Từ Xuân Nhò THPT Hướng Hoá
1

Tài liệu hướng dẫn ôn tập 11 và ôn thi tốt nghiệp THPT
-
ĐH

BÀI TOAN THIẾT LẬP CƠNG THỨC PHÂN TỬ HỢP
CHẤT HỮU CƠ
I- Xác định khối lượng các ngun tố cấu tạo nên chất :
1- Xác định khối lượng C: Khối lượng C được xác định qua
các sản phẫm cháy ( Khối lượng, thể tích)
Trong các bài tập thường cho sản phẫm cháy là CO
2
dạng thể
tích hay khối lượng
Một số trường hợp dùng dung dich kiềm hấp thụ sản phẫm
cháy thì thường có hai trường hợp
a) Qua Ca(OH)
2
, Ba(OH)
2
dư thu được kết tủa hay khối lượng
bình tăng ta có : khối lượng bình tăng bằng khối lượng CO
2
và
số mol kết tủa bằng số mol CO
2

b) Khi khơng cho dự kiện dư thì thường có 2 trường hợp xảy
ra :

,
CO
V
 m
C
= n
C
.12 Hay m
C
=
44
2
CO
m
12 =
422
2
,
CO
V
12
Từ Xuân Nhò THPT Hướng Hoá
2

Tài liệu hướng dẫn ôn tập 11 và ôn thi tốt nghiệp THPT
-
ĐH

Trong trường hợp có nhiếu sản phẫm chứa C thì tổng số n
C

H
=
OH
n
2
.2
* Trong trường hợp dự kiện cho hấp thụ tồn bộ sản phẩm
cháy vào dung dịch dư thì khối lượng bình tăng : m gam thì
khối lượng này chính là khối lượng CO
2
và khối lượng nước
* Trong trường hợp dự kiện cho: hấp thụ tồn bộ sản phẩm
cháy vào dung dịch dư thu được m gam kết tủa đồng thời
khối lượng dung dịch giảm n gam: Thì
2
CO
n
= n

và m

- (
OH
m
2
+
2
CO
m
)= m

2
hoặc hỗn hợp N
2
và
O
2
dư nên tùy trường hợp mà tính tốn
2
N
n
=
422
0
2
,
N
V
 n
N
= 2.
2
N
n
 m
N
= n
N.
14 =
2
N

B
A
M
M
 M
A
=
B
A
d
.M
B
Trong
trường hợp B là khơng khí thì M
B
= 29
Dựa vào khối lượng riêng của A ở điều kiện chuẩn: D
A
=
422,
A
M

 M
A
= 22,4.D
A

III- Phương pháp xác định CTPT hợp chất hữu cơ:
1- Phương pháp xác định trực tiếp các hệ số ngun tử: Gọi

141612
Trong đó m = (m
C
+ m
H
+ m
N
+
m
O
) Tính các giá trị tương ứng
2- Phương pháp lập cơng thức đơn giản nhất: Sau khi tính
khối lượng các ngun tố , Gọi CTPT hợp chất hữu cơ là:
C
x
H
y
O
z
N
t
ta có: x : y : z : t =
14
16
1
12
NOHC
mmmm
:
Đưa tỷ lệ về số

2
>
2
CO
n
Ta có hợp chất no  C
n
H
2n+2
O
x

OH
n
2
-
2
CO
n
= a
 n =
a
n
CO
2
 Tính x dựa vào M
A

Nếu
OH

Lập mối quan hệ: Khối lượng A là m

xn
m
16
14

(
xn
m
16
14

)(
2
3 xn

)
xn
m
16
14

n =
2
CO
n

Từ Xuân Nhò THPT Hướng Hoá
5

 Tính x
dựa vào M
A

Dạng aren: C
n
H
2n-6
O
x
 n CO
2
+ (n – 3) H
2
O
a an a(n – 3) 
2
CO
n
-
OH
n
2
=
3a  a =
3
22
OHCO
nn


