Đề tài:
Kĩ năng sử dụng phiếu học tập kết hợp với phương pháp
thảo luận trong một số bài Địa lý 11 ở trường trung học phổ thông
Nông Cống 3

A. ĐẶT VẤN ĐỀ
I. Lí do chọn đề tài
Hiện nay, cùng với xu thế phát triển của xã hội nói riêng và của
toàn thế giới nói chung, bộ môn Địa lý có một vị trí quan trọng trong
việc phát triển toàn diện cho mỗi học sinh (HS). Để giúp các em có
điều kiện hoà nhập với cộng đồng quốc tế và khu vực, tiếp cận với
những thông tin về khoa học kỹ thuật và để các em có thể áp dụng
những kiến thức đã học ở nhà trường một cách có hiệu quả, các cấp
giáo dục đang xoay quanh vấn đề đổi mới phương pháp dạy học Địa
lý.
Trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học, mục tiêu chính là
hình thành và phát triển ở học sinh những kiến thức, kỹ năng cơ bản
về Địa lý và những phẩm chất, trí tuệ cần thiết để học sinh tiếp tục học
hoặc đi vào cuộc sống lao động.
1
Mỗi môn học, mỗi bài học nếu chúng ta biết lựa chọn phương
pháp giảng dạy phù hợp thì hiệu quả bài giảng sẽ cao hơn. Riêng môn
Địa lý, nội dung và cấu trúc chương trình rất phong phú. Chương
trình lớp 12 có thể sử dụng phương pháp khác với chương trình lớp 11
và lớp 10. Và ngay cụ thể trong từng bài, chúng ta cũng có thể thay
đổi phương pháp cho phù hợp.
Hơn nữa, việc lựa chọn phương pháp giảng dạy cho phù hợp với
từng nội dung, từng hoàn cảnh cụ thể, nó góp phần rất lớn cho sự
thành công của bài giảng, nó là khâu quan trọng nhất góp phần nâng
cao chất lượng dạy học. Lựa chọn phương pháp như thế nào để phát
huy tư duy, tính tích cực độc lập suy nghĩ của học sinh đó là vấn đề

“ Kĩ năng sử dụng phiếu học tập kết hợp với phương pháp thảo
luận trong một số bài Địa lý 11 ở trường trung học phổ thông
Nông Cống 3”
II. Mục đích, đối tượng, nhiệm vụ nghiên cứu:
1.Mục đích:
- Nghiên cứu đề tài nhằm mục đích sử dụng vào từng nội dung,
từng bài học cụ thể, để tạo ra sự hứng thú học tập cho học sinh, nhằm
phát huy tính sáng tạo, độc lập suy nghĩ và tính tự chủ của học sinh.
- Góp phần nâng cao khả năng sáng tạo và sử sụng phiếu học tập
của giáo viên trong các giờ dạy học.
- Thông qua việc tiến hành đề tài này ở lớp 11 tại trường THPT
Nông Cống 3, Huyện Nông Cống, Tỉnh Thanh Hoá để thấy được
phương pháp thảo luận kết hợp sử dụng phiếu học tập có ưu, nhược
điểm gì? Sử dụng phương pháp này có đạt hiệu quả hay không?
2. Nhiệm vụ:
- Nghiên cứu các cơ sở lý luận của phương pháp thảo luận.
4
- Đưa ra một số nguyên tắc khi sử dụng phiếu học tập kết hợp
với phương pháp thảo luận.
- Nghiên cứu các hình thức tạo phiếu học tập trong khi sử dụng
phương pháp thảo luận trong chương trình Địa lý nói chung.
3. Đối tượng:
- Giáo viên và học sinh trong quá trình giảng dạy và học tập môn
Địa lý.
- Một số bài, phần trong các bài Địa lý lớp 11, học sinh lớp 11.
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. Cơ cở lý luận
I.1. Phương pháp thảo luận
I.1.1. Khái niệm
Thảo luận là phương pháp học sinh mạn đàm, trao đổi xoay

