Dng ra hnh ti Quđng Tr tàu vua Hm Nghi v vic ha ngh v xin vua tr v kinh ã,
nhng Thuyt cđn ngỉn, khãng cho v. Tẩng xin ỏã c Courcy khoan hn cho mữnh trong
hai thỹng thữ mẩi vua tr v ẽc. Ri thữ lăo lm hch, truyn i khp ni, k cãng c ca
ngẩi Phỹp, v khuyn dàn ng c bo ấng phđn i na. Sau hai thỹng trẩi, ỏã c
Courcy thy vua Hm Nghi cng i xa, vỉn thàn vn bo ấng v bit r Tẩng l ngẩi
phđn trc gian t, lm hi ht bn ny, li lm hi bn khỹc, ãng bứn ni gin, kt ỹn
Tẩng kh sai chn nỉm, v tc thẩi y qua đo Tahiti. My thỹng sau Tẩng cht ti .
Cho hay nhng k lm tãi phđn phểc du dàn tấc quc gia no ngẩi ta cềng khãng dung.
Nht l ngẩi Phỹp c tỹnh ngay thng a my ngẩi nghch thễ i mƠt vậi mữnh, cn k
lun cểi sau lng, thữ khinh ghổt lm.

Vua Hm Nghi vn chy di.
Cỹi tin thnh mt vua chy truyn ra n cỹc tnh lm cho lng ngẩi rt nỹo ấng.
Tnh Bữnh ỏnh ang ấ khoa thi, hc tr nghe tin y phỹ tẩng m ra, t lng cỉm
phn. T Quđng Nam vo măi tậi Phể Yn, quàn lnh hip vậi vỉn thàn ngha s ni ln
ui cđ quan li triu ữnh i, t xng l vàng theo dàn , ri kổo nhau t phỹ cỹc nh c
o rt d dấi. Cn t Quđng Tr tr ra cho n Ngh Tnh v Thanh Ha cềng vy. Tm
li, phong tro cãng phn hi y nh l la chỹy du sãi vy.
Ngy 27, vua Hm Nghi chy ln tậi Sn Phng tnh Quđng Tr (tc l Sn Phng
Cam Lấ m Tãn Tht Thuyt ă lp sn khi trậc) h chiu cn vng i cỹc ni, nhàn tàm
cđm ấng, thng xt lm ; sut mất dăy Trung Vit cho măi n ngoi Bc, vỉn thàn ng
ngha c, giƠc cập tha c c, nhao nhao ni ln, thnh ra cđ nậc ri lon ht sc, ch duy
c mất ht Tha Thin l ẽc yn n m thãi, vữ nhẩ c binh Phỹp gi ẽc tr an.
Bậc qua u thỹng sỹu, ngi vn Sn Phng Cam Lấ cn Tam cung thữ vn lu ti
hnh cung tnh thnh Quđng Tr, khãng theo ln Cam Lấ. Lểc y vic nậc khãng c
ngẩi ch trng ; triu thn mẩi Tam cung v, Tam cung tr v Hu ; ngy y l hãm
mng hai thỹng sỹu.
Ngẩi Phỹp thy vua Hm Nghi lỹnh mƠt chy di nh vy, sẽ kh trn nh ẽc
lng ngẩi, cho nn phỹi quàn i truy nă rit. Thẩi th hi ă thay i hn ri, tuy
nhng ngẩi trung ngha nƠng lng thng vua mn nậc cn nhiu, song nhng k bit
tễy thẩi mu cuấc phể qu cãng danh cềng khãng phđi t. Thnh ra tung tch vua Hm

