Đất Nước Và Con Người Trung Quốc (Phần 2) Rời Bắc Kinh chúng tôi đáp máy bay đi Tây An. Tây An còn có tên là
Trường An kinh đô triều Đường, gần thành Hàm Dương kinh đô triều Tần
Thủy Hoàng. Từ phi trường Tây An xe buýt chở chúng tôi đến vùng quần
thể nơi an táng vua chúa, thân nhân, quan lại có công của các triều đại đời
Đường. Xe buýt chạy qua miền quê của tỉnh Thiểm Tây. Miền quê Trung
quốc đường sá được mở mang, sạch sẽ nhưng nhà cửa còn thô sơ và bề bộn
chứng tỏ một sự phát triển quá nhanh. Vườn tược hai bên đường đầy trái
cây, từ cây đào, cây táo, cây bưởi cây nào cũng nặng trĩu những trái. Nhưng
nói đến trái cây phải chờ khi đến Quế Lâm thuộc tỉnh Quảng Tây mới là
thiên đàng của cây ăn trái. Bất cứ một thứ trái cây nào tại chợ Sài gòn cũng
có thể tìm thấy ở đây, ngoại trừ măng cụt, với giá rẻ hơn.

Vị trí nổi bật nhất của quần thể lăng tẩm nhà Đường là nơi hợp táng của vua
Đường Cao Tông và hoàng hậu Võ Tắc Thiên. Bà Võ Tắc Thiên trị vì Trung
quốc suốt 51 năm (654-705) sau lưng vua Đường Cao Tông nhu nhược, và
sau lưng con trai sau khi chồng chết và sau cùng dưới danh nghĩa nữ hoàng
đế. Bà hoạch định nơi chôn bà là ngọn núi Lương Sơn, có một khung cảnh
thiên nhiên hùng tráng. Từ trên xe buýt nhìn vào là một sườn đồi trải dài
chừng hai cây số ẻo lả như thân một người phụ nữ nằm ngữa, phía trên là hai
quả núi nhân tạo, phía dưới giữa hai sườn núi khác là một đỉnh đồi thứ ba
thấp hơn và um tùm hơn. Theo ông Trần Chính, thì theo tương truyền trong
dân chúng Trung quốc, hai quả đồi trên là đôi nhũ hoa của Võ Tắc Thiên và
quả đồi thấp thứ ba là âm hộ của bà nơi bà chôn hoàng đế Đường Cao Tông.
Bước lên sườn đồi là con đường Linh Đạo lát bằng đá tảng có văn võ bá
quan của triều đình đứng hầu. Cuối đường Linh Đạo nơi chân mộ vua là đầy
đủ hình tượng của sứ thần các nước chư hầu đến dự tang lễ của vua Đường.
Trong chư hầu có sứ thần của triều đình Việt Nam.
Tây An có suối nước nóng nơi Hoa Thanh Cung, cung điện mùa Đông của

rồi từ Nam Ninh dùng đường bộ đến Quế Lâm. Khi hậu Quế Lâm ôn hòa
quanh năm như một mùa Xuân không dứt, và là đất của cây ăn trái. Bưởi,
nhãn, trái vải, và táo rẻ như bèo vừa bán vừa cho. Bưởi ở đây lớn gấp đôi
hay gấp ba buởi Biên Hoà và ngon ngọt không khác gì bưởi Biên Hòa hay
Thanh Trà của Thừa Thiên. Trên đường từ phi trường về khách sạn hàng trái
cây kéo dài từ góc đường này đến góc đường kia. Xe phải dừng lại cho
khách du lịch mua dù trễ lịch trình. Lên xe ai cũng tay xách tay mang như đi
Lái Thiêu vào mùa cây ăn trái của Sài Gòn.
Quế Lâm có nhiều sông hồ và có nửa triệu dân, nên thành phố thưa thớt rộng
rãi. Chính quyền Trung quốc có kế hoạch biến Quế Lâm thành thành phố du
lịch. Đường sá Quế Lâm sạch sẽ, ban đêm ánh đèn nhiều mầu sắc phối hợp
với mầu cây lá chiếu sáng quanh bờ sông và bờ hồ tạo nên một cảnh trí êm
dịu nhẹ nhàng và thanh thản nên thơ khác với cái khung cảnh lộng lẫy diêm
dúa nhưng ngột ngạt của trung tâm thủ đô Bắc Kinh. Cuộc dạo thuyền trên
sông Ly Giang gần Quế Lâm là một cuộc du ngoạn bằng thuyền máy khó
quên vào những ngày cuối cùng của chuyến đi. Sông Ly Giang, đúng ra là
một lạch nước lòng lạch được vét sâu len lỏi chảy qua những khe núi kéo dài
bất tận. Nước sông trong vắt thấy được sạn trên lòng sông như một tấm thảm
lót dưới đáy thuyền trải rộng và kéo dài ra tới hai bên bờ sông. Thuyền máy
được thiết kế tầng thượng để du khách ngắm cảnh. Tầng dưới là ghế ngồi.
Từ tầng thượng nhìn phía trước hay nhìn phía sau bạn thấy hằng trăm du
thuyền nối đuôi nhau chạy hàng một như một hạm đội khổng lồ sẵn sàng đội
ngũ. Hai bên bờ những trái núi thon nhỏ như những búp măng vươn thẳng
lên bầu trời xanh ngắt với đủ mọi hình thù làm tôi nhớ đến quần thể cấu trúc
núi non hai bên quốc lộ Bắc Giang - Lạng Sơn gần ải Chi Lăng. Ở đây
những trái núi cao hơn, thon hơn và sát bờ sông hơn nên cho du khách một
cảm giác huyền hoặc hơn. Tô điểm cảnh trí đó những hàng tre trúc cao lớn
cành lá mềm mại rủ xuống hai bên bờ sông. Thấp thoáng sau hàng trúc, giữa
khe núi đá ẩn hiện những mái nhà rêu phong cũ kỹ như gợi tò mò của du
khách.

