận đại đồn Chí Hòa (1861)
Trận tập kích đồn Mang Cá (1885)
Lịch sửViệt Nam có hàng loạt trận đánh lớn nhỏ, có trận thắng, có trận thua. Có trận ông cha ta
huy động hàng chục vạn quân, có trận chỉ vài ngàn, thậm chí chỉ vài trăm quân mà thay đổi cả
cục diện chiến trường. Có trận chỉ với quy mô nhỏ, nhưng lại mang ý nghĩa lớn, có trận lại huy
động quy mô lớn, nhưng lại đem đến thất bại đắng cay. Nhìn được, đánh giá được lịch sửoai
hùng của ông cha, ta mới có thể chiêm nghiệm được bài học hôm nay. Người Mãn Châu tiến vào
Trung Nguyên với bộ Tam quốc, người Nhật Bản tiến ra thếgiới với bộ Binh pháp Tôn Tử trong
tay. Bài học cũ, nhưng được ứng dụng linh hoạt trong tình hình mới. Cứng nhắc chỉchuốc lấy


HNT Minh Ðại LTS: Hàng nă mcứ đến ngày mùng 05 Tháng Giêng Âm Lịch, ngư ờ i Việt trong nư ớ ccũng như
ngoài nước l u ô n t ư ở ng nhớt ới chiếnthắng củaÐức Q u a n g T r u n g H o à n g Ð ếcảthắng quân
Thanh tạiÐống Ða, quét sách quân thù ra khỏibờ cõi . Chi ếnthắng Ðống Ða là chiếnthắng cuối
cùng trong trận chiến tranh chống xâm lư ợ c giữa Việt N am v à Tr u n g H oa c á c h đây hơn hai thế
kỷ, vì lẽ đó ảnh hư ở ng của trậnÐống Ða đã làm lu mờ những trận chiến khác củavị vua mang
trong người thiên tài quânsự. Chúng tôi xin đăng tải bài viếtcủa ông Hải Nam Trần Minh Ðạ ivề
mộ t chiếnthắng khác củaQuang Trung HoàngÐế.

Các tư ớ ng chỉ huy thủy b i n h X i ê m L a k h ô n g b a o g i ờ ngờrằng thiên tài quân sự Nguyễn Huệ đã
tính toán mộ t cách chính xác khoa học thầnkỳ đến tuyệtvờ ivề qui trình của dòng thủytriềusẽ
lên đến đỉnh đ iể m và đứng yên dòng chảymột khoảng thời giantrư ớ c k h i r ò n g . Ð ú n g v à o l ú c 3 0 0
chiếnthuyền và 20,000 thủy binh của chúng đãlọt h o àn t o à n v à o k h ú c sô n g m ai p h ục giữa s ô n g
TiềnGiangMỹTho. (1)
Ðầunăm 1785, Nguyễn Huệ cùng Trần Quang Diệu, Võ VănDũng, Ðặng Văn Trấn và Tây Sơn
Nữtư ớ ng Bùi Thị Xuân đếncửaCầnGiờ nhưng không vào Gia Ðịnh như những lầntrước m à đ i
thẳng đếncửa sông Tiền Giang để vào MỹTho. Tạ i đâ y , m ộ tlầnnữathiên tài quânsự Nguyễn
Huệlại sáng chói với chiếnthuật mai phụcthầnkỳtrên sông, diệt gọn quân Xiêm bằng trậnthủy
chiếnRạch Gầ m - Xoài Mút. Trậnthủy c h i ếnRạch Gầ m - Xoài Mút quả thậ t phải được ghi vào
quân sửthế giớivới tàivậndụng siêu đẳng địa hình, đ ị avật, địa thế phong thủy và kếdụ đ ị ch để
mai phục và tiêu diệt đ ị ch thủ có quân số nhiềuhơngấp ba lầnmộ t cách nhàn hạ mà không cần
dùng đến chiếnthuật cọc n h ọn hay mộtkỹthuật nào khác. Khi đến, Nguyễn Huệ sai Trư ơ ng Văn Ða kéo chủlựcvềthủthành Gia Ðịnh, còn mình thì lậptức
thân hành đi quan sát địa h ì n h v à c h o n g ười thám thính quântình đối phương. Dầu không phải là
người địa phư ơ ng nhưng vớithiêntài quânsự đặc biệt , N gu y ễn Huệ đãthấy ngay thết ử đ ị a để

