TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ 3(38).2010
178
PHÂN TÍCH TÂM LÍ NHÂN VẬT LÀ NÉT CƠ BẢN SỨC MẠNH SÁNG
TẠO TRONG CHIẾN TRANH VÀ HOÀ BÌNH CỦA L.TÔNXTÔI
PSYCHOLOGICAL CHARACTER ANALYSIS - A BASIC FEATURE OF THE
CREATIVE POWER IN “WAR AND PEACE” BY LEO TONSTOY

Dương Quốc Cường
Trường ĐH Ngoại ngữ, Đại học Đà Nẵng TÓM TẮT
Đại văn hào Nga L. Tônxtôi đã từng nói rằng ông là nhà nghệ sỹ và cả cuộc đời ông trôi
qua là đi tìm cái đẹp và tuyên ngôn nghệ thuật ấy đã trở thành điều tâm niệm suốt 60 năm sáng
tác của ông. Nhân vật chính trong truyện của ông, nhân vật mà ông mến yêu với tất cả sức
mạnh tâm hồn, cố gắng tái hiện với tất cả vẻ đẹp của nó, nhân vật đã đẹp, đang đẹp và mãi mãi
là đẹp, nhân vật đó là sự thật. Là nhà nghệ sĩ vĩ đại thì không thể dừng lại ở nội dung, mà
L.Tônxtôi đặc biệt chú ý đến nghệ thuật biểu hiện được “cái đang vận động trong bản chất con
người” và “sức mạnh nghệ thuật hiện thực chủ nghĩa L.Tônxtôi chính là sự thâm nhập của bản
chất quá trình xã hội vào quá trình tâm lý”. Trong khuôn khổ của bài báo chúng tôi nghiên cứu
thủ pháp phân tích tâm lý nhân vật – sức mạnh nghệ thuật sáng tạo của L. Tônxtôi trong tác
phẩm Chiến tranh và hoà bình.
ABSTRACT
The great writer L. Tonstoy said that his whole life as an artist was devoted to looking
for beauty and his declaration was a constant reminder of him in the 60 years of his creativity.
The main character he ever loved with all his might and minds and he tried to depict with all
beauties was beautiful and always beautiful. That character was the truth. Being a great artist
he could not only depict the content but paid his special attention to the art that showed moving
things in human nature and the power of artistic realism. It is L.Tonstoy who has permeated the
nature of the social process with the psychological process. In this paper, the procedures for
psychological character analysis the power of artistic creativity by L. Tonstoy in “ War and

giả sử dụng xen kẽ cả hai dạng trên, có khi kết hợp với nhật ký, chiêm bao.
Có độc thoại nội tâm chỉ vẻn vẹn có một ý nghĩ ngắn ngủi. Ví dụ như khi bị
thương bỏ chạy thục mạng, Nicôlai Rôxtốp sợ không dám ngoái lại, anh nghĩ thầm
“Không! Đừng nhìn là hơn” (tập 1, tr.490). Natasa nghĩ khi đến thăm gia đình
Bôncônxki: “Không thể nào họ lại không mến mình được”(tập 2,tr. 503) và khi Anđrây
chết : “Anh ấy đi đâu? Bây giờ anh ấy ở đâu?” (tập 4, tr. 94). Nhiều độc thoại nội tâm
kéo dài vài ba trang. Độc thoại nội tâm ở dạng tổng hợp nói về “trạng thái điên rồ hoan
hỉ, bất ngờ” của Pier trước tình yêu Natasa được triển khai thành cả chương 19. Nếu xét
về mặt số lượng thì độc thoại nội tâm trong Chiến tranh và hòa bình chiếm một số
lượng nhỏ trong tác phẩm so với đối thoại nhưng nó lại cực kỳ quan trọng về mặt thể
hiện tính cách nhân vật. Theo thống kê của chúng tôi, số lần sử dụng độc thoại nội tâm
để miêu tả nhân vật trong Chiến tranh và hòa bình như sau: khoảng 80 lần cho Pier, trên
50 lần cho Nicôlai Rôxtốp, 50 lần cho Anđrây, trên 40 lần cho Natasa và gần 40 lần cho
Maria. Không chỉ nhân vật hư cấu mà cả nhân vật lịch sử cũng được miêu tả bằng độc
thoại nội tâm.