những nhiệm vụ cụ thể, có yêu cầu về nội dung, thời gian, cách
làm….HS trong nhóm cùng mạn đàm, trao đổi để làm sáng tỏ vấn đề.
Sau khi thảo luận trong nhóm xong, mỗi nhóm cử đại diện lên trình
bày kết quả thảo luận, các nhóm khác trao đổi, bổ sung, giáo viên
nhận xét, kết luận bài học.
- Thảo luận ghép đôi
GV chỉ định 2 người ngồi gần nhau tạo thành một nhóm để thảo
luận về một vấn đề chung cho tất cả các nhóm. Sau đó đại diện từng
nhóm lên trình bày kết quả thảo luận của nhóm mình, nhóm khác
đưa ra nhận xét, giáo viên kết luận vấn đề.
- Thảo luận chung toàn lớp
GV chủ trì điều khiển, HS đóng góp ý kiến của mình.trong hình thức
thảo luận này, GV nên tập trung giải quyết lần lượt từng vấn đề và
7
chuẩn bị hệ thống câu hỏi gợi mở, định hướng nêu vấn đề giúp học
sinh thảo luận.
I.1.4. Các bước cần thực hiện khi sử dụng phương pháp thảo luận
- Chuẩn bị
GV phải chuẩn bị nội dung thảo luận: Chọn bài, chọn vấn đề
thích hợp để thảo luận. Những bài cho HS thảo luận thường là những
bài không khó về mặt nội dung, nhưng lại có những vấn đề được nhiều
người quan tâm, có nhiều cách giải quyết khác nhau. Những vấn đề
này thường dễ gây hứng thú đối với HS, tích cực lôi cuốn các em tham
gia vào cuộc thảo luận.
Đối với HS, khi chọn được bài có vấn đề thảo luận, GV cần phải
báo trước cho HS, căn dặn HS xem bài trước, tự nghiên cứu ở nhà để
giờ thảo luận được sôi nổi và có hiệu quả cao hơn.
Ngoài ra, GV cần phải chuẩn bị những tình huống có thể xảy ra
trong giờ thảo luận. GV hình dung trước những ý kiến, thái độ của HS
để khi tổng kết, để HS nào cũng thấy mình có phần đóng góp vào

học
Địa lý 11
- Trong thời đại giáo dục, vấn đề phát triển trí tuệ, năng lực chủ
động sáng tạo của HS ngày càng được nâng cao nhằm tạo ra những
con người lao động sáng tạo, có tri thức thực sự xứng đáng với sự đi
lên không ngừng của xã hội. Vấn đề đổi mới phương pháp dạy học rất
cần được chú trọng. Dạy học theo hướng phát huy tính tích cực là quá
trình dạy học đã và đang cấp bách trong nền giáo dục của thế giới nói
chung và của Việt nam nói riêng. Hiệu quả chất lượng của phương
pháp giảng dạy phụ thuộc phần lớn vào việc lựa chọn phương pháp
phù hợp với nội dung của bài giảng. Phương pháp thảo luận có tác
dụng rất lớn trong việc phát huy tối đa tính tích cực của HS, đặc biệt
rất phù hợp với chương trình sách giáo khoa lớp 11 đổi mới.
- Hơn nữa, việc sử dụng phương pháp thảo luận sẽ lôi cuốn HS
vào không gian của sự tò mò với những vấn đề tưởng chừng như đơn
10
giản nhưng đầy thắc mắc và muôn vàn giải pháp về các quốc gia và
châu lục trên thế giới.
- Đối với chương trình SGK 11 đổi mới, thì việc sử dụng
phương pháp thảo luận càng thích hợp, có điều kiện cho các em mở
rộng kiến thức hơn so với chương trình sách giáo khoa lớp 11 cũ.
I.2. Phiếu học tập:
I.2.1. Khái niệm về phiếu học tập:
Theo từ điển của tiếng Việt, phiếu học tập có 3 nghĩa:
- Tờ giấy rời có cỡ nhất định, ghi chép những nội dung nhất định
nhằm phân loại, sắp xếp theo một hệ thống nào đó như: Phiếu điều tra,
phiếu tra cứu
- Tờ ghi nhận quyền lợi nào đó cho người sử dụng
- Tờ giấy biểu thị ý kiến trong cuộc bầu cử hoặc biểu quyết.
Như vậy, ta có thể hiểu: Phiếu học tập là một tờ giấy rời, trên đó