Hai bên đang sáp chiếnthìbộ binh Xiêm đ i saurầ mrộ kéo đến chia thành hai ngã theo chiến
thuật gọng kìm để bao vây kỵ binhTâySơn vào giữa.
Thấy quân Xiêm La đãmắ cmưukế,kỵ binhTâySơnvừa đánh vừa r ú t l u i v ềhướng Mỹ Tho.
Hai tư ớ ng chỉ huy quân Xiêm làLục Côn và Sạ Uyển có tướng sĩcủa Nguyễn Ánh đ i trước c h ỉ
đường cho 2,000 kỵ b i n h v à 1 0 , 0 0 0 b ộ binh Xiêm La ráo riết đuổi theo quânTâySơnvềM ỹ T h o .
Trong khi ởtrên bộ quân Xiêm La đuổitheo quânTâySơnvềMỹ Tho thì dư ớ i sông, Ðạitư ớ ng
Ðặng VănTrấn chỉ huy 100 chiếnthuyền Tây Sơn đếntrước đạibản doanh quân Xiêm ở Sa Ðé c
khiêu chiến. Hai tư ớ ng chỉ huythủy binh Xiêm là Chiêu Tăng và Chiêu Sương mang đến 300 đại chiếnthuyền
và 20,000thủy binh sang Việt N a m t h e o l ờicầu việncủ a Nguyễn Ánh để diệt q u â n T â y S ơn . Ð â y
làmộ tlựclư ợ ng thủy b i n h h ù n g h ậu nhất Ðông Nam Á vào thời đó. Dã tâm của chúng là nhân
dịp này đ i chiế m đấtcủa Việt N am . V ớimộtlựclư ợ ng thủy quân nhưthế chúng rấttựt i n sẽ làm
cỗ quân Tây Sơnmộ t cách dễ dàng vì vậy khí thếcủa chúng rất hung hăng hiếu chiến. Và, cũng
thật là bất ngờ, đúng vào lúc quân Xiêm La vừa c h u ẩnbị xong đội hình tác chiếnthì quânTây
Sơn xuất h i ện ngay trư ớ cmặt. Ðội chiếnthuyềncủa quân Xiêm liềntáchbến tiến ra nghênh
chiến. Quân Tây Sơn chờ cho đến khi mấ y chiếnthuyề ncủa quân Xiêm đã đến đúng vào tầ m
s ú n g đại bác đặt trên thuyền liềnbắn ngay ra một l o ạt t h ị uy.
Quân Xiêm liềnbắntrả đũa ngay. Và vì thấy quân Tây Sơn chỉ cómộtsố chiếnthuyền nhỏ,
chúng huy động toàn bộ 300 chiếctiến công vây chặt các chiến thuyền quân Tây Sơn để n h ận
chìm đ ị ch thủ. Thuyềncủa quân Tây Sơn l à l o ạ i chiếnthuyền nhỏ, hẹp chiều ngang nhưng mỗi
thuyền có đến 40 mái chèo cho nên di chuyểnrất nhanh để tránh đạn đại bác của quân Xiêm.
Cuộcthủy chiến đầu tiên giữa quân Tây Sơn v à q u â n X i ê m đãthựcsự diễn ra trên sông Sa Ðéc.
Hai bên còn cách xa cho nên chỉ dùng đại bác và tên tẩmlửabắn nhau.
Vì muốnkế h o ạch dụ địch vào trận địa mai phục ởRạc h G ầ m Xoài Mút mà không làm cho quân
X i ê m n g h i n g ờ nên thủy b i n h T â y S ơn đánh rấtdữdộ i. Vài chiếnthuyềncủa quân Xiêm trúng
đạn, v ài chiến thuyềnTâySơncũng bịtrúng đạn. Ðến đây các chiếnthuyền Tây Sơn phía sau từ
từ rút lui, những thuyền còn lạ ivừabắnvừa rút lui theo. Quân Xiêm thấythuyềncủa Tây Sơn rút
lui, bèn giatốc m á i c h è o đuổitheo.

Thuyềncủa quân Xiêm La bỗng thấy p h í a t r ước k h ô n g c ò n á n h đèn nào nữa. Tư ớ ng Xiêm là
Chiêu Tăng giật mình cảnh giác, hồ nghi bịlọt v ào t r ận địa mai phụccủa quân Tây Sơn, liền báo
động chuẩnbịtác chiến. Thế nhưng đã quá muộnrồi vì các chiến thuyềncủa chúng đang bị
cường độ củasứcnư ớ c và sức gió cứ đẩy n h a n h t ới. Muốn giả mtốc độ lư ớ t nh a n h c ủathuyền
cũng cần phải cómột quãng thờ i gian. Nhưng cái quãng thời gian quyết định sựs ống còn của
chúng không còn kịpnữa. Bở i vì đúng lúc ấy chúng đãrơihẳn vào trận địa m a i p h ục, pháo hiệu
tấn công của quân Tây Sơnnổ vang.
Thủy quân do Nguyễn Huệ chỉ huy từRạch Xoài Mút và từ các con rạch nhỏ đồng loạttiến ra
chận đánh bằng tên tẩ mlửa và súng đại bác đặt trên thuyền. Ðồng thời súng đại báctừ hai bờ
s ô n g , t ừ cù lao ThớiSơn và cù lao Hộ nã liên hồi vào các chiến thuyền quân Xiêm đi ở hàng
giữa.
Quân Xiêm bị đánh phủ đầubất ngờrấtdữdội vào các chiến thuyền đitrư ớ c v à b ị súng đại bác
nã liên tục v à o đoàn thuyền đi giữa. Tấtcả các chiến thuyềncủa chúng chưakịp phản công thì
đúng lúc ấynư ớ c v à g i ó t h ủytriều đã lên đến đỉnh đ iể m cao nhất và đứng yên dòng chảy. Tấtcả
thuyềncủa chúng khựng lạ i khiến đội hình càng thêm rối loạn. Tướng chỉ huy quân Xiêm là
Chiêu Tăng hoảng hốt ra lệnh biếnhậu quân thành tiền q u â n để rút lui theo con nư ớ cthủy triều
s ắp chuyển ròng. Quân Tây Sơn chỉ chờ đến lúc ấy, từRạch Gầ m kéo ra chận đánh, đánh dữ
dội vàohậu quân Xiêm, quyết không cho chúng mở đường rút lui trong lúc dòng thủy triều đứng
yên ở đ ỉ nh đ iể m.Quân Xiêm bèn ngưng thoái lui và trởlạ i trận địatrong tìnhthếhỗn loạn. Quân
Tây Sơndồnhếttổng lựctấn công vào các chiếnthuyề n quân Xiêm đang v ô cùng rối loạn,
không tiến mà cũng không lùi được . C h ú n g b i ến thành những cái bia khổng lồ để hứng những
loạt đại bácbắn nhưxố i. Ðồng thờ i liên tiếp hàng loạt t ê n t ẩ mlửacủa quân Tây Sơnbắn như
mưa r à o v à o c h ú n g .
Các tư ớ ng chỉ huy thủy b i n h X i ê m L a k h ô n g b a o g i ờ ngờrằng thiên tài quân sự Nguyễn Huệ đã
tính toán mộ t cách chính xác khoa học thầnkỳ đến tuyệtvờ ivề qui trình của dòng thủytriềusẽ
lên đến đỉnh đ iể m và đứng yên dòng chảymột khoảng thời giantrư ớ c k h i c h u y ển sang ròng.
Ðúng v ào lúc 300 chiếnthuyền v à 20,000 thủy binh củ a chúng đãlọt h o à n t oà n v à o k h ú c s ô n g
mai phục giữa sông Tiền Giang MỹTho.
Ðây là những giây phút củathời gian quyết đ ị nh cựckỳ q u a n t r ọng mà thủy binh Tây Sơn c h ờ
đợi để dồnhếttổng lự c quân sựtấn công chúng. Ngư ợ clạ i thủy binh Xiêm La không còn lợi

