A. ĐẶT VẤN ĐỀ
Tục ngữ Việt Nam có câu:
“ Lời nói chẳng mất tiền mua
Lựa lời mà nói cho vừa lòng nhau
Giao tiếp có vị trí hết sức quan trọng trong việc hình thành nhân
cách con người. Giao tiếp là một quá trình quan trọng đối với mỗi cá
nhân, nhóm, xã hội bao gồm tạo ra và hồi đáp lại thông điệp thích
nghi với con người và môi trường. Giao tiếp còn là mối quan hệ qua
lại giữa con người với con người. Vì vậy, giao tiếp là hoạt động rất
cần thiết đối với mỗi người. Với học sinh hoạt động giao tiếp cũng vô
cùng quan trọng vì nếu giao tiếp tốt sẽ giúp các em học tập tốt, xây
dựng được các mối quan hệ thân thiện, tốt nhất, sẽ thể hiện được khả
năng nhận thức, phép lịch sự của bản thân trong quá trình học tập và
trong các hoạt động của một người học sinh. Ở nước ta, để nâng cao
chất lượng giáo dục toàn diện thế hệ trẻ, đáp ứng nguồn nhân lực phục
vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, đáp ứng yêu cầu
hội nhập quốc tế và nhu cầu phát triển của người học. Năm học 2012 -
2013 này, nội dung giáo dục kĩ năng sống đã được tích hợp trong một
1
số môn học và hoạt động giáo dục có tiềm năng trong trường phổ
thông; Việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh còn được thực hiện
thông qua nhiều chương trình, dự án như: Giáo dục bảo vệ môi
trường, giáo dục phòng chông HIV/ AIDS, giáo dục phòng chống ma
tuý. Đặc biệt, rèn luyện kĩ năng sống mà trong đó có kĩ năng giao tiếp
được xác định là một trong những nội dung cơ bản của phong trào thi
đua “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” trong các
trường phổ thông, giai đoạn 2008-2013 do Bộ Giáo dục và Đào tạo
chỉ đạo. Hiện nay, giáo dục phổ thông đã và đang được đổi mới mạnh
mẽ theo bốn trụ cột của giáo dục thế kỉ XXI, mà thực chất là cách tiếp
cận kĩ năng sống, đó là: Học để biết, Học để làm, Học để tự khẳng
định mình và Học để cùng chung sống. Mục tiêu giáo dục phổ thông

năng giao tiếp ngày một tốt hơn thích nghi trong học tập và trong cuộc
sống. Chính điều đó đã giúp tôi lựa chọn đề tài là:“Giáo dục kĩ năng
giao tiếp cho học sinh lớp 4”.
Học sinh lớp 4B trường Tiểu học Thị Trấn Cẩm Thủy.
4
B . GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. CƠ SỞ LÍ LUẬN
Kĩ năng sống được hiểu là khả năng làm chủ bản thân của mỗi
người, khả năng ứng xử phù hợp với những người khác và với xã hội,
khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống của cuộc sống. Chúng
ta cần giáo dục và rèn luyện cho học sinh thế kỉ 21 kĩ năng sống bao
gồm các kĩ năng: nhận thức, xác định giá trị, kiểm soát cảm xúc, ứng
phó với căng thẳng, tìm kiếm sự hỗ trợ, thể hiện sự tự tin, giao tiếp,
lắng nghe tích cực. Trong đó kĩ năng giao tiếp là khả năng có thể bày
5
tỏ ý kiến của bản thân theo hình thức nói, viết hoặc sử dụng ngôn ngữ
cơ thể một cách phù hợp với hoàn cảnh và văn hoá, đồng thời biết
lắng nghe, tôn trọng ý kiến người khác ngay cả khi bất đồng quan
điểm. Bày tỏ ý kiến bao gồm cả bày tỏ về suy nghĩ, ý tưởng, nhu cầu,
mong muốn và cảm xúc, đồng thời nhờ sự giúp đỡ và sự tư vấn khi
cần thiết. Kĩ năng Giao tiếp giúp con người biết đánh giá tình huống
giao tiếp và điều chỉnh cách giao tiếp một cách phù hợp, hiệu quả; cởi
mở bày tỏ suy nghĩ, cảm xúc nhưng không làm hại hay gây tổn thương
cho người khác. Kĩ năng giao tiếp giúp chúng ta có mối quan hệ tích
cực với người khác, bao gồm biết gìn giữ mối quan hệ tích cực với các
thành viên trong gia đình - nguồn hỗ trợ quan trọng cho mỗi chúng ta;
đồng thời biết cách xây dựng mối quan hệ với bạn bè mới và đây là
yếu tố rất quan trọng đối với niềm vui cuộc sống. Kĩ năng giao tiếp là
yếu tố cần thiết cho nhiều kĩ năng khác như bày tỏ sự cảm thông,
thương lượng, hợp tác, tìm kiếm sự giúp đỡ, giải quyết mâu thuẫn,

