ĐỔI MỚI GIÁO DỤC ĐẠI HỌC: BẮT ĐẦU TỪ ĐÂU?
EDUCATION RENOVATION: WHERE DO WE START? LÊ QUANG SƠN
Trường Đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng TĨM TẮT
Bài viết đề xuất một hướng giải quyết vấn đề đổi mới giáo dục đại học nhằm nâng cao chất
lượng, đáp ứng những đòi hỏi của xã hội hiện đại. Những phân tích lý luận về q trình dạy
học và khảo sát các giáo trình mơn học đang được sử dụng trong các trường đại học nước ta
thời gian gần đây cho phép nhận định rằng nên và phải bắt đầu đổi mới giáo dục đại học từ
việc biên soạn giáo trình. Xuất phát từ những u cầu về việc thể hiện nội dung và phương
pháp dạy học hiện đại, và những tồn tại trong các giáo trình đang sử dụng, tác giả đề xuất
những thay đổi cần có trong các giáo trình mơn học ở đại học.
ABSTRACT
This paper suggests a way to renovate and improve the higher education so that it may meet
the requirements of the modern society. Theoretical analyses of the educational process and
researches on coursebooks currently used in universities in Vietnam enable us to conclude
that the higher education renovation may and must be started from coursebooks. Based on
the objective requirement that the scientific content and modern methods of teaching must be
realised in the coursebooks, and on the shortages of the current coursebooks, the author
makes some suggestions to improve the coursebooks used in universities. 1. Nhu cáưu âäúi våïi viãûc âäøi måïi giạo dủc âải
hc
Trong xu thãú âải chụng hoạ giạo dủc âải hc nhàòm
phủc vủ cho viãûc chuøn âäøi cạc x häüi tỉì nãưn kinh
tãú cäng nghiãûp sang nãưn kinh tãú tri thỉïc, khi "giạo dủc

2
. Chiãún lỉåüc phạt triãøn giạo dủc
qúc gia 2001-2010 âàût nhiãûm vủ cho cạc trỉåìng âải hc
"phi âi âáưu trong viãûc âäøi måïi mủc tiãu, näüi dung,
chỉång trçnh v phỉång phạp giạo dủc tàng cå häüi hc
âải hc cho mi ngỉåìi"
3
. Chiãún lỉåüc phạt triãøn giạo
dủc cng nháún mảnh viãûc "dảy ngỉåìi hc phỉång phạp
tỉû hc, tỉû thu nháûn thäng tin mäüt cạch cọ hãû thäúng
v cọ tỉ duy phán têch, täøng håüp, tàng cỉåìng tênh ch
âäüng, tênh tỉû ch ca sinh viãn trong hc táûp"
4
. Váún âãư
cn lải, v cn cọ nhiãưu kiãún khạc biãût, l bàõït
âáưu sỉû âiãưu chènh, hay âäøi måïi, tỉì âáu v nhỉ thãú
no. Bi viãút ny khäng cọ tham vng âỉa ra gii phạp
cho ton bäü nhỉỵng váún âãư phỉïc tảp ca cäng cüc âäøi
måïi giạo dủc âải hc nỉåïc nh, m chè mong mún âãư
xút mäüt âiãøm khåíi âáưu kh thi cho quạ trçnh âáưy tràõc
tråí ny.

2. Ti liãûu hc táûp - úu täú cäút li ca giạo
dủc âải hc
Giạo dủc âải hc âỉåüc hiãûn thỉûc hoạ thäng qua
quạ trçnh dảy hc. Quạ trçnh dảy hc âỉåüc hiãøu l
quạ trçnh trong âọ dỉåïi tạc âäûng chè âảo (täø chỉïc,
âiãưu khiãøn, lnh âảo) ca ngỉåìi dảy, ngỉåìi hc tỉû
giạc, têch cỉûc tỉû täø chỉïc, tỉû âiãưu khiãøn hoảt âäüng
nháûn thỉïc, nhàòm thỉûc hiãûn täút cạc nhiãûm vủ dảy hc.