Nhng m thẩi th ct o to c Phan tr nn mất ngẩi anh hễng, cho nn vo
hon cđnh no, t sinh ra ẩi cho n lểc ra lm quan, lểc v lm ruấng nh, ton l
nhng c hấi xui khin c phđi ra lm mất vic ca nhàn tàm thẩi th trao cho.
ỏn ày, thẩi th sp phin c tậi ni ri.
Khi vua Hm Nghi tậi Hm Thao, nh t y i ln Sn Phng H Tnh nn mậi h
chiu cho bn vỉn thàn H Tnh tip giỹ, nhng nghe quàn Phỹp ui gn tậi ni, Tãn Tht
Thuyt phđi lt t em ngi lỹnh i ch khỹc.
Nay ày mai , măi tậi thỹnh 10, ngi mậi lui v n min thẽng du tnh Quđng
Bữnh.
Nỉm y ngi mậi c 15 tui, i vậi thẩi cuấc cềng cha c cđm giỹc gữ my; ch bit
nh tan nậc mt l thng, thàn mữnh giăi gi dm sng, b v lu lc l kh, ch khãng
bit ch trng ng ph vậi cđnh ngấ ra sao. Cho nn b ui rt nguy, m nn chy i àu,
nn lm th no, nht thit ngi u theo Thuyt ch trng; ngi ch nh mất chic
thuyn con lnh nh trn mƠt sng, m Thuyt l ngẩi cm chứo b lỹi vy.
S th n cễng ri, Thuyt ngh bày giẩ ch cn trãng cy c dàn, ngha l mun ly
dàn kh dàn tàm chng vậi tu bn sểng lận; y tc l cỹi kh giậi cui cễng ca Thuyt
nh chng vậi ngẩi Phỹp. Nhng m dàn lểc , khỹc no nh lỹ rng trong rng ban
m, tt phđi ai c sc thu thp li cho thnh ng, thữ mậi chm la m t ln cho sỹng
ẽc. ỗng bứn ngh ngay n ngẩi m hi xa trong triu mng ãng m ãng ă nh
chổm, l : Phan ỏữnh Phễng.
Tãn Tht Thuyt c th gi l mất bc ngẩi ẩi tr thữ lm nỉng thn, ẩi lon thữ
lm gian hễng ẽc. Xem nh vic i vậi Phan ỏữnh Phễng thữ bit. Lểc cn quyn cao
chc trng trong triu, ãng lm vic gữ sai lm, ai dỹm b bỹc ãng, ãng chng git; ãng b
tễ mất vin ỹn sỹt ngoi Bc l Tãn Tht Bỹ, vữ ãng ny dỹm ni l th lc ca ngẩi
Phỹp 8 phn thữ mữnh ch c 2, lm sao chng ni; ãng git cđ mất vin quan bấ Binh l
ãng Chuyn vữ ãng ny i àu cềng ni bã bã rng : Khim khễng, Thuyt ngu; ãng git
n cđ ãng Thẽng th Trn Tiến Thnh, vữ ãng ny ngỉn cđn khãng cho ãng chng c vậi
ngẩi Phỹp. y l k nhng ngẩi c th lc to v danh vng lận cđ, m Thuyt cn khãng
tha; hế ai phm n Thuyt thữ tt mt mng. C Phan ỏữnh Phễng hi y, ngãi bt quỹ
Ng s, li khãng c bứ đng gữ to, khin cho Thuyt sẽ, thữ Thuyt mun git lểc no