Công Tiết C h ếHưng ÐạoVư ơ ng TrầnQuốcTuấn đã đ ánh chiế m và đánh chìm 400 đại chiến
thuyền v à tiêu diệt 200,000 tên giặccư ớ pnước Nguyên Mông trên sông Bạch Ðằng.
Trong khi trận thủy chiến đang diễn ra vô cùng khốc l i ệ t trên sông Tiền Giang Mỹ Tho thì trên bộ ,
quân bộ chiến và kỵ b i n h X i ê m L a v ẫn ráo riế t đuổitheo quânTâySơn do tướng Võ VănDũng
chỉ huy đếnMỹ Tho.
Trên đường vừa rút lui vừa đánh, vừadụ địch vềMỹT h o đúng theo nhưkế hoạch đãvạch ra,
nhiều phen kỵ binhTâySơn phảidừng lạ i chiến đấucầ m chừng với quân Xiêm La.
Thời giantác chiếntuy ngắn ngủi nhưng cũng dữdộ i vàcứmỗ ilần như thếkỵ b i n h T â y S ơn dù
quân sốít hơn, phải chấp nhận hi sinh thêm nhiều chiế nsĩ anh dũng của mình. Có nhưthế quân
X i ê m m ới không nghi ngờb ịdụng kế đưa chúng vào ổ mai phục. Có như thế chúng mớihăng
máu hiếu chiến đuổitheo quânTâySơn bén gót.
Khi đến trận địa m a i p h ục ởM ỹ T h o t h ì m à n đê m b u ô n g x u ống, đột nhiên kỵ binh TâySơn biến
mấ t vào màn đê m . Q u â n X i ê m L a c ũng vừa đuổikịptheo đến khu lau lách và sình lầy ởRạch
Dừa. Ðúng lúc ấy pháo hiệunổ vang báo hiệulệnh tấn công của quân Tây Sơn. Ðạibộ binh chủ
lựccủa quân Tây Sơn d o t ư ớ ng TrầnQuang Diệu và nữtư ớ ng Bùi Thị Xuân chỉ huy phục kích
s ẵnbất thần xung quân ra đánh cận chiếnhếtsứcdũng mãnh. Nhờ đã quen với địa hình địavật
và đ ị a thếrất h i ể mtrở ởRạch Dừa, nhờ đã tích tụ được tinh thần chiến đấu anh hùng và sức
dũng cảm quyế t tử chờ đ ị ch, tiề mlực c h i ến đấucủa quân Tây Sơnhếtsứcdũng mãnh ác liệ t.
Ðội quân chủlực do đạitư ớ ng Trần Quang Diệu chỉ huy dồnhết tổng lực đánh nhưs ấm sét trời
giáng ngay vào tiền quân kỵ b i n h X i ê m đi đầu. Ðộ i quân chủlự cthứ h a i d o n ữt ướng Bùi Thị
X u â n c h ỉ huy cùngvới các nữ k i ệntư ớ ng cả mtửTây Sơntấn công nhưvũ bão vào đội quânbộ
binh Xiêm vừa đến. Ðoàn kỵ b i n h c ủa đạitư ớ ng Võ Vă nDũng đi vòngvề p h í a s a u đánh thốc vào
hậu quân Xiêm bằng tên tẩ m độchết sức ác liệt . Q u â n T â y Sơn ba mặ t giáp công đồng lúc quyết
liệ t đánh vào quân Xiêm một trậnvũ bão long trờ ilở đất.
X ứng đáng v à oai hùng vớihổ danh là đạinữtướng Tây Sơn , B ù i T h ị Xuân, đã chiến đấuhết
s ứcdũng cảm. Bà,tả xông hữu đột tung hoành dọc ngang những đường kiế m Tây Sơn bí truyền
vô cùng hung hiể mdũng mãnh ác liệ t. Chỉ trong vòng vài phút giao chiếnvớ ikẻ thù chính diện, bà đã chém bay đầutư ớ ng chỉ huy quân Xiêm làLục Côn. Phó tư ớ ng quân Xiêm là Sa Uyển

chỉ huy xuyên qua ChânLạp, rồi đidọc theo sông HậuGiang vào phốihợpvớithủy q u â n c ủa
Chiêu Tăng, Chiêu Sư ơ ng. Rước q u â n n g o ại xâm vào thì phải chỉ đường và tiếptếlư ơ ng thực
nuôi quân cho chúng là điều kiện đương nhiên. Trước tình thế có quân của Nguyễn Ánh làm nội
tuyến nhưvậy, Nguyễn Huệ không thể áp dụng chiến thuật cọc ngầ m trên sông vàcũng không
thể áp dụng chiến thuậtvư ờ n không nhà trống v à dân quân du kích chiến để tiêu hao lựclư ợ ng
địch như thờ i nhà Trần được. Ngài đãvậndụng hết sứcthầnkỳ c h i ếnthuậttốc di tốc động, tốc
chiếntốcthắng, vậndụng địa hình đ ị avật đ ị athế và cả h i ệntượng thủy triều thiên nhiên vô cùng
lợihại “ngànnămmộtthuở” trong kế hoạch dụ địch vào trận địa m a i p h ục để tiêu diệt c h ú n g .
Một đ ị ch thủ đông gấp ba lầnlại đang lúc sung sức nên chúng rất hung hăng hiếu chiến kiêu
ngạo và háo thắng. Hung hăng hiếu chiến kiêu ngạo và háo thắng chính là nhược đ iể mcủa quân
X i ê m . N g u y ễn Huệnắ m rõthêm được n h ược điể mtâm lý chiếntranh nàycủa q u â n X i ê m n ê n
ngài đãtậndụng triệ t để chiếnthuật m ai p h ục. Dụ địch vào trận địa đãbốtrí sẵn và đánh cho
chúng bằng đòn tổng lựcvũ b ã o s ấm sét, để kếtthúcvĩnh viễn á c m ộng xâm lăng giành đấtcủa
quân Xiêm, ghi thêm vào trang sử chống chiếntranh ngoại xâm “thù trong giặc ngoài” của dân
tộc Việt Nam mộ t trang sửvẻ v a n g o a i h ù n g b ất d i ệ t. Và, thiên tài quân sự xuất chúng của
Nguyễn Huệlại càng ghi đậm nét vàng son sáng chói oai hùng hơnnữa khi Ngài ba lầncầ m
quân ra Thăng Long bình định Bắc H à c h ỉ trong vòngmộ t nă m sau chiến thắng Rạch Gầ m Xoài Mút. Ðặc b i ệ t hơncả là chiếnthắng đồn NgọcHồ imồn g 5 T ết X u â n K ỷDậu, mộ t chiếnthắng lẫy
lừng nhất trong lịch sử chống chiến tranh ngoại xâm “thùtrong giặc n g o à i ” c ủa dân tộc Việt N am
vàlịch sử quân sự chống chiến tranh ngoại xâm trênthế giới.

