1. Mở đầu
- Máy đếm tế bào ra đời đã mở ra thời kỳ mới cho công tác xét nghiệm huyết
học.
- Nguyên lý cơ bản của máy đếm tế bào theo dòng (flow cytometry) là nguyên lý
biến đổi điện trở của dòng hạt đi qua cửa sổ có tế bào quang điện và một điện
trường. Nguyên lý này giúp phân tích sự khác biệt về kích thước các loại tế bào
khác nhau, nhưng không nhận diện chính xác từng loại tế bào.
- Các máy đếm tế bào hiện đang được sử dụng có thể chia làm hai loại:
• Máy đếm tế bào nguyên lý tổng trở: phân biệt từng loại tế bào dựa vào kích
thước tế bào.
• Các máy thế hệ sau: ứng dụng laser và xung điện đa chiều nên có tốc độ cao
và phân loại tế bào chính xác hơn. Với những máy sản xuất trước 1996 khả
năng phân loại chính xác các thành phần bạch cầu nói chung không quá
90%. Các máy model gần đây, với việc áp dụng tổng hợp các cơ chế tổng
trở, xung điện đa chiều, laser và scatter nên khả năng nhận diện tế bào được
nâng đến 95%. Một số serie máy có thể phân biệt được các loại bạch cầu ưa
a xít, ưa baso, hồng cầu lưới bằng việc kết hợp với các phương pháp nhuộm
men peroxydase, nhuộm RNA/DNA, nhuộm huỳnh quang, phân tích huyết
sắc tố (CellDyn 4000 của hãng ABBOTT, SE-Advance của hãng
Sysmex…).
2. Các chỉ số máy đếm tế bào loại 8 chỉ số:
STT Chỉ số Tiếng Anh Tiếng Việt
Giá trị bình
thường
1 WBC White blood cell Số lượng bạch cầu 4-10 G/l
2 RBC Red blood cell Số lượng hồng cầu
Nam : 4.2-5.4 ´
Nữ : 4.0-4.9 ´
1012/l 1012/l
3 HGB Hemoglobin Lượng huyết sắc tố
Nam : 130-160

Nam: 4.2-5.4 ´
1012/l - Nữ: 4.0-4.9
x1012/l
2 WBC(White blood cell) Số lượng bạch
cầu
4.0-10.0 ´ 109
3 HGB(Hemoglobine) Lượng huyết sắc
tố
Nam: 130-160 g/l -
Nữ: 120-142 g/l
4 HC(Hematocrit) Thể tích khối hồng cầu
Nam: 0.40-0.47 l/l -
Nữ: 0.37-0.42 l/l
5 MCV(Mean corpuscular
volume)
Thể tích trung bình
hồng cầu
85-95 fl (femtolit =
10-15lít)
6 MCH(Mean corpuscular
Hemoglobine)
Lượng HST trung bình
hồng cầu
28-32 pg (picogam
= 10-12 g)
7 MCHC (Mean corpuscular
hemoglobine concentration)
Nồng độ HST trung
bình hồng cầu
320 – 360 g/l

Ghi chú: các giá trị bình thường áp dụng cho người trưởng thành, khỏe
mạnh.
4.Với máy đếm tế bào laser, ngoài các thông số trên còn thêm các thông số
sau:
STT Chỉ số Tên chỉ số Giá trị bình
thường
1 EO %(% eosinophil ) Tỷ lệ % BC đoạn ưa a xít 4 – 8 %
2 EO ( eosinophil ) Số lượng bạch cầu hạt ưa a xit 0,16 – 0,8 x 109/l
3 Baso % ( % basophil ) Tỷ lệ % BC đoạn ưa baso 0,1 – 1,2 %
4 Baso (basophil ) Số lượng bạch cầu hạt ưa baso 0,01 – 0,12 x
109/l
5 RET % ( %
Reticulocyte )
Tỷ lệ % hồng cầu lưới 0,5 – 1,5 %
6 RET ( Reticulocyte ) Số lượng hồng cầu lưới 0,016 – 0,095 x
109/l
7 RDW – SD Dải phân bố kích thước HC - Độ
lệch chuẩn
35 – 46 fl
8 RDV - CV Dải phân bố kích thước HC - Hệ số
biến thiên
11 – 14,4 %
9 P – LCR Tỷ lệ tiểu cầu có kích thước lớn
10 IRF Tỷ lệ mảnh hồng cầu
5. ý nghĩa các chỉ số:
5.1 Số lượng hồng cầu:
Số lượng hồng cầu có trong một lít máu toàn phần.
Đơn vị tính Tera/lít ( T/l = 1012 /l ).
5.2 Số lượng bạch cầu:
Số lượng bạch cầu có trong một lít máu toàn phần.