tập trong những trường hợp cụ thể của bài học.
- Xác định nội dung của phiếu học tập, cách trình bày nội dung
học tập và hình thức thể hiện phiếu học tập. Dựa vào mục tiêu dạy
học, kiến thức cơ bản của bài, học sinh cần phải nắm, phân bố thời
gian theo từng đơn vị kiến thức và đối tượng học sinh, phương pháp
và phương tiện dạy học, môi trường lớp học, GV xác định nội dung
của phiếu học tập, khối lượng và cách biểu đạt công việc trong phiếu
học tập cho phù hợp.
- Viết phiếu học tập: Các thông tin, yêu cầu, câu hỏi bài tập trên
phiếu học tập phải được ghi rõ ràng, ngắn gọn, chính xác, dễ hiểu.
Phần cho học sinh điền thông tin vào phiếu phải có khoảng trống thích
hợp, cách trình bày phiếu cần đảm bảo tính thẩm mĩ, tạo hứng thú học
tập cho học sinh.
I.2.4. Sử dụng phiếu học tập
13
Phiếu học tập là công cụ của GV trong việc tổ chức hoạt động
nhận thức của học sinh, đồng thời là cơ sở để học sinh tiến hành các
hoạt động học tập một cách tích cực, chủ động. Việc sử dụng phiếu
học tập trong dạy học cần tiến hành như sau:
- Giao phiếu học tập cho học sinh
- Tiến hành quan sát, hướng dẫn và giám sát kết quả hoạt động học
tập của HS.
- Tổ chức cho học sinh trình bày kết qủa làm việc với phiếu học tập,
hướng dẫn học sinh toàn lớp trao đổi, bổ sung hoàn thành phiếu. Cuối
cùng giáo viên tổng kết hoạt động và chuẩn kiến thức cho học sinh.
I.2.5. Những chú ý khi xây dựng phiếu học tập:
- Khi HS chưa quen nên chọn những bài, mục có nội dung rõ ràng,
dễ hiểu, ít kiến thức, dễ chọn lọc để HS hoàn thành đúng thời gian.
Sau đó nâng dần mức độ khó về kiến thức, phức tạp về nội dung.
- Nên cho HS làm quen với những loại phiếu học tập khác nhau.

những em phát biểu nhiều cho vào điểm miệng.
II. Một số kĩ năng sử dụng phiếu học tập kết hợp với phương
pháp thảo luận trong một số bài Địa lí 11
Căn cứ vào cách phân loại phiếu học tập theo mục đích sử dụng
tôi đưa ra vài ví dụ về việc sử dụng phiếu học tập kết hợp với phương
pháp thảo luận trong chương trình Địa lý 11, nhằm phát huy tính tích
cực, chủ động, sáng tạo của HS.
II.1. Kĩ năng sử dụng phiếu học tập kết hợp với phương pháp thảo
luận dưới dạng củng cố bài học
VD1:
Sau khi học xong bài 3 : Một số vấn đề mang tính chất toàn cầu
Bước 1: GV giao bài tập cho HS củng cố kiến thức, bằng cách phát
cho 1 bàn 1 phiếu học tập .
16
Dựa vào nội dung bài học và những hiểu biết của bản thân em
hãy nối các vế bên trái với các vế bên phải sao cho thích hợp nhất.
Thời gian làm việc trong vòng 2 phút.
Phiếu học tập
Bước 2: HS theo các nhóm tiến hành thảo luận, GV quan sát,
theo dõi tiến trình làm của HS.
Bước 3: Đại diện các nhóm trình bày và các nhóm khác bổ sung ý
kiến
17
Bùng nổ dân số
Già hoá dân số
Ô nhiễm môi trường
Cạn kiệt tài nguyên
Sức ép cho y tế, giáo dục
Thiếu lao động
Chi phí cho người già lớn