y
O
z
N
t
+ (x +
2
4
zy

) O
2
 x CO
2
+
2
y
H
2
O +
2
t
N
2

M 44x 9y 14t

222
14944
NOHCO

7

Tài liệu hướng dẫn ôn tập 11 và ôn thi tốt nghiệp THPT
-
ĐH

Đối với dẫn xuất hidrocacbon : C
x
H
y
O
z
 12x + y + 16z =
M
A
Lập bảng với z

0
b) Khi biết CTĐG: Khi cơng thức đơn giản thể hiện được
hóa trị của gốc có hóa trị I thì n = 2
Ví dụ: CTĐG là: (C
2
H
5
)
n
ta có gốc C
2
H
5

n
H
2n
(COOH)
n
vì gốc C
n
H
2n
có
hóa trị 2 nên n = 2  Cơng thức phân tử C
2
H
4
(COOH)
2

hay số ngun tử Hợp chất hữu cơ A của gốc = 2 . số
ngun tử C của gốc + 2 – số nhóm chức
Thay vào ta có: 2n = 2.n +2 – n  n = 2
Phần bài tập mẫu tự luận
Bài 1: Đốt cháy hồn tồn 0,46g một hợp chất hữu cơ A thu
được 0,448 lit CO
2
(đktc) và 0,54g H
2
O , tỷ khối hơi đối với
khơng khí là 1,58. Xác định cơng thức phân tử của A
Từ Xuân Nhò THPT Hướng Hoá
8

2
O ; tỷ khối hơi đối với khơng khí là 1,94 lập
cơng thức phân tử của A
Bài 5: : Đốt cháy hồn tồn 7,2 g một hợp chất A thu 11,2 lit
CO
2
(đktc ) và 10,8 g H
2
O ; tỷ khối hơi đối với khơng khí là
2,483 . lập cơng thức phân tử của A - viết các đồng phân :
Bài 6: Đốt cháy hồn tồn 3,6 g một hợp chất A thu 2,688 l
CO
2
(đktc ) và 2,16 g H
2
O ; tỷ khối hơi đối với hyđrơ là 30 .
lập cơng thức phân tử của A - viết các đồng phân :
Bài 7: đốt cháy hồn tồn 5,6 l một hyđrơcacbon A thu 16,8l
CO
2
(đktc) (33g) và 13,5 g H
2
O. Lập cơng thức phân tử của A
Từ Xuân Nhò THPT Hướng Hoá
9

Tài liệu hướng dẫn ôn tập 11 và ôn thi tốt nghiệp THPT
-
ĐH


CO
2
(đktc ) và 2,16 g H
2
O ; tỷ khối hơi đối với hyđrơ là 30 .
lập cơng thức phân tử của A - viết các đồng phân :
Bài 13 : Đốt cháy hồn tồn 3,7 g một hợp chất A thu 6,6 g
CO
2
và 2,7 g H
2
O ; tỷ khối hơi đối với khơng khí là 2,552 . lập
cơng thức phân tử của A - viết các đồng phân :
Từ Xuân Nhò THPT Hướng Hoá
10

Tài liệu hướng dẫn ôn tập 11 và ôn thi tốt nghiệp THPT
-
ĐH

Bài 14 : Đốt cháy hồn tồn 5,6 g một hợp chất A thu 8,96 l
CO
2
(đktc ) và 7,2 g H
2
O ; tỷ khối hơi đối với hyđrơ là 28 . lập
cơng thức phân tử của A - viết các đồng phân : A là ankan .khi
cho A tác dụng với CI
2
thu được 3 sản phẩm xác định cơng

11

Tài liệu hướng dẫn ôn tập 11 và ôn thi tốt nghiệp THPT
-
ĐH

Bài 19: Đốt cháy hồn tồn 15,05 g một hợp chất hửu cơ A thu
được 46,2 g CO
2
và 22,05 g H
2
O . Tỷ khối hơi đối với Oxi là :
2,688
Câu 20 : Đốt cháy hồn tồn 16,2 g một hợp chất hửu cơ A thu
được 25,2 lit CO
2
(đktc) và 24,3 g H
2
O . Tỷ khối hơi đối với
khơng khí là : 2,483
Bài 21 : Đốt cháy hồn tồn 18 g một hợp chất A thu 55 g
CO
2
và 27 g H
2
O ; tỷ khối hơi đối với khơng khí là 2,843 . lập
cơng thức phân tử của A - viết các đồng phân :
khi cho A tác dụng với CI
2
thu được sản phẩm nào ?