Tính cách của Anđrây, Natasa được miêu tả trong quá trình chuyển biến, phát
triển, nhưng tính cách Nicôlai Rôxtốp gần như ổn định, từ đầu đến cuối tác phẩm, anh
luôn là một người trung bình tốt. Mà số lần độc thoại nội tâm với Nicôlai Rôxtốp rất
lớn. Như vậy, độc thoại nội tâm bộc lộ sự chuyển biến tình cảm, suy nghĩ của nhân vật
ở một thời điểm nào đó nhưng nó không nhất thiết là bằng chứng cho sự phát triển tính
cách. Độc thoại nội tâm của L. Tônxtôi cho thấy mỗi con người có một nếp nghĩ riêng.
Tầm suy nghĩ của Anđrây, Pie rất rộng. Họ nghĩ về mục đích sống, về cái xấu, cái tốt,
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ 3(38).2010
180
về sứ mạng của mỗi cá nhân, về hạnh phúc của con người, về thế sự trong và ngoài
nước, về chiến tranh, về nhân dân và cộng đồng, về tình yêu và tình bạn…
Qua độc thoại nội tâm của Nicôlai Rôxtốp, bạn đọc biết được nỗi sợ chết thường
tình của người lính trẻ mới ra trận, ước mơ gặp hoàng đế, tâm trạng một kẻ thua bạc,
nhạy cảm tinh tế và thú mê đi săn… Vốn là người ít suy nghĩ Rôxtốp thường ngả theo ý
kiến số đông, phó thác mình cho hoàn cảnh. Dằn vặt lớn nhất trong đời sống tình cảm

khi nhớ lại tình cảm đặc biệt mà lão công tước dành cho nàng trước khi nhắm mắt.
Độc thoại nội tâm phơi bày sự đối lập giữa cái ích kỉ của giấc mộng Tulông,
“Không do dự hy sinh hết mọi người cho một phút vinh quang, cho một lúc chiến thắng,
cho lòng hâm mộ của những người mà mình không biết và sẽ không bao giờ biết” với
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ 3(38).2010
181
cảm giác vui sướng: “Phải, ngoài bầu trời vô tận kia ra, tất cả đều là vô nghĩa, đều là
lừa dối”. Một mặt, nhìn đám lính trần như nhộng đang tắm dưới ao, Anđrây kinh sợ
nghĩ: “Thịt người thân thể, thứ thịt làm mồi cho đại bác”, chàng chấp nhận chiến tranh
như một tất yếu đáng sợ. Mặt khác khi nhìn quả đạn pháo quay trước mặt, chàng nghĩ:
“Ta không thể nào chết, ta không muốn chết, ta yêu cuộc sống, yêu đám cỏ này, mảnh
đất này, bầu không khí này”(tập 3, tr.35). Khoảng 18 trong số 50 độc thoại nội tâm
dành để thể hiện tâm trạng Anđrây từ khi bị thương ở Bôrôđinô cho đến lúc chết, nghĩa
là trong thời gian hơn một tháng. Những trang miêu tả cái chết của Anđrây là những
trang đặc sắc vào hạng nhất trong Chiến tranh và hòa bình và thể hiện rõ tài phân tích
tâm lý của L.Tônxtôi.
Chúng ta có thể tìm thấy trong Chiến tranh và hòa bình một vài độc thoại nội
tâm thiên về lý sự, trong đó nhân vật suy nghĩ cực kỳ logic. Ví như sau khi nghe một
người kể về chiến công oanh liệt xứng đáng với các anh hùng cổ đại của tướng
Raiepxki, Nicôlai đã nghĩ ra một loạt lí lẽ để phản bác câu chuyện này. Khi tới đại bản
doanh quân Nga, Anđrây được tham dự cuộc bàn bạc của các tướng lĩnh cao cấp về cái
lợi và cái hại của việc bố trí quân đội ở doanh trại có công sự nằm ven sông Đritxa.
L.Tônxtôi đã để cho Anđrây phản bác khoa học quân sự, thiên tài quân sự trong một
đoạn độc thoại nội tâm khá dài. Những ý nghĩ này ít ngày sau sẽ được Anđrây xướng to
lên trong cuộc trò chuyện với Pier ở Bôrôđinô.
2.1.3. Độc thoại nội tâm tái hiện gần sát dòng tâm tư tự nhiên của con người
Khi tái hiện dòng tâm tư của con người, Tônxtôi không chỉ chú ý đến tư tưởng
với trật tự logic chặt chẽ mà còn chú ý đến tất cả các trạng thái tâm lý. Có cuộc độc
thoại ghi lại những ý nghĩ, liên tưởng lộn xộn, có khi vô nghĩa, không dịch được.
Sau khi thua bạc mất món tiền lớn, Nicôlai trở về nhà đúng vào lúc Natasa đang

độ mực thước, chừng mực.