ỏ cho thnh tan nậc mt Thỹnh thẽng mãng trn l tấi lề thn h. Xin Thỹnh
thẽng yn lng, lề thn h nguyn ht sc cn vng cu quc, du cht cềng khãng t,
miến Thỹnh thẽng sậm hi cung.
Vua Hm Nghi phong cho c lm Tỹn l Quàn v, thng tậng cỹc o ngha binh. C
t n lui ra, cễng vậi ãng Thuyt bn i s nh nậc.
ỗng Thuyt hi n k sỹch tin hnh, c ni rng :
Khãng ni thữ chc tậng quàn cềng bit, thẩi cuấc bày giẩ kh khỉn lm ri, vữ trong
thẩi cuấc ny tậng quàn ă trăi lm. X Nam ká l chàn tay ca nậc nh, nhàn tàm ă
khỹ, tin ca li nhiu, nu chàn tay mt thữ thàn th khãng ca quy ẽc na. T ngy
sỹu tnh trong Nam ká mt, thc lc ca nậc mữnh tn hi lm ri, tãi ă bit rng vic
ẩi, nh cho n ln tậi hoi, khãng th no cẻng ni. Trậc sau gữ thữ t Khỹnh Ha
tr ra Bc, ngẩi Phỹp cềng ly cđ, nhng nu trậc kia ta ng tht sỹch m git hi bn
giỹo dàn v ng ngỉn tr h v vic thãng thng lm cỹi cậ gày hẩn cho h, thữ h cha
ly cậ àu dễng binh m bc bỹch ta nguy vong sậm n th. Ta nhàn thẩi giẩ , c th t
tnh t cẩng ẽc, àu c n ni mt Bc ká ri mt n cđ kinh thnh.
ỏn bày giẩ, khp trong nậc àu cềng c gt chàn ngẩi Phỹp, h kổo i àu nh gi
lật trn c mc dậi, lm cho lng ngẩi phn thữ sẽ hăi, phn thữ chỹn nđn ă lm. Li
thm nhng a tiu nhàn, da theo th ngoi ỉn hip anh em cễng ging, khin cho
bn dàn vã c chy khãng c ẩng, ku khãng c ng, tht l cc kh. Phng chi trong
nậc b nn binh cỹch bao nhiu nỉm nay, kho tng sch khãng, mễa mng mt măi, quàn
lnh b thng vn cha lnh, kh giậi khãng ẽc ly khu sểng tt, nu c bao nhiu ngẩi
ch s i na, nhng quàn lng ly vo àu, quàn kh ly vo àu, hng chng li cẩng
ch cho ẽc ? Tữnh th y chng t cho tậng quàn hiu rng thẩi cuấc nậc ta bày giẩ

Phan ỏữnh Phễng ủ trang 25/25
kh khỉn tậi àu. Nhng ta may ẽc mất th kh giậi cn mnh, y l lng ngẩi. Lng
ngẩi du sao cềng vn cn trãng cy ẽc. Tãi nay m nhn cỹi trỹch nhim nƠng nhc
ny, l trãng vo lng ngẩi thãi.
Lng ngẩi ă nh l mất v kh mnh ri, nhng nu ngẩi ta c a sểng bn n
tt ra m bn măi vo u mữnh thữ mữnh ly gữ chng ẻ. Th tt mữnh cềng phđi c kh

sỹu ngn ngẩi, u th ht sc theo c ch huy, liu mữnh vữ vua vữ nậc.
C bứn ly ngay nh c lm ngha s ẩng t hp ngha quàn, lm lế tuyn th,
ri chia binh ra tng n tri ng khp trong tng Vit Yn. ỏn tri no cềng u c k
lut, v c quàn thỹm t hn hoi, cỹch sp Ơt iu khin rt l nghim minh. Ni a u
lng ỏãng Thỹi lp ra mất cỹi xng lận ểc sểng v ch thuc n theo li ca ta v
rứn gm ao na. Trong xng ny bao giẩ cềng mất trỉm ngẩi thẽ lm vic sut m
ngy, mau c kh giậi cho quàn dễng.
Mất vễng ch , trậc kia c cỹi quang cđnh cềng nh mi ch khỹc, ngha l ban
ngy trãng thữ lng xm bao la, ruấng lểa, bẩ tre man mỹc k i chẽ bểa, ngẩi vic cy cy;
n m thữ bn b en ti, tch mch mất mu bt quỹ thnh thođng nghe c ting ch sa
cm canh, g ua gỹy sỹng m thãi. Th m nay i ra hn mất cỹi cđnh khỹc : cẩ qut rẽp
trẩi, ching trng dy t, gm ao sỹng quc, ứn uc thàu m; ngẩi ta trãng thy
hữnh nh ai cềng nã nc tm lng, cho ngn c cnh cày, hữnh nh cềng nhp nhỹy