lạnh sản phẩm còn lại 700 ml sau đó cho đi qua dung dịch
KOH dư còn lại 100 ml ( các chất khí ở cùng điều kiện) Cơng
thức phân tử của A là ?
Bài tập trắc nghiệm
Bài 1: Đốt cháy hồn tồn một lượng chất hữu cơ X thu được
3,36 lit CO
2
, 0,56 ;it N
2
và 3,15g H
2
O. Khi cho X tác dụng
với dung dịch NaOH thu được sản phẫm có muối
NH
2
CH
2
COONa. CTCT thu gọn của X là:
A. NH
2
CH
2
COOC
3
H
7
B.
NH
2
CH

ứng ) ở nhiệt độ 139,9
0
C, áp suất trong bình là 0,8 atm. Đốt
cháy hồn tồn X sau đó đưa về nhiệt độ ban đầu , áp suất
trong bình là 0,95 atm. X có cơng thức phân tử là:
Từ Xuân Nhò THPT Hướng Hoá
13

Tài liệu hướng dẫn ôn tập 11 và ôn thi tốt nghiệp THPT
-
ĐH

A. C
2
H
4
O
2
B. CH
2
O
2
C. C
4
H
8
O
2
5
và C
2
H
5
COOC
2
H
3

C. C
2
H
5
COOCH
3
và HCOOCH(CH
3
)
2

D. HCOOC
3
H
7
và CH
3
COOC
2
H

3
H
6
O
2

Bài 5: Đốt cháy hồn tồn 1,86g hợp chất hữu cơ X rồi cho
sản phẫm cháy lần lượt đi qua binh đựng CaCl
2
khan và KOH,
thấy khối lượng bình CaCl
2
tăng 1,26g còn lại 224 ml khí N
2

(ở đktc). Biết X chỉ chứa 1 ngun tử Nitơ. Cơng thức phân tử
của X là:
Từ Xuân Nhò THPT Hướng Hoá
14

Tài liệu hướng dẫn ôn tập 11 và ôn thi tốt nghiệp THPT
-
ĐH

A. C
6
H
7
N * B. C
6

8
O

B. C
3
H
6
O
3
*C. C
4
H
8
O
4 D. C
2
H
4
O
2

Bài 8: Đốt cháy hồn tồn 1,416g một amin Y no , đơn chức,
sau phản ứng dẫn tồn bộ sản phẫm cháy vào dung dịch
Ca(OH)

hiđrcacbon đã dùng. Mặt khác đốt cháy một thể tích X trên thu
được 9 thể tích hỗn hợp CO
2
và hơi nước (các thể tích ở cùng
điều kiện ) . Cơng thức phân tử của X là:
A. C
3
H
8
B. C
3
H
6
C.
C
5
H
8
*

D. C
6
H
10

Bài 10: Đốt cháy hồn tồn 2,64g hiđrocacbon X thu được
4,032 lit CO
2
(ở đktc) . Cơng thức phân tử của A là
A. C

B. C
2
H
4
OC. C
2
H
6
D. C
2
H
4
O
2

Bài 12: Có ba chất hữu cơ A, B, C mà phân tử khối của chúng
lập thành cấp số cộng. Bất cứ chất nào khi đốt đều thu được
CO
2
và H
2
O với tỷ lệ là 2 :3. Cơng thức phân tử của A, B, C
lần lượt là:
Từ Xuân Nhò THPT Hướng Hoá
16

Tài liệu hướng dẫn ôn tập 11 và ôn thi tốt nghiệp THPT

O
2

C. C
3
H
8
, C
3
H
8
O và C
3
H
8
O
2
D. C
2
H
6
,
C
2
H
6
O và C
2
H
6

8

Bài 14: Để đốt cháy hồn tồn 1 thể tích hiđrocacbon X cần
vừa đủ 5,5 thể tích oxi. Cơng thức phân tử X là:
A. C
4
H
6
*

B. C
2
H
4
C.
C
6
H
6
D. C
3
H
8

Bài 15: Oxi hố hồn tồn 4,6g hợp chất hữu cơ X bằng CuO
đun nóng. Sau phản ứng thu được 4,48 lit CO
2
(ở đktc) và
H
2

