Cơ quan bảo hiến ở một số nước trên thế giới

“Xây dựng cơ chế phán quyết về những vi phạm Hiến pháp trong hoạt động lập
pháp“, hành pháp và tư pháp”[1] là một vấn đề hết sức mới mẻ ở nước ta. Vì vậy,
việc tham khảo kinh nghiệm nước ngoài trong lĩnh vực này là cần thiết. Trong bài
viết, tác giả cung cấp cho bạn đọc những kinh nghiệm về cơ chế bảo hiến của một
số nước trên thế giới.
Tại Hoa Kỳ, Tòa án Tối cao và tòa án các cấp của liên bang được giao trách nhiệm
tài phán hiến pháp. ở cấp tiểu bang, quyền của một tòa án tuyên bố một đạo luật là
không hợp hiến chỉ xuất hiện trong những năm đầu mới thiết lập chế độ cộng hòa.
Tư tưởng dân chủ nhấn mạnh tới vai trò của các cơ quan lập pháp là thể chế đại
diện cho ý chí, nguyện vọng của nhân dân; nhưng người Mỹ đã sớm phát hiện thấy
các cơ quan lập pháp của họ cũng có thể sẽ đe dọa quyền con người và quyền tự
do của họ. Vì lẽ đó, cùng với tư tưởng tam quyền phân lập và nguyên tắc kiểm
soát, cân bằng, chế độ bảo hiến đã trở thành trụ cột bảo đảm tính tối thượng của
hiến pháp, bao hàm quyền của các tòa án được bác bỏ các đạo luật của Quốc hội
nếu những đạo luật này bị phát hiện trái với Hiến pháp. Trong các thập niên đầu
thế kỷ XX, Tòa án Tối cao thường được coi là cơ quan bảo vệ tài sản và các doanh
nghiệp trước các đạo luật cấp tiến. Chẳng hạn, vào năm 1905, Tòa bác bỏ một đạo
luật của tiểu bang New York giới hạn số giờ làm việc của những người làm bánh
mì trong một ngày và tuyên bố những quy định này là “sự can thiệp trắng trợn”
vào quyền của các cá nhân. Cách nhìn nhận như vậy của ngành tư pháp đã khiến
cho Tòa án Tối cao lâm vào thế mâu thuẫn với chương trình phát triển kinh tế mới
của Tổng thống Franklin Roosevelt trong những năm 1930.
Ngày nay, Tòa án Tối cao xem xét một số lượng lớn các vấn đề khác nhau. Trong
thập niên 1960, khi Earl Warren là Chánh án, Tòa án Tối cao theo đuổi một
chương trình nghị sự đầy tham vọng. Tòa đã phán quyết mỗi người một phiếu bầu
(bảo đảm tới mức cao nhất mỗi khu vực cử tri có số dân bằng nhau) là nguyên tắc
trong bầu cử các thành viên của cơ quan lập pháp. Tòa cũng áp dụng hầu hết thủ
tục tố tụng bảo đảm Tuyên ngôn Nhân quyền tại tất cả các tiểu bang, ủng hộ
phong trào dân quyền và mở đường cho việc thực hiện quyền riêng tư và tự quyết

Theo pháp luật Mêhicô, Toà án Tối cao có thẩm quyền đặc biệt quan trọng là xem
xét giải quyết các tranh chấp giữa hai hay nhiều bang, giữa các cấp chính quyền
trong từng bang về tính hợp hiến trong hoạt động của các cấp chính quyền, giải
quyết xung đột giữa liên bang và các bang, các xung đột mà một bên là liên bang
theo quy định của pháp luật. Ngoài ra, Toà án Tối cao còn giải quyết tranh chấp về
thẩm quyền xét xử giữa các toà án liên bang, giữa các toà án liên bang với toà án
các bang hay giữa các toà án các bang. Toà án Tối cao có quyền điều tra các vụ
việc vi phạm luật bầu cử ở cấp quốc gia nhưng chỉ trong những trường hợp Toà
nghi ngờ có sự vi phạm thủ tục bầu cử của các cơ quan thuộc liên bang. Từ năm
1995 Toà án Tối cao có thẩm quyền huỷ bỏ bất kỳ luật, văn bản dưới luật nào vi
hiến. Như vậy, Toà án Tối cao Mêhicô hiện nay là cơ quan giám sát Hiến pháp.
Giám sát Hiến pháp ở Singapore cũng do các toà án thực hiện. Thẩm phán tối cao
và các thành viên của Toà án Tối cao do Tổng thống bổ nhiệm theo đề nghị của
Thủ tướng. Tuy nhiên, Thủ tướng cũng cần phải thoả thuận về ứng cử viên các
thành viên của Toà án Tối cao với Thẩm phán tối cao (Chánh án). Tổng thống
cũng bổ nhiệm các thẩm phán Toà án cấp dưới theo đề nghị của Thẩm phán tối
cao. Thời hạn bổ nhiệm do Uỷ ban công vụ pháp lý quy định. Uỷ ban này do
Thẩm phán tối cao làm Chủ tịch. Các thẩm phán Toà án Tối cao thực hiện nghĩa
vụ của mình đến 65 tuổi.
Tại Nhật Bản, giám sát Hiến pháp tức là kiểm tra, thẩm định bất kỳ văn bản pháp
luật hay các quyết định hành chính có phù hợp với Hiến pháp hay không. Việc
giám sát Hiến pháp không chỉ do Toà án Tối cao, mà cả các toà án cấp dưới thực
hiện. Một số toà án đã nhiều lần đưa ra các quyết định rất tiến bộ về sự vi hiến
trong các quyết định đối nội và đối ngoại của Chính phủ.
Theo pháp luật Venezuela, Toà án tối cao đồng thời là cơ quan giám sát Hiến
pháp. Toà án này có quyền tuyên bố sự vi hiến (một phần hoặc toàn bộ) của các
đạo luật do các viện của Quốc hội ban hành, luật của các bang và văn bản của
chính quyền tự quản, các nghị định và văn bản khác của cơ quan hành pháp khác,
nếu chúng trái với Hiến pháp.
Còn tại Yemen, cấp xét xử cao nhất là Tòa án Tối cao. Thẩm quyền của tòa án này