Trong lớp, đã thu được kết quả như sau:
Năm học Học sinh có kĩ năng
giao tiếp tốt
Học sinh có kĩ năng
giao tiếp chưa tốt
Năm học 2011-2012 12 em = 40% 18em = 60%
Đầu năm học 2012-
2013
15 em= 50% 15 em =50%

Kết quả thực trạng ở lớp 4B trường Tiểu học Thị Trấn cho thấy
giáo dục kĩ năng sống, đặc biệt là kĩ năng giao tiếp cho học sinh là rất
cần thiết và cấp bách, đòi hỏi mỗi giao viên phải suy nghĩ tìm ra
phương pháp giáo dục hiệu quả nhất để giúp học sinh có kĩ năng giao
tiếp phù hợp trong mọi tình huống trong học tập và trong các hoạt
động tập thể và một số hoạt động khác. Giáo dục các em có kĩ năng
8
giao tiếp tốt tạo cho mối quan hệ của các em trở nên thân thiện gần
gũi nhau hơn, giao tiếp thân thiện bằng cách “gọi bạn, xưng tôi”, nói
năng có chủ ngữ, kính trọng lễ phép với thầy cô và người trên, thực
hiện tốt phong trào thi đua “ Nói lời hay, làm việc tốt” , lớp học ngày
càng thân thiện hơn.
III. CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN :
1. Giáo viên hiểu tầm quan trọng của việc giáo dục kĩ năng sống
đặc biệt là kĩ năng giao tiếp
Kĩ năng sống thúc đẩy sự phát triển cá nhân và xã hội vì kĩ năng
sống chính là những nhịp cầu giúp con người biến kiến thức thành thái
độ, hành vi và thói quen tích cực, lành mạnh. Người có kĩ năng phù
hợp sẽ luôn vững vàng trước những khó khăn, thử thách Ngược lại
người thiếu kĩ năng sống thường bị vấp váp, dễ bị thất bại trong cuộc

sống, nếu thiếu kĩ năng sống, các em dễ bị lôi kéo vào các hành vi tiêu
cực, bạo lực, vào lối sống ích kỉ, lai căng, thực dụng, dễ bị phát triển
lệch lạc về nhân cách. Một trong các nguyên nhân dẫn đến các hiện
tượng tiêu cực của một bộ phận học sinh phổ thông trong thời gian
vừa qua chính là do các em thiếu những kĩ năng cần thiết như: kĩ năng
xác định giá trị, kĩ năng từ chối, kĩ năng kiên định, kĩ năng giải quyết
mâu thuẫn, kĩ năng thương lượng, kĩ năng giao tiếp. Vì vậy, việc giáo
dục kĩ năng sống cho các em là rất cần thiết, giúp các em rèn luyện
hành vi có trách nhiệm đối với bản thân, gia đình, cộng đồng và Tổ
quốc; giúp các em có khả năng ứng phó tích cực trước các tình huống
của cuộc sống, xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với gia đình, bạn bè và
mọi người, sống tích cực, chủ động, an toàn, hài hoà và lành mạnh.
Giáo dục kĩ năng sống nhằm thực hiện yêu cầu đổi mới giáo dục
phổ thông. Vì Đảng ta đã xác định con người vừa là mục tiêu, vừa là
động lực của sự phát triển xã hội. Để thực hiện thành công sự nghiệp
công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, cần phải có những người lao
11
động mới phát triển toàn diện, do vậy cần phải đổi mới giáo dục nói
chung và đổi mới giáo dục phổ thông nói riêng. Giáo dục kĩ năng sống
cho học sinh là xu thế chung của nhiều nước trên thế giới.
Hiểu được ý nghĩa và tầm quan trọng của giáo dục kĩ năng sống
đặc biệt là kĩ năng giao tiếp của học sinh hiện nay, người giáo viên
mới xây dựng kế hoạch giáo dục kĩ năng giao tiếp và thực hiện kế
hoạch một cách thường xuyên, liên tục thông qua các môn học, thông
qua các hoạt động ngoài giờ, trong các mối quan hệ giữa cô và trò,
giữa trò và trò.
2. Giáo viên gương mẫu về mọi mặt đặc biệt là gương mẫu trong
giao tiếp
Trong con mắt của tuổi thơ, thầy cô là người mẹ thứ hai ở
trường, tất cả những gì được nhìn thấy ở thầy cô đều là đúng, là mẫu