trong trổồỡng õaỷi hoỹc laỡ giaùo trỗnh mọn hoỹc. Nhổ vỏỷy,
vióỷc õọứi mồùi giaùo duỷc õaỷi hoỹc phaới õổồỹc bừt õỏửu tổỡ
vióỷc õọứi mồùi giaùo trỗnh caùc mọn hoỹc. Moỹi hoaỷt õọỹng
cuớa ngổồỡi daỷy vaỡ ngổồỡi hoỹc seợ xoay quanh truỷc giaùo
trỗnh. Sổỷ õọứi mồùi giaùo trỗnh tỏỳt yóỳu seợ keùo theo õọứi
mồùi caùch daỷy, caùch hoỹc, caùch quaớn lyù quaù trỗnh daỷy
hoỹc, vaỡ toaỡn bọỹ caùc yóỳu tọỳ khaùc cuớa quaù trỗnh daỷy
hoỹc õaỷi hoỹc.
Nóửn giaùo duỷc hióỷn õaỷi õoỡi hoới nọỹi dung daỷy hoỹc
phaới phaớn aùnh nhổợng thaỡnh tổỷu mồùi nhỏỳt vóử caùc lộnh
vổỷc khoa hoỹc tổỷ nhión, xaợ họỹi vaỡ tổ duy; phaớn aùnh xu
thóỳ phaùt trióứn cuớa thồỡi õaỷi vaỡ phaới phuỡ hồỹp vồùi
chỏn lyù khaùch quan. Phổồng phaùp daỷy hoỹc õaỷi hoỹc phaới
õỷt trón nóửn taớng hoaỷt õọỹng tờch cổỷc, tổỷ giaùc, tổỷ
chuớ cuớa ngổồỡi hoỹc, lỏỳy phổồng phaùp nghión cổùu khoa hoỹc
laỡm cn baớn, hổồùng dỏựn ngổồỡi hoỹc caùch tổỷ hoỹc. Nhổ
vỏỷy, giaùo trỗnh mọn hoỹc, õóứ thổỷc sổỷ coù õổồỹc vai troỡ
yóỳu tọỳ cọỳt loợi, yóỳu tọỳ hổồùng dỏựn toaỡn bọỹ quaù trỗnh
giaùo duỷc õaỷi hoỹc, phaới thoaớ maợn trổồùc hóỳt nhổợng yóu
cỏửu sau:
Baớo õaớm tờnh khoa hoỹc cuớa nọỹi dung tri thổùc cuớa
mọn hoỹc: ngổồỡi hoỹc õổồỹc tióỳp cỏỷn vồùi nhổợng tri
thổùc hióỷn õaỷi, chuỏứn xaùc, coù hóỷ thọỳng, õổồỹc
tióỳp cỏỷn caùc vỏỳn õóử tổỡ nhióửu goùc õọỹ.
Baớo õaớm dung lổồỹng tri thổùc hồỹp lyù trón tổỡng õồn
vở hoỹc trỗnh.
Thóứ hióỷn õổồỹc phổồng phaùp daỷy hoỹc, coù sổỷ hổồùng
dỏựn caùch hoỹc, caùch nghión cổùu caùc nọỹi dung daỷy
hoỹc.
Coù chố dỏựn cuỷ thóứ nguọửn thọng tin, taỡi lióỷu tham

2 Cọ hãû thäúng cáu hi än táûp 6 30
3 Cọ hãû thäúng cáu hi tho lûn 1 5
4 Cọ
hãû thäúng bi táûp nghiãn
cỉïu måí räüng (lm bạo cạo khoa
hc, âãư cỉång nghiãn cỉïu, tiãøu
lûn )
0 0
5 Cọ hỉåïng dáùn cạch hc 0 0
6
Cọ hỉåïng dáùn chi tiãút ti
liãûu tham kho theo tỉìng näüi
dung hc táûp
0 0
7 Cọ danh mủc ti liãûu tham kho 10 50
8
Cọ tọm tàõt näüi dung chênh cáưn
nàõm
1 5
9
Cọ cạc tiãu chê âạnh giạ hc
táûp thnh cäng
0 0
10
Trung bçnh säú trang giạo
trçnh/tiãút hc
 6 trang/tiãút l
thuút

