CHẤN THƯƠNG CƠ-XƯƠNG VÀ CÁC
TÌNH TRẠNG CỦA CHI
Phần 1

NGUYÊN TẮC CHUNG
1/ NHỮNG ƯU TIÊN ĐIỀU TRỊ TỨC THỜI TRONG GÃY
XƯƠNG HỞ ?
Như trong bất cứ bệnh nhân bị chấn thương nào, những ưu tiên tức
thời là ABC. Bất cứ vết nứt nào trên da gần nơi gãy xương nên được giả
định là thông thương với ổ gãy cho đến khi được chứng minh ngược lại. Sau
khi đã thăm khám cẩn thận với đánh giá thần kinh và mạch máu, vết thương
nên được làm sạch các ô nhiễm thấy rõ, và nên đặt băng vô trùng với một
dung dịch 1% povidone-iodine (Betadine). Có thể đè ép trực tiếp để cầm
máu. Sắp thẳng hàng theo trục và đặt nẹp làm bất động xương, như vậy làm
giảm mất máu và bảo vệ mô mềm khỏi bị thương tổn thêm nữa.Thăm dò vết
thương, cấy vết thương, rửa vết thương, và thăm khám nhiều lần vết thương
cần nên tránh, do sự gia tăng khả năng ô nhiễm thứ phát và thương tổn mô
mềm.Thường cho phòng ngừa uốn ván và kháng sinh bằng đường tĩnh mạch.
Cephalosporin thế hệ thứ nhất, kết hợp với (hoặc không) aminoglycoside,
được sử dụng thông thường nhất trong điều trị dự phòng bằng kháng sinh.
2/ TY LỆ NHỮNG BỆNH NHÂN ĐA CHẤN THƯƠNG CÓ GÃY
XƯƠNG KHÔNG ĐƯỢC NHẬN BIẾT VÀO LÚC NHẬP VIỆN ?
Trong số những bệnh nhân đa chấn thương, 20% có những gãy xương
không được nhận biết vào lúc đánh giá khởi đầu. Nói chung, những gãy
xương này không xảy ra nơi bộ xương trục (axial skeleton) hay những
xương dài. Những gãy xương không được nhận biết này thường nhất định vị
ở các bàn tay và bàn chân. Sự kiện quan trọng này cho thấy sự cần thiết
thăm khám nhiều lần bệnh nhân bị đa chấn thương.
3/ HỘI CHỨNG NGĂN (COMPARTMENT SYNDROME) LÀ GÌ ?
Một tình trạng phát triển khi áp suất trong một khoang kín của ngăn
cơ (muscle compartment) vượt quá áp suất làm đầy (filling pressure) của các

xương cẳng tay là những thương tổn thường được liên kết nhất với quá trình
này ở chi trên. Gãy phần trên xương chày là nguyên nhân thông thường nhất
của hội chứng ngăn ở cẳng chân. Hội chứng ngăn cũng được biết là xảy ra ở
bàn chân, đùi chân, và cánh tay trên. Có thể có sự hiện diện của gãy xương
hay không.
6/ ĐIỀU TRỊ CỦA HỘI CHỨNG NGĂN LÀ GÌ ?
Surgical release lớp cân bọc ngăn là điều trị hữu hiệu duy nhất đối với
tình trạng này. Những biện pháp tạm thời có thể được sử dụng để ngăn ngừa
hội chứng ngăn (compartment syndrome) bao gồm đưa cao chi lên ngang
mức tim và duy trì một áp suất làm đầy tiểu động mạch bình thường bằng
cách duy trì áp suất bình thường.
7/ MÔ TẢ BỆNH NHÂN CHẤN THƯƠNG CÓ THỂ CÓ CỘT
SỐNG CỐ ĐƯỢC THANH LỌC VỀ LÂM SÀNG ?
Clinical clearance bệnh nhân chấn thương mà không cần chụp X
quang đòi hỏi một bệnh nhân tỉnh táo (awake), lanh lợi, và không dùng các
chất làm biến đổi trạng thái tâm thần. Bệnh nhân không được có một thương
tổn làm không chú ý (distracting injury), như các gãy xương dài quan trọng ;
vỡ chậu ; hay những gãy xương ở phần gần xương cánh tay, xương đòn, hay
xương bả vai. Nếu bệnh nhân không kêu đau, không có nhạy cảm đau lúc
thăm khám, và có thể cử động không bị hạn chế không đau đớn, thì sự bất độ
cột sống cổ có thể đình chỉ. Nếu những đòi hỏi này không được thỏa mãn,
cần phải chụp phim để bổ sung việc đánh giá.
8/ MÔ TẢ PHÂN TÍCH DỊCH KHỚP PHÙ HỢP VỚI VIÊM KHỚP
NHIỄM KHUẨN (SEPTIC ARTHITIS)
Lúc thị chẩn, chất dịch đục. Nhuộm gram chất dịch thường cho thấy
sự hiện diện của những tế bào đa nhân và có thể chứng tỏ hay không sự hiện
diện của vi khuẩn. Đếm tế bào có lẽ là khía cạnh quan trọng nhất của phân
tích dịch khớp. Đếm bạch cầu toàn thể thường hơn 75.000 tế bào với hơn
80% là những tế bào đã nhân. Nồng độ glucose trong dịch khớp là thấp khi
so sánh với nồng độ huyết tương.