(1) Bài này là mộ t trích đoạntừbản phân cảnh kỹthuậtthực hiệncủa tác giả dùng để ghi âm,
diễn đọc, lồng nhạcbốicảnh (mood music) và âm thanh hoạt cảnh (sound effects) nằ mtrong
toàn bộtác phẩ m truyện đọcÐạ i Việ t Hùng Sử “ Ð ứcTháiTổVũ Hoàng Ðế Quang Trung Nguyễn
Huệ, đại anh hùng bách chiến bách thắng”. Bộ audio CD này sẽ phát hành v ào tháng 8 nă m
2005 nhân kỷ niệ m ngày qui thiêncủa Ngài là ngày 29 tháng 7 âm lịch.
(2) Theo qui luật thiên nhiên, thời giancủa dòng thủytriều dâng lên (con nư ớ c rong), và hạ
xuống (con nư ớ c r ò n g ) l à 2 4 t i ếng đồng hồ, không gian ban ngày hay ban đê m đều không ảnh

X i ê m l ú c ấysẽ không thể nào lợ idụng đượcsứcnư ớ ccủa dòng thủytriều để di chuyển nhanh
như ý muốn. Thuyềncủa chúng di chuyểnrấ t chậm hoặcsẽcứnổilềnh bềnh trên sông (một đại
chiếnthuyền dù to lớn b a o n h i ê u n h ưng đốivới sông TiềnGiang thì chỉ nhưmột ch i ếc lá). Như
thế những viên đạn đại bácbằng kim loạibắntừ các súng thần công cổcủană m 1785 đặttrên
bờ hay trên thuyềnmới cótác dùng hiệu quả cao. Nếu thuyềncủa địch vẫncứ d i c h u y ển nhanh
trên dòng thủy triều thì đạn đại bácbắntheo đường cầ uvồng sẽ khó trúng mục tiêu. Ðồng thời
nếuthuyền địch vẫnlợidụng đượcsứcnư ớ c thủytriều đẩy nhanh thì đội quân người nhái cũng
khó bám sát theo mà đụclủng mạn đáy thuyền đ ị ch hiệ u quả được. Tóm lại, khoảng thời gian quyết đ ị nh 4 tiếng đồng hồc ủa dòng thủytriều lên đến đỉnh đ iể m
ÐỨNG (ngưng chảy) mà thiên tài quân sự Nguyễn Huệ đãtính toántrư ớ c đượcmộ t cách chính
xác khoahọc khi Ngài và đoàn tướng sĩ Tây Sơn đ i khảo sát thựctế địa hình địavật và tìm được
mộ t khúc sông chiều dài 6 cây số, chiều ngang 1 cây số giữa hai con Rạch Gầ m (sông Sầm
Giang) và Rạch Xoài Mút (sông HiệpÐức) để bốtrí thếtrận mai phục là yếutố vô cùng quan
trọng góp phần chiếnthắng thủy binh Xiêm La. Còn súng đại bác (súng thần công) của quân Tây
Sơn là loại súng đượcsản xuấ t vào đầu thếkỷ 16 khibắn phải châmmồ ilửa v à o n g ò i v i ê n đạn
(nhưta châm lửa v à o c á i n g ò i p h á o ) t ừ n g o à i h ọng súng vào, ngòi bắtlửa cháy tạosứcmạnh từ
thuốc súng mớitống viên đạn tròn đúc bằng kim loại gang v à chì ra khỏi nòng v à nòng súng chỉ
có tác dụng giúp cho viên đạn bay ra khỏi nòng để đi theomộ t đường thẳng. Tầ m đ i xacủa viên
đạntối đacũng chỉtrong khoảng 200 mét, nếu trúng đượcmục tiêu thì viên đạn chỉvỡ ra độ
chụcmảng gây thiệthại chothuyền giặcrấthạn chế.
Loại đạn đại báccủa chiếnhạ mhả i quânMỹ b â y g i ờ có n hi ều loạ i kíchcỡ khác nhau , bắn vào
các mục tiêu khác nhau. Ðặc b i ệt c ó l o ại đạn chiều d à i 3 m é t , đường kính viên đạn đến 4 tấc
(400 ly) chẳng khác nào nhưmộ t quả bom mộ ttấn bay đếnmục tiêu lạ i do radarvệ t i n h h ư ớ ng
dẫn định vị chính xác. Sức tàn phá khủng khiếpcủa nó ngoài sứctư ở ng tượng. Chiến thuyền
của quân Xiêm chỉcần lãnh 1/20 sức công phá của nó cũng đủ biếnthành đống gỗvụn.
Còn đạn đại báccủa Tây Sơnmỗi khi bắn xong một v iê n p h ải dùng giẻ quấn vào đầugậythông
nòng súng cho sạch bụi khóimớ i tramộ t viên khác vào bắn tiếp. Tác dụng tàn phá của nó nếu
trúng mục tiêu chỉ hiệu quả chừng 30%. Phầnlớn c ô n g d ụng của nó là tiếng nổ vang lên (thời ấy)