Thỉï nháút, vãư dung lỉåüng kiãún thỉïc, hiãûn khäng cọ

tham dỉû ca ngỉåìi hc.
Thỉï ba, viãûc hỉåïng dáùn hc kiãøu nghiãn cỉïu khoa
hc v hỉåïng dáùn nghiãn cỉïu måí räüng cạc näüi dung hc
táûp chỉa âỉåüc thãø hiãûn: chè cọ 50% giạo trçnh âỉåüc xem
xẹt cọ dáùn ra danh mủc ti liãûu tham kho; khäng giạo
trçnh no cọ hỉåïng dáùn chi tiãút ti liãûu tham kho
theo tỉìng näüi dung hc táûp; khäng giạo trçnh no cọ hãû
thäúng bi táûp nghiãn cỉïu måí räüng (lm bạo cạo, âãư
cỉång nghiãn cỉïu, tiãøu lûn).
Nhỉỵng phán têch trãn cho tháúy r rng pháưn låïn
giạo trçnh chụng ta âang sỉí dủng chỉa âạp ỉïng nhỉỵng
âi hi ca chiãún lỉåüc âäøi måïi giạo dủc âải hc.
Âäøi måïi cạch biãn soản giạo trçnh thỉûc sỉû âang l mäüt
âi hi cáúp thiãút âụng nhỉ u cáưu ca Lût giạo dủc
1998: “Näüi dung, phỉång phạp giạo dủc phi âỉåüc thãø
hiãûn thnh chỉång trçnh giạo dủc; chỉång trçnh giạo dủc
phi âỉåüc củ thãø hoạ thnh sạch giạo khoa, giạo
trçnh"
6
.

3. Nhỉỵng âãư xút vãư viãûc xáy dỉûng giạo trçnh män
hc
Våïi nhỉỵng u cáưu vãư viãûc thãø hiãûn näüi dung v
phỉång phạp dảy hc hiãûn âải (nhỉ â phán têch åí mủc
2) v nhỉỵng täưn tải â phán têch (xin nhàõc lải l åí
âáy khäng nọi âãún màût näüi dung khoa hc ca cạc giạo
trçnh) giạo trçnh män hc åí âải hc phi âỉåüc cáúu
trục lải. Cọ thãø hçnh dung tọm tàõt nhỉỵng u cáưu âäúi
våïi giạo trçnh män hc nhỉ sau:

õọửng thồỡi laỷi giuùp ngổồỡi hoỹc tióỳp cỏỷn vồùi phổồng
phaùp nghión cổùu khoa hoỹc mọỹt caùch tổỷ nhión nhỏỳt. Ngoaỡi
ra, phỏửn hổồùng dỏựn caùch hoỹc, caùch nghión cổùu caùc nọỹi
dung cuỷ thóứ laỡ khọng thóứ thióỳu. E.Carbone
7
, chuyón gia
giaùo duỷc õaỷi hoỹc thuọỹc aỷi hoỹc Maryland, khúng õởnh
rũng cỏửn thióỳt phaới õổa vaỡo giaùo trỗnh phỏửn "Laỡm thóỳ
naỡo õóứ thaỡnh cọng trong mọn hoỹc naỡy", trong õoù trỗnh
baỡy cuỷ thóứ sinh vión nón õỏửu tổ bao nhióu thồỡi gian cho
mọn hoỹc, sổỷ coù mỷt ồớ lồùp quan troỹng nhổ thóỳ naỡo õọỳi
vồùi vióỷc hoỹc mọn hoỹc vaỡ õióứm sọỳ cuớa hoỹ, laỡm thóỳ
naỡo õóứ tióỳp cỏỷn vồùi nhổợng baỡi tỏỷp ồớ nhaỡ, laỡm thóỳ
naỡo õóứ hióứu, hoỹc thóỳ naỡo õóứ thi õổồỹc où seợ laỡ
sổỷ hổồùng dỏựn caùch hoỹc thióỳt thổỷc nhỏỳt õọỳi vồùi sinh
vión.
Thổù tổ, giaùo trỗnh phaới hổồùng tồùi phaùt huy tờnh
tờch cổỷc, tờnh yù thổùc cuớa ngổồỡi hoỹc õọỳi vồùi vióỷc
hoỹc. Bũng caùch õổa vaỡo giaùo trỗnh nhổợng phỏửn nhổ hóỷ
thọỳng baỡi tỏỷp thổỷc haỡnh hay hóỷ thọỳng cỏu hoới thaớo
luỏỷn nhoùm chuùng ta seợ thuùc õỏứy õổồỹc caớ ngổồỡi daỷy vaỡ
ngổồỡi hoỹc tờch cổỷc tham dổỷ vaỡo quaù trỗnh daỷy hoỹc.
Vióỷc mọ taớ khaùi quaùt nhổợng chuớ õóử õổồỹc õóử cỏỷp vaỡ
yóu cỏửu cuỷ thóứ õọỳi vồùi tổỡng vỏỳn õóử nghión cổùu seợ