KHỚP NHIỄM KHUẨN ?
Tụ cầu khuẩn vàng
15/ VI KHUẨN NÀO PHẢI ĐƯỢC XÉT ĐẾN NƠI BỆNH NHÂN
VỚI VIÊM KHỚP NHIỄM KHUẨN VÀ CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ ĐỐI
VỚI BỆNH ĐƯỢC LÂY TRUYỀN BẰNG ĐƯỜNG SINH DỤC ?
Neisseria gonorrhea.
16/ LÀM SAO CHẤN ĐOÁN VẾT THƯƠNG KHỚP DO CHẤN
THƯƠNG ?
Việc thăm dò một vết thương nằm kế cận một khớp là không đủ, có
thể làm gia tăng nguy cơ nhiễm trùng, và nói chung nên tránh. Phim X
quang của khớp bị thương tổn có thể phát hiện sự hiện diện của khí trong
khớp, chỉ cho biết khớp bị xâm phạm. Chẩn đoán xác định được thực hiện
bởi hình chụp khớp (arthrogram). Nước muối vô trùng kết hợp với một
lượng nhỏ bleu de méthylène nên được tiêm vào trong khớp. Một lượng
đáng kể chất dịch cần được tiêm vào để làm căng phồng khớp. Vết thương
do chấn thương được xem xét tìm sự thoát ra của chất dịch được tiêm vào.
Dịch nên được rút ra khỏi khớp.
17/ KHI NÀO NÊN CHO CHỤP X QUANG ? VÀ BAO NHIỀU
HÌNH ?
Nên cho chụp X quang, căn cứ trên những dấu hiệu thăm khám vật lý.
Các phim chụp nên bao gồm các khớp trên và dưới vùng thương tổn. Luôn
luôn cần hai tư thế. Việc chụp X quang không được làm cản trở quá trình hồi
sức nơi bệnh nhân đa chấn thương. Trong những tình huống biến dạng chi
làm tổn thương huyết quản hay làm mất sinh khí da nằm phía trên, nên hoãn
lại chụp X quang, trong lúc nắn cấp cứu và bất động chi bị thương tổn.
BÀN TAY VÀ CHI TRÊN (HAND AND UPPER EXTREMITY)
1/ PHUƠNG PHÁP TỐT NHẤT ĐỂ CẦM MÁU NƠI MỘT VẾT
THƯƠNG RÁCH Ở BÀN TAY VÀ CẲNG TAY ?
Đè ép trực tiếp. Hiếm khi cần đến garrot. Thói quen đặt kềm một cách
mò mẫm vào trong vết thương là nguy hiểm và thường có thể gây tổn hại

6/ LIỆT KÊ NHỮNG CẮT CỤT DO CHẤN THƯƠNG NÊN XÉT
XÉT ĐẾN ĐỂ GHÉP LẠI.
1. Trẻ em
2. Cắt cụt nhiều ngón tay.
3. Ngón cái.
4. Bàn tay
5. Cánh tay
Quyết định cuối cùng luôn luôn là của chuyên khoa phẫu thuật bàn
tay.Thường thường tốt nhất là việc thảo luận chi tiết về ghép lại
(replantation) với bệnh nhân và gia đình nên dành cho chuyên khoa vi huyết
quản
7/ ĐIỀU TRỊ THÍCH HỢP ĐỐI MỘT BỆNH NHÂN VỚI ĐAU Ở
HỘP THUỐC LÁ (SNUFFBOX) CỦA CỔ TAY VÀ CHỤP X QUANG
BÌNH THƯỜNG SAU MỘT CHẤN THƯƠNG Ở CỔ TAY ?
Xương thuyền (scaphoid) dễ ấn chẩn nơi hộp thuốc lá cơ thể học
(anatomic snuffbox) của cổ tay. Hộp thuốc lá (snuffbox) là khoảng giữa cơ
duỗi dài ngón cái (extensor pollicis longus) và cơ duỗi ngắn ngón cái
(extensor pollicis brevis). Nhạy cảm đau ở vùng này gợi ý gãy xương thuyền
(scaphoid fracture). Sự vắng mặt dấu hiệu gãy xương trên phim chụp ban
đầu không phải là không thường xảy ra. Khi xương bị hoại tử nơi chỗ gãy
xương bị tiêu đi, đường gãy thường trở nên rõ rệt trên phim X quang khoảng
14 ngày sau chấn thương. Những bệnh nhân với tình trạng này nên được bất
động trong một thumb spica splint hay cast ngón cái và được gởi đến một
thầy thuốc chỉnh hình để được đánh giá. Vì lý do này, cả scan và MRI xương
không được chỉ định trong đánh giá cấp tính.
8/ TỶ LỆ MẮC PHẢI VÀ NHỮNG NGUYÊN NHÂN THÔNG
THƯỜNG CỦA SAI KHỚP VAI SAU ?
Tỷ lệ là 5% của tất cả những trật khớp vai. Các cơn động kinh co
cứng- co giật (tonic-clonic seizures), sốc điện, chấn thương vai trước trực
tiếp là những nguyên nhân thông thường nhất của trật khớp vai sau.