• Tăng độ nhớt huyết tương: với thời gian và áp lực hút thông thường của máy
đếm tế bào có thể gây ra giảm ba dòng ngoại vi giả tạo do máu bị quánh nên
máy hút không đủ máu.
• Lắc ống máu không kỹ: nếu hút ở phần trên của ống máu sẽ gây hiện tượng
giảm hồng cầu rõ rệt và không tương ứng với tình trạng lâm sàng. Nếu hút ở
phần đáy ống sẽ gây tăng hồng cầu giả tạo, đồng thời gây giảm rõ rệt số
lượng tiểu cầu. Cần kiểm tra và đối chiếu số lượng tiểu cầu trên lam nhuộm
giemsa.
• Do hồng cầu nhỏ, tiểu cầu to, cụm tiểu cầu, mảnh hồng cầu, tan máu, rối
loạn đông máu, bạch cầu quá nhiều…
• Máu bị đông, hồng cầu bị vỡ hoặc lượng máu lấy làm xét nghiệm không
đủ… đều dẫn đến sai kết quả.
6.1.2. Lượng huyết sắc tố.
- Thể hiện trung thành nhất tình trạng thiếu máu, đặc biệt trong những tình trạng
thiếu máu do nguyên nhân mạn tính. Theo định nghĩa của Tổ chức y tế giới thì
Thiếu máu là tình trạng giảm lượng huyết sắc tố lưu hành trong máu ngoại vi so
với người bình thường cùng giới, cùng lứa tuổi, sống trong cùng một môi trường
sống.
- Đây là chỉ số cơ bản, khá tin cậy và chính xác trên kết quả của máy đếm tế bào
tự động để đánh giá tình trạng thiếu máu.
- Đề xuất phân loại mức độ thiếu máu mạn tính dựa vào lượng huyết sắc tố [2]
( chỉ có tính chất tham khảo vì còn phối hợp với tình trạng lâm sàng của bệnh nhân
).
• Trên 100 g/l: thiếu máu nhẹ, không cần truyền máu.
• Từ 80-100 g/l: thiếu máu vừa, cân nhắc nhu cầu truyền máu.
• Từ 60-80 g/l: thiếu máu nặng, cần truyền máu.
• Dưới 60 g/l: cần truyền máu cấp cứu.
- Sai số: lượng huyết sắc tố có thể bị tăng giả tạo do lấy mẫu làm vỡ hồng cầu,
huyết tương bị đục (lấy máu ngay sau khi ăn, bệnh paraprotein ) hoặc số lượng
bạch cầu tăng cao.

• RDW = 11-14%: Hồng cầu kích thước đồng đều
• RDW >14% : Hồng cầu to nhỏ không đều
Phân loại thiếu máu dựa vào kích thước hồng cầu (MCV) và dải phân bố kích
thước hồng cầu (RDW) [5]
Hồng cầu nhỏ
(MCV < 80 fl)
Hồng cầu bình thường
(MCV 80-100fl)
Hồng cầu to
(MCV>100 fl)
Đồng đều Không đều Đồng đều Không đều Đồng
đều
Không
đều
Bệnh mạn tính. Thiếu sắt. Bệnh mạn Giai đoạn sớm Suy tủy Thiếu
Thalassemia thể
nhẹ không có tan
máu
Thalassemia
HbS hoặc
HbH
tính.
Bất thường
enzym hoặc
HST không
tan máu
của thiếu máu
dinh dưỡng.
Xơ tủy.
Rối loạn sinh