H
8
OBài 16: Đốt cháy hồn tồn 1 hiđrocacbon X cần dùng 28,8g
oxi, thu được 13,44 lit CO
2
(ở đktc) . Biết tỷ khối hơi của X so
với khơng khí là d với 2 < d < 2,5. Cơng thức phân tử X là:
A. C
5
H
10
*

B. C
4
H
8
C.
C
5
H
12
D. C
4
H
10


2 D. C
3
H
8
O
2 Bài 18: Đốt cháy hồn tồn m gam hợp chất hữu cơ X thu
được a gam CO
2
và b gam H
2
O biết 3a = 11b
và 7m = 3(a +b) . tỷ khối hơi của X so với khơng khí < 3.
Cơng thức phân tử X là:
A. C
3
H
8
B. C
3
H
4
O
2
*

4
H
10
B. C
3
H
6
O
2
C.
C
4
H
6
*

D. C
3
H
8
O
2

Bài 20:Đốt cháy hợp chất hữu cơ X chứa C, H, O cần dùng
một lượng oxi bằng 8 lần lượng oxi có trong X thu được CO
2

và H
2
O theo tỷ lệ khối lượng là 22 : 9 . Biết tỷ khối hơi của X

Bài 21: Đốt cháy hồn tồn 1 mol ancol no X cần 2,5 mol O
2
.
Cơng thức phân tử X là:
A. C
3
H
6
O
2
B. C
2
H
6
O
2
*C. C
2
H
6
O

D. C
3
H
8
O

2
B. C
3
H
4
O

*C. C
6
H
8
O

D. C
3
H
6
O
2 Bài 23: Đốt cháy hồn tồn a gam một hiđrocacbon X mạch
hở. sản phẫm cháy được dẫn qua bình chứa dung dịch
Ca(OH)
2
dư thu được 3 gam kết tủa, đồng thời khối lượng
bình tăng 1,68g. Cơng thức phân tử X là:

NaOH và 5 ml khí bị hấp thụ bới P trắng. Cơng thức phân tử
của X là:
A. CH
5
N

*

B. C
2
H
7
N

C.
C
3
H
9
N

D. C
4
H
11
N
Từ Xuân Nhò THPT Hướng Hoá
20

Tài liệu hướng dẫn ôn tập 11 và ôn thi tốt nghiệp THPT

H
10

Bài 26: Đốt cháy hồn tồn 10 ml hơi một este X cần vừa đủ
90 ml O
2
sau phản ứng thu được hỗn hợp khí CO
2
và hơi nước
có tỷ lệ thể tích là: 4 :3 . Ngưng tụ sản phẫm cháy thì thể tích
giảm 30 ml. Các thể tích ở cùng điều kiện. Cơng thức phân tử
của X là:
A. C
4
H
6
O
2
* B. C
4
H
6
O
4
C.
C
4
H
8
O

B. C
3
H
6
C. C
3
H
8

D. C
4
H
8
*

Bài 28: Đốt cháy hồn tồn một hiđrocacbon X thì thấy tổng
thể tích các chất tham gia bằng tổng thể tích các chất tạo thành
. cơng thức phân tử của X là:
A. C
2
H
4
* B. C
3
H
6
C.
C
3
H

H
2
* D. CH
4
và C
3
H
8

Bài 30: Đốt cháy hồn tồn hỗn hợp 2 hiđrocacbon đồng đẳng
liên tiếp cần 1,35 mol O
2
tạo thành 0,8 mol CO
2
cơng thức
phân tử của 2 hiđrocacbon đó là:
A. C
2
H
4
và C
3
H
6
B. C
2
H
6
và C
3

O.
cơng thức phân tử của 2 hiđrocacbon trên là:
A. C
2
H
4
và C
3
H
6
B. C
2
H
6
và C
3
H
8
* C.
CH
4
và C
2
H
6
D. C
2
H
2
và C


Bài 33: Đốt cháy hồn tồn V lit một hiđrocacbon khí X trong
bình kín có chứa O
2
dư thu được 4V lit CO
2
(các thể tích ở
cùng điều kiện )Biết áp suất trong bình khơng thay đổi. cơng
thức phân tử X là:
A. C
4
H
10
B. C
4
H
8
C. C
4
H
6

D. C
4
H
4
*