-TrầnCầuGiấylầnthứ n h ất 1873.
-TrậnCầuGiấylầnthứ h a i 1 8 8 2 .
-TrậnSơn Tây 1883.
Quên mất, đọc bài của bác Bundeswehr cũng hơilạ. V ì t h e o e m được b i ết , s ử sách không ghi
nhậntrận chiếnlớn nào trên bộ g i ữa quân Tây Sơnvới Xiêm, mà chỉ phỏng đoán rằng cánh
quân bộbị quânTâySơn c h ặn đánh ở v ùng nú i b i ên gi ới, không tiến được v à o l ã n h t h ỏ VN.
Bài viết v ề trậnRạch Gầ m Xòai Mút sặc mùi của đá m s ử gia bàn giấy, không chút kiến thứckỹ
thuật chiếntranh và quen viết l á o ki ế m chác. Lọai này tôi đã quá quen và quá chán rồ i.Thựctế
chắc chắn là đơn giảnhơn ( v à c ũng phứctạphơn) bài viếttrên nhiều.
E m v o t e c h o N g ọcHồ i Đống Đa.
Vua Quang Trung khẩncấp r a B ắc ( v ừa đ ivừanấu ăn), đếnThanh Hoá, Ngài truyềnhịch, mộ
quân được vài nghìn ngư ờ i (ba ngư ờ ilấymột , p h ú t c h ốc được v à i n g h ì n n g ười), Ngàitựlĩnh đội
này làm trung quân. Lúc đó , q u â n T h a n h c ó 2 0 v ạn quân chính quy và 9 vạn dân binh. Nhưng
chính binh Trung Quân của N g à i c h ỉ làkỳ binh.
Ngài tiếnthẳng đường Bắc N a m h ư ớ ng NgọcHồi, đến đâu thắng đấy (tuy là nghi binh, nhưng
quá khiếp, với vài ngàn tân binh, bao vây và đánh vỡ hàn g v ạn đ ị ch phòng thủ). Đội quân mạnh
nhấtvớilựclượng v oi trậnmạnh nhất l ại do Đô Đốc Long chỉ huy, vòng hư ớ ng tây, vào Đại Áng,
Khương Đình, Đống Đa là đòn hiể m làm vỡ qu ân T h an h, bứctử và bức chạy h a i t ưlệnh. May
cho quân Thanh, Đô Đốc Tuyết đ i chậm, nếu đến đượcBắc Giang, Bắc Ninh trướcthì quân
Thanh không còn mộtmống.
Vè quyết đ ị nh sáng suốt nhất, có lẽbổ xung trận đánh Buôn Mê Thuột , k h ởi đầu mùa xuân chiến
thắng 1975.
Người VN có những trận đánh hết sứcvĩ đạivới quân Mông Cổ như Hàm Tử Quan, Chư ơ ng
Dương, Tây Kế t, Vạn Kiếp, Đông Bộ Đầu. Những trận này coi bộ c ò n l ớnhơn những trận
Liegnitz, Mohi mà Mông Cổ đãtừng đánh ở Âu C hâ u nhưng chỉ tiếc n g ười VN không có khái
niệ mvềlịch sử quân sự như người Âu Châu haytụ i tàu nên khi viế tvề các trận đánh lớn này sử
gia chỉtóm tắc n g ắngọn nghèo nàn trong v òng một h a i h à n g , bản đồ trận đánh cũng không có.
Nếu đổ thừa là tài liệubị giặctàu đốtthìtạ i sao những trận đánh sau thếkỷthứ 1 5 g i ữa q u â n
Mạc, Trịnh, Nguyễn, hoậc là Chiêm Thành cũng tóm tắ cvỏnvẹn trong vòng m ột h a i hà n g l à c ù n g
Ngay cả những trận đánh chống TQ 79-85 và chống quân CPC hiện nay cũng không phổ biến,