là chỉ số quan trọng để theo dõi đáp ứng điều trị thiếu máu dinh dưỡng.
7. Tuỷ bị xâm lấn
8. Các bệnh về gan, thận, nội tiết.
C/ Thiếu máu bình sắc hồng cầu to:
1. Suy tủy xương
2. Thiếu vitamin B12 và acid folic
3. Rối loạn tổng hợp AND.
6.2. Các chỉ số bạch cầu.
6.2.1. Thay đổi số lượng bạch cầu
- Số lượng bạch cầu thay đổi theo tuổi, trong các điều kiện sinh lý khác nhau và
biến đổi trong một số bệnh lý (xác định khi số lượng bạch cầu vượt quá hoặc giảm
thấp hơn giá trị bình thường):
• Số lượng bạch cầu giảm ở phụ nữ bắt đầu kỳ kinh, ở người già và trong một
số tình trạng nhiễm độc, bệnh lý tạo máu…
• Số lượng bạch cầu tăng: ở phụ nữ sau kỳ kinh, khi mang thai, ở trẻ sơ sinh
và trong các tình trạng nhiễm trùng, bệnh lý tạo máu…
6.2.2. Thay đổi trong công thức bạch cầu
- Bạch cầu hạt trung tính:
• Tăng khi số lượng trên 6 G/l, có thể tăng sinh lý sau bữa ăn, sau vận động
nặng (tăng ít và tạm thời). Tăng bệnh lý trong nhiễm trùng cấp tính (viêm
phổi, viêm ruột thừa, viêm túi mật, ap se…), trong nhồi máu cơ tim, nhồi
máu phổi cấp, sau phẫu thuật lớn có mất nhiều máu và trong bệnh lý tạo
máu.
• Giảm khi số lượng thấp hơn 1,5 G/l, có thể gặp trong những tình trạng
nhiễm độc nặng, nhiễm khuẩn tối cấp, sốt rét, sau điều trị một số thuốc và
bệnh lý tạo máu.
- Bạch cầu hạt ưa acid:
• Tăng khi số lượng tuyệt đối trên 0.8 G/l : nhiễm ký sinh trùng, dị ứng, một
số bệnh máu
• Giảm: Nhiễm khuẩn cấp, tình trạng sốc, điều trị corticoid, bệnh Cushing

- Tăng tiểu cầu giả tạo: do mảnh hồng cầu vỡ hoặc hồng cầu kích thước quá nhỏ
(MCV < 65 fl) làm máy đếm nhầm thành tiểu cầu. Trong mẫu máu lẫn bụi bẩn
cũng có thể làm máy đếm nhầm thành tiểu cầu. Một số trường hợp do máy nối đất
không tốt gây hiện tượng nhiễu nên các xung điện nhỏ sẽ được máy ghi nhận là các
tiểu cầu.
- Một số trường hợp do số lượng tiểu cầu quá cao nên máy cũng không đếm được
(máy báo: OVER). Cần kiểm tra trên lam máu và pha loãng rồi đếm lại.
- Số lượng tiểu cầu giảm: giảm sản xuất (suy tủy xương, bệnh máu ác tính lấn át,
ung thư di căn tủy xương), tăng tiêu thụ (xuất huyết giảm tiểu cầu, rối loạn đông
máu tiêu thụ).
- Số lượng tiểu cầu tăng: hội chứng tăng sinh tủy, thiếu máu thiếu sắt, sau cắt
lách, tăng do phản ứng sau một số bệnh lý: ung thư di căn tủy xương, u thận, u
gan…
Tài liệu tham khảo
1. Kỹ thuật xét nghiệm Huyết học-Truyền máu. Chủ biên: GS. Bạch Quốc Tuyên.
Nhà xuất bản Y học. 1984.
2. Bài giảng Huyết học-Truyền máu. Chủ biên: GS. TSKH. Đỗ Trung Phấn. Nhà
xuất bản Y học. 2004.
3. Cẩm nang điều trị nội khoa. Chủ biên: GS. Phạm Khuê. NXB Y học. 1998.
4. Xét nghiệm sử dụng trong lâm sàng. Tác giả: GS. Nguyễn Thế Khánh và GS.
Phạm Tử Dương. Nhà xuất bản Y học. 2003.
5. Automated Blood Counts and Differentials. J.D. Bessman, Trường đại học tổng
hợp Hopkins. 1986.
6. Hematology: basic principles and practice. 2nd edition (1995). R. Hoffmann.
NXB Churchill Livingstone. NewYork.