Nhoùm
7

I/ Phản ứng một chiều, phản ứng
thuận nghịch và cân bằng hóa học
II/ Hằng số cân bằng hóa học
III/Sự chuyển dịch cân bằng hóa học
IV/Các yếu tố ảnh hưởng đến cân
bằng hóa học
V/Ý nghĩa của tốc độ phản ứng và
cân bằng hóa học trong sản xuất
hóa học

I/ Phản ứng một chiều, phản ứng thuận
nghòch và cân bằng hóa học :
1. Phản ứng một chiều :
VD1: Zn + 2HCl → ZnCl
2
+ H
2
↑
Trong cùng điều kiện H
2
không phản ứng với ZnCl
2

t o Zn. ạ
VD2: Đun nóng tinh thể KClO
3
có mặt chất xúc tác

-
Phản ứng chỉ xảy ra theo một chiều từ trái
sang phải gọi là phản ứng một chiều.
-
Dùng mũi tên chỉ chiều phản ứng.
I/ Phản ứng một chiều, phản ứng thuận
nghòch và cân bằng hóa học :
1. Phản ứng một chiều :

2. Phản ứng thuận nghòch :
? 2 : Viết phương trình ph n ng của ả ứ
a/ Cl
2
với H
2
O ở nhiệt độ thường.
b/ SO
2
v i Oớ
2
ở nhiệt độ thích hợp.
Nhận xét: thế nào là phản ứng thuận nghịch,
biểu diễn phản ứng thuận nghịch như thế nào,
so với phản ứng một chiều thì phản ứng thuận
nghịch có đặc điểm gì khác?
I/ Phản ứng một chiều, phản ứng thuận nghòch
và cân bằng hóa học :
a/ Xét phản ứng : Cl
2
+ H

V O
2 2 3
t
2SO O 2SO
→
+
¬ 

2. Phản ứng thuận nghòch :
-
Phản ứng xảy ra theo hai chiều trái ngược nhau
gọi là phản ứng thuận nghòch
-
Dùng hai mũi tên ngược chiều nhau để biểu diễn
phản ứng thuận nghòch
* Đặc điểm của phản ứng thuận nghòch : Hỗn hợp
phản ứng luôn có mặt đồng thời cả sản phẩm và
chất tham gia phản ứng.
I/ Phản ứng một chiều, phản ứng thuận nghòch
và cân bằng hóa học :

Thời gian
Tốc
độ
phản
ứng
V
t
V
n

lớn);

V
n
= 0 (do nồng độ HI=0)

Khi pư ùxảy ra: V
t
giảm (do nồng độ I
2
và H
2
giảm);
V
n
tăng (nồng độ HI ngày càng lớn)

Đến một lúc nào đó (t
cb
) thì V
t
= V
n
= const (V
cb
): pứ
đạt tới trạng thái cân bằng.
V
cb
t

gi÷ nguyªn ®iỊu kiƯn ph¶n øng?
C©n b»ng ho¸ häc lµ c©n b»ng ®éng
3. Cân bằng hóa học:
XÐt ph¶n
øng:
H
2(khÝ)
+ I
2(khÝ)
2HI
(khÝ)
Số liệu phân tích:

Tại trạng thái cân bằng: pứ không dừng lại
mà pứ thuận và pứ nghòch vẫn tiếp tục xảy ra
nhưng với tốc độ bằng nhau V
t
= V
n


Tại trạng thái cân bằng: V
t
= V
n
có nghóa là trong 1 đơn
vò thời gian, nồng độ các chất pứ giảm đi bao nhiêu theo pứ
thuận thì lại được tạo ra bấy nhiêu theo pứ nghòch

3. Caõn baống hoựa hoùc:

C
Cho biết khái niệm hệ đồng thể?
Là hệ không có bề mặt phân chia trong hệ.
Bằng thực nghiệm , hệ cân bằng này ở
25
0
C người ta thu được các số liệu như
sau:

Nång ®é ban
®Çu, mol/l
Nång ®é ë tr¹ng
th¸i c©n b»ng,
mol/l
tØ sè nång
®é lóc c©n
b»ng
[N
2
O
4
]
0
[NO
2
]
0
[N
2
O

[NO
2
]
2
[N
2
O
4
]
≈ 4,63.10
-3
ë 25
0
C
Tỉ số nồng độ lúc cân bằng luôn là một
hằng số nên được gọi là hằng số cân
bằng và kí hiệu là K
N
2
O
4
(k) 2NO
2
(k)
K
C
=
[NO
2
]

[A]
a
.[B]
b
K
C
=f(t
0
)
II. H»ng sè c©n b»ng ho¸ häc:
1. Cân bằng trong hệ đồng thể.

N
2
O
4
(k) 2NO
2
(k)
K
C
=
[NO
2
]
2
[N
2
O
4


2. C©n b»ng trong hÖ dÞ thÓ.
VD1: C (r) + CO
2
(k) 2CO (k)
CaCO
3
(r) CaO (r) + CO
2
(k)
K
C
=
[CO]
2
[CO
2
]
VD2: K
C
=[CO
2
]
II. H»ng sè c©n b»ng ho¸ häc:
Nồng độ của chất rắn được xem
là hằng số. Hãy viết biểu thức của
cân bằng trên?
Ở 820
0
C: K

đó có cân bằng sau :
2NO
2
(k)  N
2
O
4
(k)
(màu nâu đỏ) (không màu)
Màu của hỗn hợp khí trong cân bằng ở hai
ống nghiệm như nhau.

+ Đóng khóa K lại,
ngâm ống (a) vào
nước đá.
Nước đá
Một lát sau, so sánh màu thấy :
Hiện tượng đó được gọi là sự chuyển dòch
cân bằng.
ống (a) màu nhạt hơn chứng tỏ ống (a) nồng độ
khí NO
2
giảm.
(a) (b)
K
? 5 : Nhận xét hiện tượng thí nghiệm. Nồng
độ NO
2
ở 2 ống có gì thay đổi ?


2
(k)  2CO(k)
Khi thêm CO
2
vào thì hệ cân bằng sẽ biến đổi
như thế nào ?
Bớt CO hệ cân bằng biến đổi như thế nào ?
Thêm CO hệ cân bằng biến đổi như thế nào ?

→ Cân bằng đã chuyển dời theo chiều phản
ứng thuận.
+ Thêm CO
2
vào hỗn hợp phản ứng, nồng độ
CO
2
tăng làm v
T
lớn hơn v
N
, phản ứng tạo
nhiều CO hơn
→ nồng độ CO
2
giảm, nồng độ CO tăng
→ v
T
giảm, v
N
tăng đến một lúc nào đó v

2
(k)
(màu nâu đỏ) (không màu)
+ Đẩy pít tông vào làm tăng áp suất của hệ,
màu của hỗn hợp khí nhạt hơn.
? 7 : Khi đẩy pít tông vào thì áp suất của hệ thay
đổi như thế nào ? Nhận xét về màu của hỗn hợp
khí → số mol khí nào tăng ? Cân bằng chuyển
dòch theo chiều nào ?
Câu hỏi tương tự khi kéo pít tông ra.

+ Thí nghiệm chứng tỏ : khi tăng áp suất số
mol khí NO
2
giảm, số mol N
2
O
4
tăng → cân
bằng chuyển dòch theo chiều nghòch.
+ Nhận xét : Phản ứng nghòch từ 2 mol NO
2
tạo
1 mol N
2
O
4
→ số mol khí giảm → áp suất giảm.
Vậy khi tăng áp suất chung của hệ cân bằng
chuyển dòch theo chiều nghòch làm giảm áp suất

năng lượng ∆H < 0, năng lượng tỏa vào môi trường
làm nhiệt độ tăng.
+ Phản ứng thu nhiệt : các chất phản ứng phải lấy
thêm năng lượng để tạo thành sản phẩm ∆H > 0