2.2. Các quy luật phát triển tâm lý nhân vật trong Chiến tranh và hòa bình
2.2.1. Tâm tí nhân vật trong thế động, đầy mâu thuẫn
Ngay trong định ngữ của ông cũng thể hiện ý đồ nghệ thuật này. Như A. Sisêrin
đã nhận xét trong “Chiến tranh và hòa bình”: “thường xuyên bộc lộ trạng thái chốc lát
của con người hoặc nói chung tính chất tạm thời của con người hay đối tượng”. Định
ngữ của L. Tônxtôi có biểu hiện những nét bền vững trong diện mạo, tâm lí nhân vật,
nhưng phần nhiều nó biểu hiện những nét mâu thuẫn, chuyển biến, ví dụ sau cuộc đấu
súng, Pier nhớ lại “Khuôn mặt tuấn tú xấc xược và rất châm biếm đúng như trong bữa
tiệc, rồi cũng bộ mặt ấy nhưng tái mét, run rẩy và đau đớn, đúng như Đôlôkhôp ngoảnh
lại và ngã sấp xuống tuyết”(tập 3, tr.47). Bạn đọc phải luôn cùng tác giả theo dõi, nắm
bắt tâm trạng và những trạng thái trái ngược của nhân vật, ví dụ khi gặp Natasa đầu năm
1813 Pier “đỏ mặt lên vì sung sướng và đau khổ”. Sau khi Natasa kể cho Pier nghe về
những ngày cuối cùng của Anđrây, L. Tônxtôi viết: “câu chuyện kể đau đớn và vui
mừng này như một nhu cầu thiết yếu đối với Natasa”.
Trong suốt cuộc đời sáng tác của mình, bao giờ L. Tônxtôi cũng ghét sự giả dối,
khuôn sáo. L. Tônxtôi tả tâm trạng Pier đối với bá tước Bêdukhôp đang hấp hối cực kì
tế nhị. Thân phận Pier - đứa con hoang của bá tước - chưa rõ ràng, chàng vừa du học
nước ngoai suốt mười năm, bá tước là người cha mà chàng hầu như không hiểu biết. Vì
thế, khi bá tước ốm, Pier nói “Ông cụ không gọi tôi… tôi thương cụ như một con
người… nhưng biết làm thế nào?”. Đầy dấu lửng phân vân, đây mới là lòng thương
người, chưa phải tình cha con. Mọi nghi lễ tiếp theo, Pier đều nhất nhất làm theo sự chỉ
dẫn của mẹ Bôrit, và Pier chưa hề khóc. L. Tônxtôi thể hiện vô cùng tinh tế chuyển
biến tình cảm của Pier: “Không biết bá tước có để ý vẻ kinh hãi của Pier khi nhìn vào
cánh tay cứng đờ này hay không, hay là trong giây lát đó có một ý nghĩ nào khác
thoáng hiện lên trong cái trí óc đang chết dần của ông, chỉ thấy ông nhìn vào bàn tay
không chịu tuân theo ý mình, rồi nhìn vẻ mặt kinh hãi của Pier, rồi lại nhìn bàn tay, và
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ 3(38).2010
183
trên gương mặt ông hiện lên một nụ cười yếu ớt, đau đớn, không hợp tí nào với vẻ mặt

phía dưới trái tim mình lại có thể có ngày khóc oa oa lên và bập vào vú mình, rồi lại có
ngày bắt đầu biết nói thì bây giờ cũng vậy, phu nhân cũng khó tin rằng cái sinh vật ấy lại
có thể là một đàn ông cường tráng, can đảm, một đứa con và một người gương mẫu”(tập
4, tr.63). L. Tônxtôi theo dõi rất kĩ diễn biến tâm lí ở tuổi già. Tác giả nhận xét về lão
công tước Bôncônxki hồi cuối năm 1811: “Ông bắt đầu có những dấu hiệu rõ rệt của tuổi
già, có những khi ông đột nhiên buồn ngủ, ông thường quên những việc vừa mới xảy ra,
nhưng lại nhớ rất kĩ những việc xảy ra từ lâu, và ông có một lối hiếu danh như trẻ con khi
nhận đứng đầu phái đối lập ở Matxcơva”(tập 3, tr.69). Bên cạnh những trạng thái tâm lí
thông thường, quen thuộc, L. Tônxtôi nắm bắt được nhiều hiện tượng tâm lí khác thường.