Phan ỏữnh Phễng ủ trang 26/26
mun ấng cđ. Nhiu ãng gi, b cđ ẽc mc kch hi y, thut li rng : Vui nht l trãng
thy cỹi quang cđnh nhng ngẩi nghe c khi ngha binh mng rẻ mểa hỹt, no k thữ dt
tràu gỹnh go n khao quàn, no k thữ nỹch thậc tay ao n vo ngề, lm cho
ẩng sỹ i li tp np ngy m, bin hn quang cđnh nh qu rề vng v kia, tr nn
mất ni hễng trỹng vã cễng, kh phỹch vã cễng !
Lểc by giẩ, anh hễng ch s bn phng v theo c rt ãng; ngẩi trong lng thữ
nh ãng Tin s Phan Trng Mu, ãng c Phan Cỹt Su, Phan Quang C, cn vỉn thàn hai
tnh H Tnh v Ngh An thữ c Thỹm hoa Nguyến ỏc ỏt, Hong giỹp Nguyến Qu, Tin
s Nguyến Xuàn ỗn, ỏinh Vỉn Cht, C nhàn Nguyến Hanh, hai anh em ãng m L Ninh,
ãng Ph bđng V Nguyến Hnh, ãng C nhàn Thỹi Vnh Chnh, Cao ỏt nhàn vy m
thanh th ca c thnh ra to. Chnh ph bđo hấ v triu ữnh phđi chể n.

Hi trong triu ă lp vua khỹc ri, l vua ỏng Khỹnh (ln ngãi ngy 6 thỹng 8
nỉm Du, sau tht th kinh thnh ba thỹng) em ruất vua Hm Nghi. Cuấc bđo hấ ă xp
Ơt àu xong ri.

C khi chnh cỹc ãng lm cho giỹo dàn lm by, ri mi chuyn gữ cềng cho bn vỉn
thàn; cỹi tữnh t y ni sao cho bit. Cãng s tnh Ngh hi l ãng Duranton ă thut li
vic lng giỹo xung ất Hu nh sau ny, lm chng cậ.

Phan ỏữnh Phễng ủ trang 27/27
Cỹc ãng c o gi dàn n d d, hế a no chu theo o thữ lnh sỹu ng bc.
Nhng a ă phđi nga tay ly tin d d ểt lt cho n i o nh th, thữ c phđi l
hng ngẩi ra hn gữ àu. Chểng n lnh tin xong, ri v lng da nt anh em ng bo
mữnh : Bày liu hn ! Chểng tao ày ă c ngẩi Phỹp ẻ u, dế bày dỹm hỹ ming chi
tao mất càu, hay l gày g vậi chểng tao mất chểt, l chểng ta nậng xỹc bày chỹy ra tro v
ly ht ca cđi bày.
Trẩi i ! Hàm da ngẩi ta nh th ri chểng n lm tht. Vđ chỉng, s tht chểng n
vữ nghứo i quỹ, nn phđi tữm mất cỹch kim ỉn. ỏm ti chểng n chm la t t tiu
c nghip nh tranh vỹch nỹt khn nn ca chểng i, ri la lng chi li rng bn vỉn thàn
hay l dàn lng ă t nh v ly ht cđ ca cđi chểng n. Th l chểng ly ẽc tin
ca nh nậc bi thẩng cho m ỹm dàn lng b giỹ ha vu oan kia thữ b tấi.
ỏi khỹi, cỹi tữnh l gia dàn lng giỹo nậc ta hi trậc nh th. C Phan ỏữnh
Phễng m ỹnh phỹ hai lng giỹo dàn cềng vữ my ãng c o hai lng xui gic giỹo
dàn, nh n ỹm hi c. Ri ấc giđ sĂ coi vic ny ra sao ?
Chểng tãi ă ni, c Phan xut binh trậc ht l ỹnh phỹ hai lng c o, nguyn
nhàn bi my ãng c o y ỹm hi vỉn thàn.
Nguyn mất m kia, vo khođng canh ba, quàn thỹm t ca c i tun phng cỹc
dinh tri bt ẽc ba tn dàn o l ngẩi hai lng ỏnh Trẩng v Th Ninh (cễng thuấc
trong mất tng vậi c) ang nểp lổn trong bi tre, gn bn trẩng ểc kh giậi. Ngha quàn
bt ẽc v khỹm xổt chểng n, thy a no cềng c git ha h trong mữnh, h lin giđi
ba a v n nấp. C Phan hấi chểng tậng li tra xổt thữ chểng xng rng : c ca chểng
n xui biu chểng n tậi lổn t ht cđ n tri ngha binh ỏãng Thỹi i. Tc thẩi c sai
chổm ba thng y ri h lnh cho my toỹn ngha binh ang m kổo n bao vày ỹnh phỹ
hai lng ỏnh Trẩng v Th Ninh. Lnh truyn nghim lm ; ch ỹnh phỹ nh thẩ, nh
c, cm xàm phm nh dàn.