lặng trước mộ bia. Trên đường thăm Trung quốc chúng tôi đi qua nhiều nơi
và thấy nhiều dấu tích tàn phá của đoàn Vệ Binh Đỏ của họ Mao trong thời
kỳ Cách Mạng Văn Hóa, nhưng tuyệt nhiên họ không động đến Hoàng Hoa
Cương do một chỉ thị đặc biệt của thủ tướng Chu Ân Lai. May cho liệt sĩ
Phạm Hồng Thái nằm chung với các chiến sĩ chống đế chế.
Đoàn xe lửa cao tốc rời Quảng Châu hôm sau, một buổi sáng nắng thu thoi
thóp, đưa chúng tôi ra Hồng Kông cách Quảng Châu 2 giờ xe. Vùng Quảng
Châu – Hồng Kông là vùng phát triển cao độ. Xe lửa loại tân kỳ như xe lửa
dùng ở các nước công nghệ chạy băng băng qua khu đại kỹ nghệ Thẩm
Quyến, hai bên đường những hàng cây muồng đang mùa nở hoa một mầu
vàng rực . Từ năm 1997 Hồng Kông thuộc Bắc Kinh nhưng Bắc Kinh đồng
ý để nằm dưới một chế độ riêng biệt. Hồng Kông có tiền tệ riêng và có quy
chế nhập cảnh riêng. Rời Quảng Châu là rời Trung quốc, và đến Hồng Kông
chúng tôi phải làm mọi thủ tục như khi vào một quốc gia khác. Điều làm
chúng tôi ngỡ ngàng là sau khi xong thủ tục nhập cảnh, bước ra nhà ga Hồng
Kông chúng tôi thấy hình của ông Giang Trạch Dân bị những người theo
giáo phái Pháp Luân Công (đang bị cấm truyền bá ở Trung quốc) gạch mặt
trưng bày trước nhà ga. Tôi tự hỏi chừng nào thì các bạn Pháp Luân Công
thay hình ông Giang bằng ông Hồ Cẩm Đào đây. Ngỡ ngàng khác là cô
Wang, người hướng dẫn địa phương, một phụ nữ trung niên khá xinh, người
hơi đẫy chào chúng tôi bằng lời chúc mừng chúng tôi trở về với thế giới Tây
phương. Hồng Kông đã nằm gọn trong bàn tay Bắc Kinh còn vậy, thế Đài
Loan thì sao? Sẽ là một vấn đề gai góc cho thế giới.
Sau một đêm ở Hồng Kông, hôm sau chúng tôi đáp máy bay của hãng Asian
Airlines trở về Hoa Kỳ, đến Hán Thành đổi sang chuyến bay số 204 trực chỉ
Los Angeles. Sau một chuyến bay dài, chúng tôi đến Los Angeles vào trưa
ngày 9 tháng 11. Thoải mái khi người sĩ quan di trú xem hộ chiếu xong trả
hộ chiếu lại cho chúng tôi kèm lời chúc “welcome back”. Tôi nghĩ thầm, đã
“back home” chưa đây!