Mong các bác góp ý thêm!
Tôi có cái này thắcmắc , k h ô n g b i ết gử i vào đâu, vào đ ây hỏi các bác.Tạ i saotrư ớ c đây quân ta
có ưuthế tuyệt đốivề q u â n s ố, địalợi, (nhân hoà) mà vẫnthua quân Pháptơibời. Như ở trậ n Hà
Nội, quân Pháp chỉ cóthuyền, đại bác và 200 lính màvẫn chiế m ngon ơ thành? Cho dù là quân
ta toàn cung nỏ giáo mác đi chăng nữathìcũng làm gì đếnmứcthả mhại nhưvậy, trong khi rõ
ràng, hoảlựccủa ta cũng khá đáng kể đó chứ?
Tôi nghĩ vì vũ khí của quân Pháp hoàn toàn là loạ i hiện đạimới ra lò còn "súng ống" của VN là
loại mà ngư ờ i Âu Châu đãvấ t vào việnbảo tàng từ lâu. Cứ nhìn cuộc chiếnIraqmới đây thì
cũng đãthấyrồ i, hai bên đều dùng súng cả mà Mỹthì tới đâu thắng đómộ t cách hế t sứcdễ
dàng cũng v ì vũ khí cúa họ quá tốitân sovớiIraq
Trong cuốn ViệtSử Tân Biên có viết v ào t hờiTự Đứccứ 50 người línhthì 5 người có súng và
mỗ ină mmột n g ười lính ấy chỉ đượctậpbắn 5 phát v à nếu ai bắn quá sẽbị phạt t i ền để đền bù.
Quân đội nhưvậy thì cho dù có 1000 cũng không thể chống nổi 1 ngườicủa Pháp
Trởlại chủ đề trang này, tôi thấy trận Đông Bộ Đầurất l à h à o hù n g v ì t r ận này quân VN đánh bại
khoảng 20,000 kỵ binh MôngCổ c h á n h c ống chứ không phải là cái đá m t à n b i n h b ạitư ớ ng Nam
Tống. Trận này có thể nói là tư ơ ng đương vớitrận Leignitz
Trận Đông Bộ Đầu quả là trận oai hùng! Với binh lực c h ưabằng 1/2, đốitư ợ ng là kỵ b i n h M ô n g
Cổ, Trần Khánh Dư đã chọn đúng thời điể m và khoét sâu điể myếu mà làm nên thắng lợirựcrỡ.
TrậnTố t Động - Chúc Động cũng là một trận đánh kinh điển khi binh lực ít hơnhẳn.
Cũng phải nói ít ai chịu l à m ì n h t h u a l ắ m . Các trận Đa B a n g , G i a Đ ị nh, Chí Hòa, Mang Cá
thì khó nuốtthật , ph ải đưa các trậnCầuGiấy và Sơn T â y r a
Theo tôi nếu mà để nói về p h ò n g n g ự, mai phục thì xế ptrậnTố t Động - Ninh Kiều lên hàng đầu,
nhưtrong quyển khởi nghĩa L a m S ơn thì quân ta chỉ có 1 vạn, trong khi đó địch đến 9 vạn, diệ t
vàbắ t 5,6vạn .
Trậnvận động tiến công thì nên nói đến NgọcHồ i - Đống Đa, 10 vạn quân ta đánh tan khoảng 30
vạn ghẻ.
Ngoài ra như sách Việt Sử Thông Giám Cư ơ ng Mục đ ãxếptrậntấn công Ung Châu củaThái úy
Lý Thư ờ ng Kiệt là đệ nhất v õ c ô n g t r o n g l ịch sử.
Không biết có cần phân tích từng trận không
Canh quân chính đi qua Đại Áng, Khương Đình, Tả Oai,. Ở đây có làng quê Ngô Gia Văn Phái
đã viết " H o à n g L ê N h ất Thống ", Ca ngợi chiếndịch này bằng nhứng câu từ hào hùng nhất. Ở
khu vực này cũng diễn ra những trận đánh khủng khiế p nhất để cánh quân "kỳ binh" này bất ngờ
thầntốc tiến vào Thăng Long từhướng không ngờ. N h ững trận này là Đại Áng, ĐầmMực,
Khương Trung, Đống Đa. Ở Đống Đa (hiện em chưa biết ở đâu), voi cùng dân đãlấyrơm đốt
thành rồng lửa bao vây đồn, Sầ m Nghi Đống hết đường chạytựtử . Vài giờ sau khi qua Đống
Đa, vào cửa ô ChợD ừa, Tôn Sĩ N g ị không kịp đóng yên chạy qua sông, binh lính mấ t chủ tan vỡ
chạytheo, gẫycầu phao, xác chếttắc sông Hồng. Ở Đ ạ i Áng, ĐầmMực, Khương Trung, Đống
Đa xác chết quân Thanh được c h ô n t h à n h 1 2 g ò , n a y đ ãmất dấuvế t. Gò Đống Đa hiện nay là
vào đầu thếkỷ, đào mư ơ ng Đống Đa-NgọcHồi, các xác chết nhặt được c h ất v à o , r ồ i ngư ờ i Hoa
ở phốTạ Hiềnlập miếuthờ v à gó p t i ền xây cổng (miếuSầ m Công, nay là ngõSầ m Công).Nếu
quân Tây Sơn đi như bác nói, thì Ngô Gia Văn Phái chết cả,lấy đâu ra mà viế tvăn hay nhưvậy.
À, trong chiếndịch này có kể đến trận Hà Hồ i-NgọcHồ i không nhỉ, Trung Quân (toàn tân binh) do
Vua Quan Trung đ ích thân cầ m, bao vây đồnrồ igọ i hàng, cả đồnmấyvạn người ra hàngmột
lúc.Rồilấy v á n t ấn công đồn tiếptheo,cũng mấyvạn q u â n v ỡ đồntrongmột buổ i. Tuy ởhướng
này (chính binh nhưng thực là nghi binh) quân yếuhơn v à c h i ếnthắng không dữdộ i như ở hướng Tây do Đô Đốc Long cầ m quân (kỳ binh nhưng thựclại là chính binh), nhưng hiệu quả
cũng cực cao. Đãthế, c á c c h i ến thắng từG i án K h ẩu (nay là cầu Gián) đều diễn ra cự c hiệu quả,
Thăng Long chỉ hai giờ phi ng ựa không biết t í g ì , t ạo điều kiện cho Đô Đốc Long đưa đòn sát thủ,
hai tư ớ ng tưlệnh khựa không kịp biết gì thì mộ t đã chế t, mộ t tháo chạy.
À, trên kia các bác có nói đếntrận Đa Bang. Chiếntranh này là cuộc chiếnlớn nhất k h ựa đánh
ta, lại đang lúc "nhân nhà Hồ chính sự phiền h à " . 8 0 v ạ n quân, chia làm hai hướng (nhưthư ờ ng,
quảng Tây đi đường Lao Cai và Quảng Đông đi đường Lạng Sơn). Các bác có thể nói rõ hơnvề
chiếntranh này không.
Theo sửtàu viế t thì trư ớ c thếkỷthứ 20, nư ớ c tàu đánh VN với binh lựclớn nhất là vào thời nhà
Minh vớ i quân số 215,000.
E m c ũng có tham gia bình chọntrong sách đấy bác ạ ! Nhưng phần bình... lọan thì ko chơ i!

Nhưvậytrận đánh đơnthuần là cuộc đọ pháo giữa thủy quân Xiêm và thuỷ quân+lục quân Tây
Sơn. Pháo là vũ khí chính và quyết đ ị nh, mặc dù có thể q u â n T â y S ơncũng xửdụng thêm tên
nỏ, hoảhổ... nhưng chỉ là phụ. Còn "đội quân người nhái" hay "các kị binh cả mtử"cũng như trậ n
đánh củanữtư ớ ng Bùi Thị Xuân chỉ là thêu dệt Vâng, nhân chủ đề này xin được đ i sâu phântíchtừng trận đánh, chủyếu là vềtư ơ ng quan lực
lư ợ ng, nghệthuật c h i ếndịch… dựatheo phân tíchcủa V i ệnLịch sử quân sự Việt N a m . C ò n d i ễn
biếntrận đánh chỉ nóisơlư ợ c hoặcbỏ qua vì hầu như ở đây ai cũng biết .
----

TRẬ NBẠ CH ĐẰNG (938)