Phễng khãng chu ra hng thữ by giẩ sĂ git Phan ỏữnh Thãng cềng cha muấn. Ngh vy
ri, Nguyến Chnh mất mƠt sai k tàm phểc i d tung tch c Phan min Hng Sn,
Hng Kh d c ra quy thun.
Hi , ãng Tiếu ph s L Knh Hp, nguyn trậc l anh em bn thàn vậi c, nhng
sau Bđo hấ sai em quàn i ỹnh c, cđnh ngấ hai ngẩi gn ging nh Ngề T T v Thàn
Bao T ẩi ỏãng Chàu. Nhàn dp anh c b bt, L Knh Hp mun ly lĂ ct nhc tữnh
thàm, bứn vit gi c mất bc th ch Hỹn cng cỹp gn gn m hay, xin dch ra quc vỉn
nh vy :
Bỹc Phan,
Tãi vậi bỹc xa cỹch by làu nay, tm tữnh thng nhậ, chc cềng bi hi nh nhau, u
khãng cn phđi ni.
Duy c iu phđi ni l my lểc gn ày tãi i qua lng ỏãng Thỹi ng thy n thẩ
cễng l phn mất cỹc c tin quàn bỹc nghing ngđ iu tn khãng ngẩ tãi st sễi nậc
mt m khc.
Ny bỹc Phan i ! Ngy nay trong h hng lng xm ẽc an hay nguy ch can h ni
bỹc, tnh mng ãng anh bỹc mt hay cn, cềng ch can h ni bỹc. Thãi thữ tc lng trung
ca by tãi i vậi vua, tậi bỹc cềng chng t vậi qu thn ri, khãng lo ai ch mữnh
vo àu ẽc na. Cn Hiu v ỏế cềng l cỹi gc lận ca ẩi ngẩi ta, c lĂ no bc ngẩi
khoa giỹp nh bỹc m hc cha tậi ni hay sao ?
Hung chi l ong nuãi tay ỹo, nc trong mữnh tm gng y khãng phđi àu xa, ká
tht n sẩ sẩ con mt bỹc ri .
Nểi Hng sãng Lam c vã s l cđnh non nậc tt ơp c th lm ni vng v thanh cao
cho bỹc tu dẻng ch tit ca bỹc ẽc.
Thãi nn v i thãi ! Tãi xin ni tht.

C Phan tip ẽc th ny, cẩi m ni rng :
My anh nho hứn nhỹt, ấng mất chểt l em ca nh m mđ ra da nt ngẩi
ta.
Nhàn dp c ni vậi chểng tậng rng :
Tãi t khi cễng ch tậng khi binh cn vng ă c ch tàm l b cđ vic gia ữnh