tục của ông. Cuộc cách mạng này đã nhận chìm 500 triệu người Trung quốc
trong đói khỗ, ly tán gia đình và giết chóc lẫn nhau.
Thời kỳ hỗn loạn đó sản sinh cho Trung quốc một số nhân vật tiêu biểu.
Giang Thanh, người đàn bà mưu mô nguy hiểm, Lưu Thiếu Kỳ khẳng khái
chấp nhận chết không nhượng bộ nguyên tắc, Chu Ân Lai trung thành tuyệt
đối với Mao để cứu đất nước và giúp bạn bè, Lâm Bưu thủ đoạn và tham
vọng, Uông Đông Hưng đảm lược để cứu Trung quốc ra khỏi bàn tay thô
bạo của Tứ nhân Bang, và có Đặng Tiểu Bình, người bất đồng ý kiến cách
mạng liên tục của Mao, nhưng có đủ trí khôn biết chọn con đường sợ Mao
để sống, và có đủ độ lượng để không trả thù những người đã hành hạ ông và
gia đình ông sau khi trở lại quyền hành năm 1978. Sự khôn ngoan, chí lớn
và sự độ lượng của ông Đặng đã cắt bỏ được những sợi giây oan nghiệt ràng
buộc Trung quốc để Trung quốc có thể tung bay. Cô Đặng Dung thuật lại
rằng trong hai lần bị Vệ Binh Đỏ của Mao đuổi gia đình vợ con ra khỏi nhà,
lần thứ nhất về Quảng Tây làm thợ, lần thứ hai ở quanh trong vùng Bắc
Kinh, Đặng đã nhiều lần viết thư cho Mao khéo léo nhận lỗi lầm và xin Mao
đối đãi với ông thế nào cũng được nhưng xin đừng đuổi ông ra khỏi đảng. Vỉ
đảng là Mao và Mao là đảng nên Mao cảm động chỉ thị cho Giang Thanh
cầm đầu Vệ Binh Đỏ không được giết ông. Ông cố sống để cuối đời kéo đất
nước và một thế hệ hàng trăm triệu con người ra khỏi vực thẳm của sự
cuồng tín và mê muội. Ông Đặng có một chỗ vững chắc trong lòng người
Trung quốc không phải vì ông giúp mang lại sự ổn định của đời sống vật
chất mà do tấm gương khoan dung giữa con người một nước với nhau. Tấm
gương này làm mọi người thù và bạn có thể nuốt nước mắt nhìn nhau mà
sống. Ông Đặng biết còn nhiều việc phải làm cho Trung quốc, nhưng đời
sống con người có hạn. Máu chảy ở Thiên An Môn chưa được lịch sử giải
thích. Nhưng có lẽ với ông Đặng một người hiểu đất nước và đồng bào mình
hơn ai cả ông có thể đã nhìn cảnh hãi hùng bắn giết đêm hôm đó như một
tấm hình nhỏ in ghém bên góc một bức tranh máu lửa lớn hơn của loạn sứ
quân từ đầu thế kỷ cho đến những ngày đất nước đảo điên trong loạn Vệ

năng đó trong cung cách sống của người dân. Họ chấp nhận một thứ chính
quyền mạnh tay và một xã hội ổn định để quên đi những ngày sống dưới chế
độ bất an tàn bạo và thiếu thốn của những năm tháng dưới Mao. Một phần
nào họ tin vào sự kế thừa và sự bao dung Đặng Tiểu Bình để lại. Tôi không
thấy họ có khả năng làm cách mạng dân chủ lúc này. Còn bộ máy cầm
quyền, nói cách khác là đảng Cộng sản Trung quốc họ nghĩ gì? Họ đang lo
cho hơn một tỉ dân có cái ăn cái mặc, họ đang nghĩ đến vị trí siêu cường của
Trung quốc, họ đang nghĩ đến sự đương đầu với Hoa kỳ. Họ mở cửa đất
nước, họ niềm nở với người nước ngoài nhưng không phải không có chút dè
dặt. Trung quốc có một lịch sử lâu dài cung cấp cho họ đủ chất liệu để hiểu
thế nào là độc tài, thế nào là dân chủ, nhưng tôi có cảm tuởng chính quyền
cũng như dân Trung quốc chưa qua hết thời kỳ xáo trộn để làm một sự chọn
lựa, ít nhất là một trật tự trong sự chuyển quyền hành chính trị.
Trong cái tâm lý chưa ổn định này những vấn đề tế nhị như vấn đề Đài Loan
là một vấn đề nguy hiểm. Một tính toán sai lầm có thể dẫn tới chiến tranh và
trật tự thế giới lại một lần thay đổi.
Trần Bình Nam