Có nhiều than, sắt, thiếc, đồng, trì, kẽm. (9) Khả năng có trữ
lượng dầu mỏ lớn nhưng sản lượng khai thác hiện nay vẫn còn nhiều
hạn chế.
GV phát cho mỗi bàn một tờ phiếu yêu cầu điền thông tin. Mỗi
bàn thảo luận trong vòng 2 phút sau đó GV gọi đại diện 3 bàn đứng tại
chỗ độc kết quả thảo luận. Sau khi học sinh trả lời giáo viên trình
chiếu kết quả học tập cho học sinh quan sát và kiểm chứng:
Đáp án:
19
1. ĐNA; 2. LĐ; 3. BĐ; 4. LĐ; 5. BĐ; 6. BĐ; 7. ĐNA; 8. LĐ;
9. BĐ
Sau khi HS kiểm chứng, GV cho điểm với những bàn đã điền đúng
thông tin.
Động viên những bàn khác cố gắng lần sau.
Như vậy với cách làm như trên vừa phát huy được tinh thần tập
thể của học sinh vừa tạo cho HS hứng thú và cạnh tranh một cách tích
cực trong học tập.
II.2. Kĩ năng sử dụng phiếu học tập kết hợp với phương pháp
thảo luận dưới dạng kiểm tra bài cũ
VD 1: Sau khi học xong bài : Một số vấn đề mang tính toàn
cầu
Trước khi học bài mới GV kiểm tra bài cũ bằng cách trình chiếu
phiếu học tập lên bảng và yêu cầu các nhóm học sinh hoàn thành
trong 3 phút. Hai bàn là một nhóm.
Phiếu học tập .
Một số vấn đề môi trường toàn cầu
Vấn đề môi trường Hiện
trạng
Nguyên
nhân

2
,
SO
2
, CH
4
từ sản
xuất và sinh hoạt,
các ngành công
nghiệp nặng.
- Băng tan,
nước biển dâng
- Một số vùng
ngập nước
- Ảnh hưởng
đến con người.
- Cắt giảm
khí CO
2
,
NO
2
, SO
2
,
CH
4
trong
sản xuất và
sinh hoạt

- Giai đoạn 1952 - 1973:
- Giai đoạn 1973 - 1980:
- Giai đoạn 1980 - 1990:
- Giai đoạn 1991 - nay:
GV yêu cầu hai HS ngồi gần nhau, trao đổi thảo luận trong vòng 2
phút, sau đó gọi đại diện 2 nhóm lên bảng. GV gọi 2 học sinh lên bảng
điền từ thích hợp. Sau khi 2 em HS trình bày trên bảng, GV cho HS
dưới lớp nhận xét bài làm, GV kết luận, bổ sung thông tin. Giáo viên
trình chiếu thông tin trên máy cho học sinh quan sát, so sánh giữa các
nhóm.
22
Đáp án
- Giai đoạn sau chiến tranh thế giới thứ 2: Kinh tế suy sụp
- Giai đoạn 1952 - 1973: Kinh tế phát triển mạnh
- Giai đoạn 1973- 1980: Kinh tế khủng hoảng
- Giai đoạn 1980 - 1990: Kinh tế tăng trưởng khá
- Giai đoạn 1991 - nay: Tốc độ PTKT chậm lại
Sau khi trình chiếu kết quả thì GV nhận xét lại và cho điểm từng
nhóm.
II.3. Kĩ năng sử dụng phiếu học tập kết hợp với phương pháp thảo
luận dưới dạng giảng bài mới
VD 1: Bài 10: Trung Quốc (tiết 1)
Khi học xong phần I, GV yêu cầu học sinh nghiên cứu phần II
kết hợp lược đồ hình 10.1 và những hiểu biết của bản thân hoàn thành
phiếu học tập sau về tài nguyên thiên nhiên Trung Quốc theo bảng
sau:
Yếu tố TN Miền Đông Miền Tây Đánh giá
- Địa hình
- Khoáng sản
- Khí hậu

- Vùng núi thấp
và các đồng
bằng màu mỡ:
ĐB Hoa Bắc,
ĐB Hoa Trung,
ĐB Hoa nam.
- Gồm các dãy
núi cao hùng
vĩ: Himalaya,
Thiên Sơn,
Côn Luân
- Có các cao
nguyên, bồn
địa
- Thuận lợi cho phát
triển nông , lâm
nghiệp.
- Khó khăn cho phát
triển giao thông
Đông tây.
Khoáng
sản
- Đa dạng:Than,
sắt, mangan, dầu
mỏ.
Than, sắt,
đồng, dầu mỏ,
khí đốt…
- Thuận lợi cho phát
triển công nghiệp và