gi, giđi nng dm ma, chic thàn trãi ni, nghe chim ku vẽn ht, cng nh gẽi mi
thng tàm, rt i l ting lỹ ấng sui reo, cềng tng chng c quàn nghch ui kp,
kh s bit chng no !
Tữnh cđnh ca vua Hm Nghi nh th.
ỹi ngi thay, ngi l ãng vua cn nh tui, gƠp phđi lểc vic nậc kh khỉn, n ni
thnh mt nh tan, em thàn i trn, vt vđ cc kh trỉm b ! Nhiu khi gic ẩng vua tãi
khc lc vậi nhau, nãng ni lu ly, khãng bit th no m ni cho ht. Thot tin ra i, thữ
cn c t nhiu vỉn v h tng, quàn gia hu h, ri chng may gia ẩng tan tỹc chia lữa :
no Phm Thn Dut b v, no hu quàn H Hin b bnh cht; m s quàn lnh thữ lểc
trậc i theo cn ẽc mất trỉm ngẩi, nhng sau thy kh s quỹ, chểng n b i hu ht.
Sau rt li ch tr tri c cha con Tãn Tht Thuyt, v chng v Trn Xuàn Son, cễng
mẩi my tn lnh i theo m thãi. Thãi thữ sậm no, chiu i, ỉn ung khãng ba no ton,
nay mai ày, àu khãng dỹm nh hn, vữ quàn Phỹp ui rit ng sau lng, lm cho
nh vua c chy di măi
Ta ă bit hi thỹng 10 nỉm Du (1885, tc l gia nỉm mt kinh thnh) ngi tậi
min thẽng du H Tnh triu c Phan ỏữnh Phễng ra khi binh cn vng, n ngy 16
thỹng y quàn Bđo hấ ui gp quỹ, ãng Thuyt phđi a ngi chy mit ln Voi Tn, chnh
l min trn tnh Quđng Bữnh, giỹp vậi x Lo. Ch bin cng ny l mất x Mi. Trng
Quang Ngc lm th tễ. Ri ngi tm trể .
ỏẽc t làu, Thuyt ng thy y cềng tm ẽc yn thàn nh vua ri, cn s cu
vong thữ Thuyt t liu sc mữnh khãng th lm gữ ẽc, tt phđi cu ngoi vin ha l.
Nhng Thuyt khãng sang cu vin Xim nh theo k sỹch ca c Phan ă t hi trậc ;
Thuyt i sang Tu, vữ lăo cn tin ni th lc nậc Tu nhiu lm. Thuyt tàu vua Hm
Nghi nh trn t Mi, v hai ngẩi con li hấ v, cn mữnh thữ cễng chng v Trn
Xuàn Son dt nhau sang Tu cu vin binh.
Vua Hm Nghi nng nỹu t Mi ẽc hn mất nỉm, tuy ỉn ung kh s, nhng
m ẽc iu yn n. Chnh ph Bđo hấ c tàm bt cho ẽc ngi, nhng vn cha tữm ẽc
ra tãng tch, ă hi c chỹn nđn, khãng bit ri ra c bt ẽc hay khãng v n bao giẩ ?
Hu ch cỹnh thnh, vic gữ cềng th : ln hi Bđo hấ cềng d ra tãng tch m bt sng ẽc
vua Hm Nghi, vữ c bấ h v lề Mi phđn ngi lp cãng vậi ngẩi Phỹp.

