VIÊM PHẾ QUẢN CẤP VÀ MẠN – 1 I- ĐỊNH NGHĨA:
Phế quản là hệ thống đường thở bao gồm các ống từ lớn đến nhỏ dần, có nhiệm
vụ dẫn khí từ mũi họng đến phế nang. Còn gọi là khí đạo hay cây khí phế quản.
Viêm phế quản cấp là tình trạng viêm nhiễm cấp tính niêm mạc cây khí phế
quản. Thường tiến triển tự nhiên hết, hoặc cuối cùng sau điều trị sẽ lành hẳn bệnh
và hoạt động hô hấp tuần hoàn trở lại bình thường.
Viêm phế quản mạn tính là một bệnh có liên quan với sự tiếp xúc lâu dài với
những chất kích thích phế quản không đặc thù, đi đôi với sự tăng tiết niêm dịch
cùng một số thay đổi về cấu trúc của phế quản. Về mặt lâm sàng, được coi là viêm
phế quản mạn khi bệnh nhân có ho khạc kéo dài ít nhất 90 ngày trong 1 năm và
trong 2 năm liên tục. Ho khạc được loại trừ là không do các bệnh khác như lao,
dãn phế quản, abcès, bụi phổi … (Lancet, 1965). Định nghĩa trên chỉ nêu được
mốc tối thiểu khởi đầu của viêm phế quản mạn, vì viêm phế quản mạn bao gồm
những trạng thái bệnh lý nặng nhẹ khác nhau, từ ho khạc đàm giảm đến những đợt
suy hô hấp thường xuyên mà tiên lượng cũng không kém nguy hiểm như nhồi máu
cơ tim (Bourgeois, 1979). Điều này nói lên tính cần thiết của sự phát hiện và đề
phòng tiến triển xâu.
II- DỊCH TỄ HỌC:
1- Viêm phế quản cấp:
- Có thể gặp viêm phế quản cấp ở mọi lứa tuổi, nhưng chủ yếu là ở trẻ em và
người cao tuổi. Thường gặp viêm phế quản cấp khi trời lạnh hoặc khi thay
đổi thời tiết đột ngột.
- Viêm phế quản cấp chiếm 1,5% các bệnh đến bệnh viện và 34,5% các bệnh
của cơ quan hô hấp (Votral. B. E).
2- Viêm phế quản mạn:
- Thường gặp viêm phế quản mạn ở người trung niên và người cao tuổi.
- Bụi ảnh hưởng nhiều đến viêm phế quản mạn, tỷ lệ mắc bệnh cao rõ rệt ở
công nhân các công trường nhiều khói bụi, dân thành phố mắc bệnh cao hơn

(+++) Respiratory Syncytial Virus
(+++) Adenovirus, Para. influenza virus
Virus chỉ là nguyên nhân ban đầu tạo
điều kiện cho vi khuẩn phát triển về sau.
Các loại virus như:
- Influenza
- Rhino virus (Voisin)
Hóa học
(+) Ô nhiễm không khí: bụi
(+) Hơi độc: SO
2
, NO
2
, NO
3
…
(++) Ô nhiễm không khí, khí quyển, hơi
độc công nghiệp, là điều kiện thuận lợi
gây bệnh.
Clor, Amoniac’s
(+) Khói thuốc lá.
(+++) Khói thuốc lá: tác nhân chủ yếu
bên cạnh vi khuẩn.
Vật lý (+) Không khí quá khô, ẩm, quá lạnh (+++) Mùa lạnh, nhiễm lạnh
Dị ứng
(+) Là yếu tố có tính cách thúc đẩy bệnh
sinh viêm phế quản cấp ở người hen,
phù Quincke, mề đay.
(++) Kết hợp giữa hen và viêm phế quản
mạn.

Sự phân bố tổn thương không phải bao giờ cũng đối xứng ở 2 phổi, có một
số tổn thương chỉ khu trú ở phế quản lớn.
Có hình ảnh viêm nhiễm và tắc nghẽn. Sự tắc nghẽn thường xảy ra ở các phế
quản có khấu kính từ 1/2 mm đến 3 mm do quá trình dày xơ và sự hình thành
các nút nhầy.
- Vi thể:
Hệ thống phế quản bao gồm nhiều loại lớn nhỏ khác nhau, kích thước và cấu
trúc khác nhau. Tùy thuộc vào vị trí tổn thương và giai đoạn tiến triển của bệnh
mà sẽ xuất hiện đồng thời hoặc đơn lẻ các triệu chứng lâm sàng nặng nhẹ khác
nhau.
- Các phế quản lớn:
* Tăng sinh và phì đại các tế bào hình đài (goblet cells). Bình thường tỷ lệ
của tế bào hình đài đối với tế bào hình lông (ciliary cells) 10 - 20%. Trong
bệnh lý viêm phế quản mạn, tỷ lệ trên có thể tăng 80 - 90%.
* Lớp đệm phù nề, lớp dưới niêm mạc dày lên bởi sự tăng sản các tuyến
nhầy.
* Vào giai đoạn sau, viêm nhiễm lan tỏa với sự thâm nhập của các tế bào
viêm làm hủy hoại tế bào cơ trơn và các tế bào sụn.
* Do sự tăng sinh và phì đại các tế bào hình đài nên các phế quản lớn tăng
tiết chất nhầy. Thành phần chất nhầy thay đổi, độ nhớt tăng làm ảnh hưởng
nhiều đến hoạt động của lớp nhày lông. Triệu chứng ho đờm sẽ là triệu
chứng chủ yếu, tùy mức độ nặng nhẹ, tùy loại vi khuẩn, tùy giai đoạn viêm
nhiễm, quá trình tăng sản của tuyến tiết cũng như phản ứng của lớp niêm
mạc nói chung mà ta sẽ có các loại ho khạc khác nhau.
- Các tiểu phế quản:
* Các tiểu phế quản tận, phế quản hô hấp có các tổn thương xơ quanh phế
quản, phù nề niêm mạc và sự có mặt các cục nhày, các cơ trơn dày lên đưa
đến tăng sức cản kín đáo.
* Triệu chứng cơ bản là trở ngại lưu thông không khí, biểu hiện bằng khó
thở với những mức độ nặng nhẹ khác nhau. Giai đoạn đầu khó thở không