b. Cách dựng hình và các công thức:
Hình 38
Trở lại công thức tính tụ số của thấu kính mỏng (7.4). Các đại lượng R1, R2 trong công
thức có dấu theo qui ước trước đây. Vì vậy tụ số cũng là một đại lượng có dấu.
NếuĠ > 0, ta có thấu kính t hội tụ, hay thấu kính dương. NếuĠ < 0, ta có thấu kính phân
kỳ, hay thấu kính Am. Các thấu kính mỏng hội tụ và phân kỳ được biể
u diễn, trên hình vẽ
theo H.38a và H.38b. Chú ý rằng, đối với thấu kính phân kì, 2 tiêu điểm vật và ảnh đều ảo
(H. 38b).
Các thấu kính hội tụ có dạng như hình vẽ 35a. Các thấu kính phân kỳ có dạng như hình
35 b.
Để dựng hình chúng ta cùng sử dụng 2 trong các tia đặc biệt.
1. Tia tới song song với quang trục chính
2. Tia tới qua tiêu điểm vật
3. Tia tới qua quang tâm
4. Tia tới qua tiêu điểm phụ
Các tia liên hợp tươ
ng ứng chúng ta đã biết trước đây, nên không nhắc lại.
Các công thức thường sử dụng đối với thấu kính mỏng:

p
=−

β=
p
p
'

B
A
A
B’
F
F’
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e

n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Hệ con thứ hai, có H2 và H’2 trùng với O2
Khoảng cáchĠgiữa hai hệ là d = 2a

21
3
1
2
1
3
1
1111
=−+=φφ−φ+φ=φ
Các tiêu cự của hệ lớn :
2
3
1
'
a
f =
φ
=

2
3
'
a
ff
−
=−=

Các khoảng cách đến hai điểm chính :
1
H' 2

trong kính hiển vi. Quang hệ này được kí hiệu là 3.2.1. (3a-2a-1a) SS8. MỘT SỐ KHUY
ẾT ĐIỂM CỦA THẤU KÍNH TRONG SỰ TẠO HÌNH.
Trong phần trước chúng ta đã thấy: để tạo được ảnh điểm qua quang hệ, chúng ta phải
giả thiết :
- Chùm tia qua quang hệ là chùm tia hẹp
- Chùm tia đơn sắc
Trong thực tế, ánh sáng không đơn sắc hoàn toàn. Còn nếu chùm tia bị giới hạn để có
chùm tia gần trục thì thông lượng ánh sáng bé, độ rọi của ảnh nhỏ, khó quan sát.
Khi hai điều kiện trên không được thỏa mãn thì tính ch
ất ảnh điểm của quang hệ bị mất.
Kết quả là ảnh thu được không sắc nét và không đồng dạng với vật. O
1
H’

F

O
2
F’

H

K


-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w


Hình 40 Từ nguồn sáng điểm P trên quang trục có chùm tia rộng đến thấu kính (H. 40). Các tia
gần trục sau khi qua thấu kính sẽ hội tụ tại P’, các tia ở rìa khúc xạ mạnh hơn, hội tụ tại P”
gần thấu kính hơn. Các tia ở giữa hội tụ tại các điểm tương ứ
ng nằm trong khoảng P’P”.
Như vậy chùm tia ló không đồng qui ở một điểm. Trong không gian ảnh, các tia tiếp xúc với
mặt tụ quang (qui tích những điểm có mật độ năng lượng sáng lớn) gồm 2 tầng. Một tầng
của mặt tụ quang là đoạn thẳng P’P” nằm trên quang trục. Tầng thứ hai đối xứng tròn xoay
quanh quang trục. Giao tuyến của tầng này với hình vẽ là đường cong M1P’M2
Nếu hứng ả
nh của điểm P trên E’ (hình 40) ta sẽ được một hình tròn có kích thước giới
hạn, kích thước của ảnh sẽ bé nhất tại một vị trí xác định giữa hai điểm p’ và p”. Hiện tượng
mô tả trên được gọi là cầu sai dọc.
Đối với thấu kính phân kỳ, các tia ở rìa khúc xạ ra xa trục mạnh hơn (H. 41) – ảnh
tương ứng với các tia ở rìa là P”, ảnh tương ứng với các tia gần trục là p’. Đ
oạn p’p” theo
chiều dương – còn trong trường hợp thấu kính hội tu, p’p” theo chiều âm. Hình 41


w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

ảnh có dạng là một phần của mặt cong.
Méo ảnh là sai sót gây nên do độ phóng đại không đều nhau trong phạm vi trường của
ảnh – do méo ảnh mà vật và ảnh không còn đồng dạng nữa – N
ếu vật là một cái lưới có lỗ
hình vuông đặt vuông góc quang trục thì ảnh của nó lá cái lưới gồm những đường cong
(Hình 42a, 42b)
Hình 42a Nếu càng ra xa trục, độ phóng đại càng lớn thì ảnh có dạng 42a. Nếu ngược lại, càng xa
trục, độ phóng đại càng nhỏ thì ảnh có dạng 42b.


w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m
Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
Hình 43 Trong hình vẽ 43, p là nguồn sáng điểm, trắng, nằm trên quang trục. Ánh sáng tím phát
suất từ P sẽ cho ảnh P’t , ánh sáng đỏ cho ảnh P’đ. Các màu trung gian cho các ảnh nằm
trong khoảng P’t , P’đ . Nếu đặc một màn hứng ảnh E tại vị trí P’t , ta có những đường tròn
màu đồng tâm có màu sắc như một cầu vồng, có tâm tím, mép ngoài đỏ. Ngược lại, nếu đặt
E tại P’đ thì tâm màu đỏ, mép ngoài màu tím.
SS 9. MẮT.
1. Cấ
u tạo – sự điều tiết.
V
L
M
n
2
T
Hình 44

Click to buy NOW!
P
D
F
-
X
C
h
a
n
g
e

V
i
e
w
e
r
w
w
w

e
w
e
r
w
w
w
.
d
o
c
u
-
t
r
a
c
k
.
c
o
m