Huyn. Trong lểc i ẩng, ngi th than chi mng n kia luãn ming. Tậi chẽ Huyn,
quàn Phỹp em xung , a v Hu, nh cho ngi giỹp mƠt vua ỏng Khỹnh. Nhng
ãng Khàm s Rheinart ngh l s gƠp mƠt ny vã ch, nn khi a v tậi ca Thun An, thữ
chnh ph bđo hấ sai dn ngi xung ngay phỹo thuyn Comứte chy thng vo Si Gn.
Ri t Si Gn c tu khỹc, em sang an tr x Algổrie. Sang ày t làu, ngi kt hãn vậi
mất thiu n Phỹp, sinh h ba ngẩi con. Cãng chểa Nh Mai hc trẩng Canh Nãng
Paris my nỉm trậc ày thi u k s canh nãng s mất, l con u lng. Ngẩi con trai
thữ hin lm v quan trong quàn ấi Phỹp. C tin ni ngi thin c sang Paris t làu ri qua
ẩi, cỹch nay vi nỉm.
Vic bt ẽc vua Hm Nghi phỹt sinh vo hi thỹng 10/1888, ngha l sau khi tht
th kinh thnh 3 nỉm v sau khi Phan ỏữnh Phễng ra Bc mất nỉm.
Cn Tãn Tht Thuyt b vua gia ẩng, tỹch mữnh i sang Tu, ni l i cu vin.
Sang Tu ri, chng bit rng ãng c ni chuyn cu vin gữ ẽc vậi quan quyn Măn
Thanh khãng, hay l bit tữnh th nguy him cã cễng ri, nn kim chuyn tữm ẩng trn
trỹnh ly thàn vy thãi. Nhiu ngẩi Phỹp trong ỏi ểy Gosselin l mất ch Thuyt
hứn nhỹt vữ cỹi c ch b vua gia ẩng tỹch mữnh o nn nh th. Nhng h ngẽi khen
hai ngẩi con trai ca Thuyt, ỏm v Thip, l thanh nin anh hễng.
C ngẩi ni rng Thuyt nh i cu vin tht tữnh, nhng mậi sang Tu t làu, nghe
ẽc tin vua Hm Nghi b bt, thữ nh li nng nỹu ti Long Chàu (thuấc tnh Quđng
Tày, giỹp giậi nậc ta) ri sau cht gi .
Nghe ni hi ãng cht Long Chàu, c ngẩi Tu hay l ngẩi Vit Nam ch s vong
mnh no khãng bit, lm càu liến iu nh vy :
Qu bt khđ ngãn, thin c trung hn lai Tẽng qun,
Tã vã di thẽng, bỹch nin tn ct tỹng Long chàu.

Hai càu ny, c xem cho k, tuy b ngoi c tàng bc Thuyt nhng l tãn qu nh
vua, tn trung vậi chểa, nhng m b trong hữnh nh c ng ma mai Thuyt mất cỹch
kn ỹo.

Phan ỏữnh Phễng ủ trang 32/32

huyt chin sa trẩng, bt c ká t.
Ngẩi rt thãng minh lanh lơ, thu nh c i hc ch, nhng tnh khãng a khua bểt
mểa vỉn, lm mất nh danh s ; ch mun hc v ngh v binh th, sau lm mất tay
chin tậng, cho nn cđ ngy ch tp v v thch i sỉn bn, ly th lm vui ; c ngẩi em
tn l Cao Nu cềng vy.
Hi nỉm 1874 l nỉm T ỏc th 27 tnh H Tnh c giƠc Cẩ Vng, tc l giƠc ỏấi Lu
ni ln, nh tranh cập thin h vậi nh Nguyến. Cao Thng lểc by giẩ cn nh tui quỹ,
nhng ă tữnh nguyn i theo. Cha y mất nỉm, ỏấi Lu cht, giƠc Cẩ Vng tan, triu
ữnh sai quàn i nă bt nhng d đng rt ngƠt. Cao Thng sẽ, phđi trn trỹnh ln lểt
khn kh.
Lểc , anh th hai c Phan l ãng Phan ỏữnh Thut, mậi u c nhàn, ng thy Cao
Thng mậi 13 hay 14 tui, ă i theo giƠc, chc vữ c cđnh ngấ sao , khãng phđi ch tàm
phđn bn triu ữnh gữ. Nay giƠc b ỹnh tan, d ăng tậi mất thng nh nh th cềng sẽ b
quan lng trc nă, n ni o tu trn trỹnh cc kh, lm cho ãng Thut ấng lng thng
hi, ãng bứn tữm cỹch che ch cho Cao Thng khi b bt, v em v nh nuãi. ỏẽc 8 nỉm,
ãng Phan ỏữnh Thut mt thữ Cao Thng li v lng .
V lng, nhng cềng khãng lo ẩng sinh nghip gữ cđ, sn trong mữnh c ngh v, nn
cễng vậi em v mất ngẩi bn tàm huyt l Nguyến Kiu, ti ngy ch ham tp quyn mểa

Phan ỏữnh Phễng ủ trang 33/33