tiếp cho học sinh.
+ Nắm chắc tổng thể nội dung chương trình cả năm học, từng học
kì, từng tháng, từng tuần của lớp chủ nhiệm và nghiên cứu phương
pháp dạy học tích cực, Một trong những yếu tố quan trọng tạo nên
một môi trường học tập thân thiện, học sinh tích cực là sử dụng hiệu
quả phương pháp và hình thức dạy học mới, phương pháp dạy học lấy
học sinh làm trung tâm, hoạt động theo nhóm, theo tổ, đóng vai, trò
chơi học tập mang lại hiệu quả cao sẽ góp phần giúp học sinh tham
gia tích cực, chủ động, sáng tạo vào quá trình dạy học .
Đây là giải pháp tốt để giáo dục kĩ năng giao tiếp cho học sinh.
Lớp học có thân thiện thì mọi học sinh trong lớp mới thân thiện trong
cử chỉ, lời nói, thân thiện trong học tập, thân thiện trong hoạt động và
vui chơi. Lớp học thân thiện giúp các em gần gũi nhau hơn, quan tâm
và giúp đỡ nhau một cách chân tình, có những hành vi, cử chỉ, lời nói
thực sự đẹp đẽ và chuẩn mực.
14
4. Phối kết hợp với phụ huynh học sinh trong việc giáo dục kĩ
năng giao tiếp cho học sinh
Đây là giải pháp cần thiết để giáo dục kĩ năng giao tiếp cho học
sinh. Gia đình cùng theo dõi, giúp học sinh rèn kĩ năng khi ở nhà, để
quá trình giáo dục được thường xuyên và liên tục. Vì nếu chỉ có giáo
viên tham gia việc giáo dục kĩ năng giao tiếo cho học sinh thì khi ở
nhà có em thực hiện tốt giao tiếp nhưng cũng có em không thực hiện
được hoặc quên giao tiếp lịch sự, đúng yêu cầu… Giáo viên cần trao
đổi để phụ huynh nắm được tầm quan trọng và yêu cầu cần thiết của
việc giáo dục các kĩ năng trong đó có kĩ năng giao tiếp, phụ huynh
ủng hộ và cùng giúp đỡ giáo viên khi học sinh ở nhà. Muốn như vậy,
giáo viên cần yêu cầu các bậc phụ huynh phải gương mẫu trong từng
lời nói, việc làm thì mới giáo dục được con em mình. Có như vậy giáo
viên mới thực hiện thành công nhiệm vụ mà mình đã đặt ra.

thân thiện với bạn, biết giúp đỡ bạn khi cần; từ đó lớp tạo ra một lớp
học đoàn kết và thân thiện, các em giao tiếp với nhau thoải mái và vui
vẻ với nhau hơn.
2. Giáo dục kĩ năng giao tiếp qua học nhóm:
Bạn và tôi là giao tiếp thân thiện trong nhóm. Tổ chức nhóm là
nhằm tạo cơ hội cho mọi đối tượng được nói, được trình bày miệng
trước tổ, được mạnh dạn trình bày và biết cách trình bày một vấn đề
nào đó trước tập thể. Từ đó, giúp các em rèn kỹ năng giao tiếp, biểu
hiện thái độ cử chỉ khi trình bày để tăng thêm sức biểu cảm, tăng sức
thuyết phục của vấn đề mà mình trình bày, cũng nhờ đó các em tự tin
hơn trong giao tiếp, mạnh dạn hơn khi nói trước đông người .
17
Tôi xác định cần tạo ra môi trường học tập thân thiện cho các
em, giúp các em hợp tác tốt hơn trong hoạt động nhóm, phát huy tinh
thần “Học thầy không tầy học bạn” tôn trọng lắng nghe ý kiến của
bạn, suy nghĩ và lựa chọn để đưa ra ý kiến riêng của mình. Tránh làm
mất đi tính tự tin dẫn đến tiêu cực. Chẳng hạn:
Khi dạy Khoa học ở lớp 4:
- Tôi thường tổ chức cho học sinh hoạt động theo nhóm, với
nhiệm vụ mỗi em trong nhóm cùng thảo luận bàn bạc và đi đến thống
nhất một nội dung mà giáo viên yêu cầu thảo luận, cử một bạn ghi vào
bảng nhóm kết quả đã thống nhất. Khi các nhóm đã thực hiện xong
nhiệm vụ. Tôi tổ chức cho các nhóm trình bày trước lớp để cả lớp
cùng nhận xét về cách trình bày của nhóm bạn.Tôi thận trọng quan sát
tất cả hoạt động giao tiếp của các em, sau đó nhẹ nhàng nhắc nhở.
Kết quả tham gia các hoạt động nhóm, các em có thể rèn luyện
cho mình cách nói năng rõ ràng, mạch lạc, tự tin.
Khi hoạt động cả lớp thì giáo viên nêu yêu cầu qua cách đặt câu
hỏi:
Ví dụ: Em nào có ý kiến?