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ 3(38).2010
184
Ngòi bút táo bạo của ông ghi lại thảm cảnh trên đê Aoghêt trong trận Auxteclit: “Chính
trên con đê ấy giờ đây chen chúc nhau giữa những chiếc xe lương thực và những khẩu
đại bác, xô đẩy nhau giữa mình ngựa và giữa những bánh xe, có những con người mặt
mày biến dạng vì sợ chết, giẫm đạp lên nhau, hấp hối, bước qua nhiều người hấp hối, giết
lẫn nhau chỉ để rồi sau mấy bước cũng lại bị giết ý như thế”(tập 4, tr.53). L. Tônxtôi
thường ghi lại giây phút bừng tỉnh, giác ngộ của những người lầm lỗi hoặc có tật. Là một
kẻ ích kỉ, từng điên cuồng dành giật chiếc cặp đựng di chúc khi bố Pier chết, nói giọng
nghe thành thực và yếu ớt mà Pier chưa thấy bao giờ - “Chúng ta có tội biết chừng nào,
chúng ta dối trá biết chừng nào, và như thế để làm gì ? Tôi đã ngót sáu chục tuổi rồi
rồi thì tôi cũng… tất cả đều kết thúc bằng cái chết, tất cả. Cái chết thật là khủng khiếp,
nói đến đây ông òa khóc”(tập 4, tr.34). L. Tônxtôi có tài miêu tả niềm vui, nỗi buồn, sự
chuyển hóa của các tình cảm trong con người và vai trò của tình thương, lòng vị tha khi
nghe tin lão công tước báo tin Anđrây tử trận, Maria đã nén nỗi đau để an ủi cha. Do tài
năng độc đáo của L. Tônxtôi, nên có nhiều tình huống, nhiều trạng thái tâm lí ông miêu tả
nhiều lần nhưng vẫn không hề trùng lặp, đơn điệu.
2.2.3. Trong chiến tranh và hòa bình - miêu tả nhiều tâm tí của người trong cuộc
L.Tônxtôi tả lối yêu đương trẻ con bắt chước người lớn của Natasa và Bôrit,
những lời tỏ tình bồng bột của Nicôlai với Xônhia, lời cầu hôn theo quy tắc hơi sách vở
của Đênixôp, Anđrây không có hạnh phúc trong cuộc hôn nhân lần thứ nhất. Nửa năm

anh hùng ca Chiến tranh và hòa bình, trong đó tầm bao quát sử thi rộng lớn kết hợp với
chiều sâu miêu tả tâm lí nhân vật.
Đối với L. Tônxtôi, tác phẩm nghệ thuật là tác phẩm của lòng yêu thương. Từ
lúc mới bắt đầu cầm bút ông đã tự nhủ: có thể viết bằng đầu và từ trái tim. Hơn sáu
mươi năm cầm bút L.Tônxtôi đúng là đã cố gắng chỉ viết bằng trái tim trĩu nặng yêu
thương của mình. Hiếm có nhà văn nào ở thế kỉ XIX nói về sức mạnh của nhân dân một
cách say mê và chân thành như L. Tônxtôi. Và L. Tônxtôi cũng đã tự đặt cho mình một
nhiệm vụ khiêm tốn: mục đính của nghệ sĩ không phải ở chỗ làm sao giải quyết vấn đề
một cách không thể tranh cãi được, mà là ở chỗ buộc người ta yêu mến cuộc sống trong
tất cả vô vàn biểu hiện không bao giờ khô cạn của nó. Chính vì thế mà nét nhạc khỏe
khoắn yêu đời, trong trẻo vang lên suốt thiên anh hùng ca bất hủ Chiến tranh và hòa
bình sẽ còn đọng mãi trong lòng nhiều thế hệ bạn đọc.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Nguyễn Hải Hà (1978), Lịch sử văn học Nga thế kỷ XIX, Nxb Giáo dục, Hà Nội
[2] Nguyễn Hải Hà (2006), Thi pháp tiểu thuyết L. Tônxtôi, Nxb Giáo dục, Hà Nội
[3] Lê Bá Hán (2007), Từ điển thuật ngữ văn học, Nxb Giáo dục, Hà Nội
[4] Hà Thị Hòa (2007), Văn học Nga trong nhà trường, Nxb Giáo dục, Hà Nội
[5] Vương Trí Nhàn (2000), Chân dung văn học, Nxb Hội nhà văn, Hà Nội
[6] Trần Vĩnh Phúc (2004), Nét đẹp Nga trong thơ văn và ngôn ngữ, Nxb ĐHSP
Hà Nội
[7] Vũ Anh Tuấn (2006), 101 vẻ đẹp văn chương, Nxb Văn hóa Thông tin, Hà nội
[8] Từ Đức Trịnh (1994), Văn học nước ngoài phần III, Nxb ĐH Vinh