Trong cuộc kháng chiến chống quân Nam Hán lầnthứ 2 ( 9 3 8 ) , t r ậnBạch Đằng do Ngô Quyền
trực tiếp c h ỉ huy là trận q u y ết chiến chiếnlược , l à c u ộc đọ s ức giữa dân tộcta và giặc N a m H á n .
Trận đánh này có những nét rất độc đáo và có ý nghĩalớntrên nhiềulĩnh vự c.
Cuộc chiến tranh xâm lư ợ c quy mô lớn và mang đầythamvọng này của Nam Hán được c h e đậy
dưới chiêu bài “cứu giúp” Kiều Công Tiễn. Quân đội Nam Hán đã dày dạn trong chiến tranh ở
vùng Hoa Nam và trong cuộc đàn áp các phong trào chống đốicủa các “Man trại” ở v ùn g Q uảng
Đông v à Quảng Tây. Vua Nam Hán sửdụng 1 lự clượng binh thuyềnlớn, giao cho con là Vạn
Vương Hoàng Thao làm Tỉnh hải quân tiết độ s ứ thống lĩng đạo quân viễn chinh và tự m ì n h l à m
tướng dẫn 1 đạo quân quân đóng ởtrấnHả i Môn, sát biên giới, làm kế thanh viện, kịpthờiyể m
trợ ch o Hoà ng T hao .
Nhưvậy , H o à n g T h a o v ừa đượcsự tiếp ứng củaLưu Cung phía sau, v ừa có lựclư ợ ng nội ứng
củabọn phảnbội Kiều Công Tiễn ở trong nước .
Được tin quân Nam Hán chuẩnbị kéo sang xâm lược, việc làm cần kíp trư ớ chết của Ngô Quyền
làtổ c h ức đạo quân từ châu Ái tiến ra Bắc để trịtộ itên Việt g i a n p h ảnbội. Thếlực phảnbộ i
nhanh chóng bịdẹptan. Thành công nàyvừa l à m t h ất b ại ngaytừ đầu âm mưu dùng nội ứng
của địch, vừatạo ra thế chủ động cho cuộc kháng chiế n.
Bấy giờ Hoàng Thao đã đượclệnh chỉ huy đạothủy quân tiến v ào sông Bạch Đằng. Trư ớ c tình

Vềmặtvũ k h í , c h i ếnthuyền còn nhiềuhạn chếh ơn so với quân Nam Hán. Qua nghiên cứu khảo
cổhọc cùng vớ itư l i ệu đối chiếucủa Trung Quốc c ó t h ể đoán rằng quân độicủa Ngô Quyền
được trang bị các loại cung nỏ, khiên, mộc, lao, gậy, kiếm, dao gă m, giáo, kích… Ngoài ra khi
chiến đấutrên thuyền quân sỹ c ò n d ù n g c ả câu liêm, móc treo, lư ớ i cá…
Vềthuyền, có thể lúc đó quân độicủa Ngô Quyền đã dùng nhiều loạ ithuyền, trong đó có thuyền
“mông đồng” mà sử sách thường nói tới.Thuyền “mông đồng” “mỗithuyền có có 25 thủythủ, 23
tay chèo, thuyền chèo ngược xuôi nhanh như gió” (Đại Việt SKTT) l à l o ạ i thuyềnhẹp và dài, có 2
đáy, lớn nhỏ khác nhau, rất t i ệnsửdụng trong chiến đ ấ u.
Nhưvậy x é t t r ê n g ó c độ tiề mlựcvật c h ất, trang bị quân sựthì quân ta thua kém quân giặc,
nhưng v ề “ t h i ê n t h ời, địalợi, nhân hòa” thì quân ta hơn. Chính vì thế Ngô Quyền đã khẳng định
quân địch sẽ “dễbề chế ngự” và “tất p h á được ” .
Trên cơ, đánh giá 1 cách chính xác tư ơ ng quan lựclư ợ ng giữata và địch, thấymặt m ạnh của
địch và hạn chếcủata, đồng thờilạithấy rõ mặtyếu chí mạng của quân đ ị ch và mạnh cơbản
củata, Ngô Quyền đ i đến xác định mưulược đánh địc h b ằng kếtổ chứcmộttrận đánh lớn tiêu
diệt đạo binh thuyền giặc ngay tại vùng cửa sông Bạch Đằng, nơi chúngtất phả i đ i qua để có thể
tiến vào nội đ ị anư ớ c ta.
Trong lời bànvới các tư ớ ng, Ngô Quyền đã đề xuấ t kế s á c h đánh thủy quân giặc là sai ngư ờ i
đem cọclớnvạt n h ọn đầubịtsắt đóng ngầm trư ớ c ởc ửa sông và lợidụng quy luật l ê n x uống
củanước triều để chế ngự thuyền giặc , k h ô n g c h o c h ú n g c h ạythoát. Đó chính là mưulư ợ c phản
công vớ i quyếttâm đánh thắng địch ngay khi chúng vừ a xâm phạ m đếnbờ cõi nư ớ c ta.
Qua mưulư ợ c chống giặc mà Ngô Quyền đã bàn với các tư ớ ng có thểthấymụ c đích của trận
đánh là nhằ m tiêu diệt toàn bộ đạo binh thuyềnlớn d o h o à n g T h a o c h ỉ huy khi chúngvư ợ t biển
tiếntới vùng cửa sông Bạch Đằng.
- Đạo binh thuyềnlớncủa Hoàng Thao là chủlực.
- Còn đạo quân củaLưu Cung ởHải Môn là đạo tiếp theo, lự clượng dự bi.
-Nếu đạo quân Hoàng Thao tiến sang thuậnlợi, hoặc chỉb ị quânta chặn đánh tiêu hao, nhưng
vẫn tiến được , t h ì đạo quân dựb ịcủalưu C u n g ắt sẽtràn sang tăng cường để đèbẹplựclư ợ ng
kháng chiến.
vùng quần đảo này khi gặp sóng to gió mạnh vẫnbảo đảm an toàn. 2 bênbờ sông (nay là đồng
ruộng và xóm làng) xưa kia còn nhiều cánh rừng rậm…
Giữa v ù n g t h i ê n n h i ê n s ô n g b i ển đó, Ngô Quyền khẩntrương xây dựng 1 thế trận mai phụclợ i
hại để chủ động phá giặc .
Trận đại đồn Chí Hòa, Việ t ta gọi là đồnKỳ Hòa, Pháp gọi là Chí Hòa. Đây thực ra là mộthệ
thống chiếnlũy liên hoàn, nhằ mmục đích bao vây quân Pháp trong thành Gia Định. Điể msơ qua tình hình quân đội ta lúc đó, thấy khá giốn g b â y g i ờ . Vũ khí thực r a c ũng đầy
đủ nhưng lạchậu, thư ờ ng là cấtkỹ trong khohơn l à p h á t c h o l í n h . B ởivậy 50 tên quân mới có 5
tên trang bị súng điểuthư ơ ng châm ngòi. Mỗină mtậpbắn chỉ cómộtlần, mỗ ilần 6 viên. Ai bắn
quá thì phảibồithư ờ ng. Mà theo cụVương Hồng Sển thì lúc quân Pháp chiế mthànhGia Định
có chiế m được
-Hai mư ơ i ngàn (20.000) cây súngtay đủ c ỡ, v à m ộ t số binh khí nhưgư ơ m giáo v.v... nhiều
không thể đếm.
-Támmư ơ ilă m (85)thùngthuốc súng và vô sốkể nào bì súng, hỏa pháo, diêm sanh, tiêu thạch
(salpêtre), chì v.v...
-Mộtsố lúa trữtrong kho đủ s ức nuôi từ sáu đếntám ngàn (6.000 – 8.000) nhân khẩutrong
vòngmộ t nă m.Số lúa này đốt, cháy âm ỉgần 3 nă m trời.
-Lạivớimột số tiềnbảnxứ(điếu và kẽ m) để trong kho ước định v à trị giá bằng 130.000 quan
tiền lang sa thờ i đó .
Năm 1860, quân Pháp và Y Pha Nho rút khỏi ĐàNẵng, chỉ để lạ i non 1000 quântạ iGia Đ ị nh cố
thủ, còn đâu kéo tuốt sang Tàu theo Anh đánh nhau với nhà Thanh.
Cụ NguyễnTri Phư ơ ng được đ iều vào Nam chỉ huy quân đội. Cụ á p d ụng lạ ikế s á c h v â y g i ặc ở
ĐàNẵng, đắp đồnlũytứ phía nhằ mtuyệ t đường lương. Cụ làm vậy v ì b i ết sức quân ta có hạn.
Nhưng cẩnthận quá hóa hỏng, khiến cho quân Pháp cầmcự được cho đến khi viện binh đến.
Lúc đó quân Pháp theo đúng cách đánh của Nã Phá Luân, tậptrung quân độithànhmộ t khố i chủ
lực mà đánh. Quân Pháp có 3500 quân tiếp viện+ 1000 quân có sẵn, quân ta có hơn 1 v ạn
người (hoặc 4 vạn). Sau 2 ngày chiến đấu quân ta phảibỏ chạy lên Biên Hòa, quân Pháp hạ đồn
màmất c ó 3 0 0 q u â n . S a u nà y q u â n P h á p b ổ sung thêm nhiều là do bọn giáo dân theo giúp.