trong các tình huống của môi trường mới mà người đội viên tham
gia.
4. Giáo dục kĩ năng giao tiếp thông qua các hoạt động tập thể
khác
Đối với học sinh tiểu học khi đến trường các em vừa được học
tập và vui chơi, Hoạt động tập thể là một hoạt động cần thiết. Vì thế
giáo viên cần chú ý rèn kĩ năng giao tiếp cho học sinh không chỉ trong
học tập, trong sinh hoạt Đội mà còn phải chú ý rèn kĩ năng giao tiếp
20
cho học sinh trong cả các hoạt động tập thể, bao gồm: Hoạt động
ngoài giờ lên lớp, sinh hoạt lớp, sinh hoạt đầu giờ. Trong các hoạt
động này học sinh là người thực hiện. Để rèn được kĩ năng giao tiếp,
giáo viên phải cùng sinh hoạt với các em, giáo viên lắng nghe đồng
thời hướng học sinh giao tiếp một cách lịch sự, không chỉ chích nhau
trong tiết sinh hoạt mà chỉ khuyên các bạn cố gắng khắc phục những
khuyết điểm, phát huy những ưu điểm để thực hiện một cách tốt hơn
trong tuần tiếp theo. Đồng thời biết lắng nghe ý kiến của nhau, giao
tiếp cởi mở, thân thiện “ Gọi bạn, xưng tôi”.
- Hoạt động tập thể giúp các em giao tiếp và ứng xử tình huống
giao tiếp một cách linh hoạt.
5. Giao tiếp trong các hoạt động vui chơi:
- Hoạt động vui chơi, đặc biệt là trong giờ ra chơi, học sinh
thường có những biểu hiện không tốt bằng trong giờ học. Phần lớn
học sinh mắc lỗi vào giờ ra chơi. Vì thế trong giờ ra chơi, giáo viên
cần theo dõi, quán xuyến đến mọi học sinh trong trường, trong lớp,
chú ý xem các em chơi trò chơi gì, nói năng với nhau ra sao, nhắc nhở
những học sinh còn nói năng chưa phù hợp. Có như vậy học sinh mới
chú ý rèn cách nói của mình cho đúng cho phù hợp. Qua một vài lần
21
được cô quan tâm các em sẽ có những giờ ra chơi thực sự vui vẻ và bổ

cụ thể. Có như vậy mới giúp học sinh phát triển một cách toàn diện và
đầy đủ.
V. KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC:
Với những biện pháp mà tôi đã đưa ra và quá trình tổ chức thực
hiện trong thời gian gần một năm học, tôi đã nhận thấy rất rõ về khả
năng giao tiếp của học sinh lớp 4B do tôi chủ nhiệm được hoàn thiện
ngày càng rõ rệt. Học sinh có kĩ năng giao tiếp cũng như các kĩ năng
23
khác, các em học sinh sẽ mạnh dạn, tự tin trong giao tiếp hơn, lớp học
ngày càng thân thiện, đoàn kết hơn, mọi hành vi cử chỉ đẹp được hình
thành và nhân rộng, chất lượng học tập cũng dần được nâng lên một
cách rõ rệt. Giáo viên chủ nhiệm dễ dàng hơn trong việc rèn nề nếp
lớp tự quản. Mối quan hệ cô-trò thân thiện, học sinh quý mến thầy cô,
tạo hứng thú học tập cho học sinh. Tuy nhiên kĩ năng giao tiếp cũng
như các kĩ năng khác không thể hình thành trong “ngày một, ngày
hai” mà đòi hỏi phải có cả quá trình: nhận thức - hình thành thái độ -
thay đổi hành vi, phải trải qua cả một quá trình bền bỉ rèn rũa và trải
nghiệm thực tế mới tích luỹ được. Vì thế việc giáo dục kĩ năng sống
cho học sinh phải là việc thường xuyên, làm lâu dài và thường xuyên
mới đạt kết quả.
Thực tế chứng minh trong năm học này tôi đã giáo dục cho học
sinh giao tiếp thân thiện, đạt được kết quả như sau:
Năm học
2012-2013
Hoc sinh có kĩ năng
giao tiếp tốt
Hoc sinh có kĩ năng
giao tiếp chưa tốt
Đầu năm học 15 em= 50% 15 em =50%
Kết thúc tháng 3/2013 28 em = 93.3% 2 em = 6.7%