7
Carbone E.: Giaớng daỷy lồùp õọng sinh vión - nhổợng cọng cuỷ vaỡ chióỳn lổồỹc, Sage Publications, Internation and
Professional publics, ThousandOaks-Lodon-NewDelhi, 1998 (baớn dởch cuớa Ló Thở Kim Anh).
giuùp ngổồỡi hoỹc coù õổồỹc caùi nhỗn toaỡn dióỷn õọỳi quaù
trỗnh hoỹc tỏỷp. ióửu naỡy laỡm tng tờnh yù thổùc cuớa

phổồng phaùp hoỹc; vaỡ õỷc bióỷt - hóỷ thọỳng taỡi lióỷu tham
khaớo. Hóỷ thọỳng mọ taớ taỡi lióỷu tham khaớo trong giaùo
trỗnh, ờt nhỏỳt, phaới chố ra õổồỹc: 1) caùc taỡi lióỷu chuớ
yóỳu õổồỹc sổớ duỷng trong vióỷc xỏy dổỷng vaỡ bión soaỷn nọỹi
dung giaùo trỗnh; 2) caùc taỡi lióỷu cỏửn õoỹc õóứ hióứu roợ
caùc nọỹi dung hay chuớ õóử õaợ trỗnh baỡy; 3) caùc taỡi lióỷu
cỏửn õoỹc õóứ hoaỡn thaỡnh phỏửn thaớo luỏỷn, giaới quyóỳt
caùc baỡi tỏỷp vaỡ tổỷ õaùnh giaù; 4) caùc taỡi lióỷu gồỹi yù
nghión cổùu thóm theo caùc chuớ õóử vióỳt õóử cổồng nghión
cổùu, baùo caùo khoa hoỹc, tióứu luỏỷn, nghión cổùu mồớ rọỹng.
Trong hóỷ thọỳng mọ taớ taỡi lióỷu tham khaớo cỏửn chố ra mọỹt
caùch thỏỷt cuỷ thóứ, chi tióỳt tón taỡi lióỷu, taùc giaớ, nm
xuỏỳt baớn, phỏửn/muỷc lión quan, caùc trang lión quan õóỳn
tổỡng nọỹi dung/chuớ õóử cuỷ thóứ. ióửu naỡy seợ giuùp ngổồỡi
hoỹc õởnh hổồùng nhanh choùng trong rỏỳt nhióửu caùc taỡi
lióỷu sụn coù, tióỳt kióỷm thồỡi gian daỡnh cho caùc cọng

8
Sõd.
vióỷc thuỏửn tuyù kyợ thuỏỷt õồn giaớn, õọửng thồỡi cuợng laỡ
mọỹt caùch buọỹc ngổồỡi hoỹc phaới õoỹc vaỡ nghión cổùu.

4. Kóỳt luỏỷn
Yóỳu tọỳ cọỳt loợi, truỷc chờnh cuớa giaùo duỷc õaỷi
hoỹc, nhổ vỏỷy, chờnh laỡ giaùo trỗnh caùc mọn hoỹc. ọứi mồùi
giaùo duỷc õaỷi hoỹc nón vaỡ phaới bừt õỏửu chờnh tổỡ khỏu
xỏy dổỷng giaùo trỗnh caùc mọn hoỹc. Vióỷc bión soaỷn giaùo
trỗnh, taỡi lióỷu hoỹc tỏỷp phuỷc vuỷ giaùo duỷc õaỷi hoỹc
chổa bao giồỡ laỡ mọỹt cọng vióỷc dóự daỡng. Vồùi õởnh hổồùng
tng cổồỡng tờnh õọỹc lỏỷp vaỡ tổỷ chuớ cho caùc trổồỡng õaỷi


9
Luỏỷt giaùo duỷc vaỡ vn baớn hổồùng dỏựn thi haỡnh, Nxb CTQG, HN, 2000.