BỐ TRÍ LỰCLƯ Ợ NG MAI PHỤC :
-Dương Tam Kha chỉ huy 1 cánh quân chủyếu là thủy b i n h b ố trí bên tả ngạn sông Bạch Đằng,
phụcsẵn ở các kênh rạch bên sông, lợidụng thuận dòng nước triều xuống, bất ng ờ chặn đầu,
tiến công thẳng vào đoàn thuyền địch, hãm chúng sa vào trận địacọc ngầ m.Tham gialự clư ợ ng
này còn có độithuyền do Đào Nhuận chỉ huy.
-Một c á n h q u â n k h á c d o Đỗ Cảnh Thạc v à N g ô X ương Ngập chỉ huybốtrí và đánh địch từ phía
hữu ngạn sông Bạch Đằng.. cánh quân này chiến đấu có sự phốihợp c h ặt chẽvớilự clư ợ ng
dân binh của anh em Lý Minh, Lý Bảo, Lý Khả ở Hoàng Pha (Hoàng Động, Thủy Nguyên, Hải
Phòng) và của chàng trai họ Nguyễn ở Lâm Động (Thủ y Nguyên). Lựclư ợ ng do Đỗ Cảnh Thạc
chỉ huygồ mcả thủy binh và bộ binh. Họ mai phụctrongrừng cây ven sông, rạch, phốihợpvới
cánh quân bên tả ngạncủaDương Tam Kha, từ 2 phía tiến công vào đoàn thuyềncủa quân
Nam Hán. Có thể l ú c đó có 1 đạothủy quân mạnh phụ csẵn làm nhiệ mvụ c h ẹn đầu, chờ khi
nước xuống sẽ xuôi dòng đánh v ỗmặt đội hình tiến công của quân giặc.
- Ngô Quyền trựctiếp chỉ huy mộ tlựclư ợ ng lớnthủy b i n h v à b ô b i n h , l ập đồn bên sông Gia Viên
(sông Cấm)
- Đoàn thuyềnnhẹ khiêu chiến, nhử g i ặc d o N g u y ễnTấ t Tố c h ỉ huy

Trong thế trậncủa Ngô Quyền :
-Lựclư ợ ng mai phụcsẽ giữ v a i t r ò q u y ết đ ị nh.
-Trận đ ị acọc n g ầ m ởcửa s ô n g n h ằmcản phá, chặn đường tháo chạycủa giặc .
Sựbốtrí kế t hợp giữahệthống bãi cọc và quân mai phục chứng tỏ quyếttâm tiêu diệt hoàn toàn
đạo quân xâm lư ợ cbằng 1 trận đánh quyết đ ị nh
DIỄN BIẾN TRẬN ĐÁNH (bỏ qua)
Cuộc chiến đấu diễn r a v à k ết thúc chỉ trong vòng 1 connước triều, nghĩa là chỉtrong vòng 1
ngày. Thời gian chiến đấu ác liệt n h ất là lúc nư ớ c triều xuống mạnh cho đến lúc nư ớ crặc, nghĩa
là chỉnửa ngày. Toàn bộ đạo quân xâm lược hung hăng ngạomạnvới đoàn thuyền chiếnlớn đã
bị tiêu diệt ở ngay v ùng cửa biểnBạch Đằng nghĩa là tại đ ị a đầunướcta khi chúng chưakịp đặt
chân lên lên, chưakịp g â y t ộ i ác. Cuộc kháng chiến chống Nam Hán lần này (lần 2) kếtthúc
thắng lợi nhanh, gọntrong 1 trận quyết c h i ến chiếnlư ợ c.