Hiến pháp quy định và theo yêu cầu của các Toà án, Toà án Hiến pháp Liên bang
Nga kiểm tra tính hợp hiến của đạo luật đã được áp dụng hoặc đang được áp dụng
đối với các trường hợp cụ thể theo trình tự, thủ tục mà pháp luật liên bang đã quy
định.
Theo yêu cầu của Tổng thống, Hội đồng Liên bang, Đuma Quốc gia, Chính phủ
Liên bang, các cơ quan quyền lực nhà nước của các chủ thể liên bang, Toà án Hiến
pháp tiến hành việc giải thích Hiến pháp Liên bang Nga.
Các văn bản pháp luật hoặc các quy định riêng biệt của chúng nếu bị Toà án Hiến
pháp tuyên bố là không phù hợp với Hiến pháp, đều không có hiệu lực pháp luật.
Các hiệp định quốc tế mà Liên bang Nga ký kết, bị Toà án Hiến pháp tuyên bố là
trái với Hiến pháp sẽ không có hiệu lực thi hành.
Các chủ thể liên bang có thể thành lập các Toà án Hiến pháp của mình để xem xét
những vấn đề liên quan đến tính phù hợp hay không phù hợp của các văn bản quy
phạm pháp luật mà các cơ quan quyền lực nhà nước của các chủ thể liên bang, các
cơ quan tự quản địa phương của các chủ thể liên bang ban hành với Hiến pháp của
chủ thể liên bang, cũng như để giải thích Hiến pháp của chủ thể liên bang. Các
nguyên tắc, trình tự, thủ tục hoạt động của các toà án này được quy định trong
pháp luật của chủ thể liên bang tương ứng.
Tại Cộng hòa Be -la-rút-xi-a, Toà án Hiến pháp thực hiện quyền giám sát Hiến
pháp. Theo Điều 116 của Hiến pháp nước này, Toà án Hiến pháp có 12 thẩm phán
là các chuyên gia có nghiệp vụ chuyên môn cao trong lĩnh vực luật học, về nguyên
tắc là họ có trình độ bác học gồm: sáu thẩm phán do Tổng thống bổ nhiệm, sáu*
thẩm phán do Thượng viện bầu. Chánh án Toà án Hiến pháp do Tổng thống bổ
nhiệm với sự đồng ý của Thượng viện. Nhiệm kỳ của các thành viên của Toà án
Hiến pháp là 11 năm. Tuổi về hưu của các thành viên Toà án Hiến pháp là 70.t
Toà án Hiến pháp sẽ căn cứ theo đề nghị của Tổng thống, Hạ viện, Thượng viện,
Toà án Tối cao, Toà án kinh tế phúc thẩm, Hội đồng Bộ trưởng để đưa ra các kết
luận về: sự phù hợp của luật, sắc luật, lệnh của Tổng thống, các điều ước quốc tế
và các cam kết khác của Be -la-rút-xi-a với Hiến pháp và các văn bản pháp lý quốc
tế do Be -la-rút-xi-a phê chuẩn; sự phù hợp của các văn bản của các tổ chức quốc

Còn tại Rumani, Toà án Hiến pháp không nằm trong hệ thống chung của Toà án.
Như một cơ quan của quyền lực kiểm tra, Tòa án Hiến pháp bảo đảm sự cân bằng
giữa các cơ quan quyền lực chủ yếu và kiểm tra các quyết định của những cơ quan
này. Chức năng chủ yếu của Tòa án Hiến pháp là kiểm tra sự phù hợp của pháp
luật với Hiến pháp. Tòa án Hiến pháp giải quyết vấn đề về tính hợp hiến của các
đạo luật trước khi thực thi cũng như các đạo luật, các nghị định đã có hiệu lực
pháp luật nhưng theo thủ tục bị phản đối (theo đề nghị của các toà án đã xem xét
các vụ án cụ thể), trong đó quyết định của Tòa án Hiến pháp ở trường hợp đầu
không phải là quyết định cuối cùng. Các đạo luật hoặc quy chế bị Tòa án Hiến
pháp coi là vi hiến phải được xem xét lại. Nếu đạo luật lại được thông qua bằng đa
số phiếu, ít nhất là 2/3 thành viên của từng Viện, thì việc phản đối bị bác bỏ và đạo
luật được áp dụng là bắt buộc.
Tòa án Hiến pháp giám sát việc tuân theo các thủ tục bầu Tổng thống và chứng
thực kết quả các cuộc bầu cử; xác nhận sự tồn tại của các tình tiết biện hộ cho tính
tạm thời của việc thực hiện chức vụ Tổng thống và thông báo ý kiến của mình cho
Nghị viện, Chính phủ; đưa ra kết luận đối với đề nghị cách chức Tổng thống; giám
sát việc tuân theo các thủ tục về tổ chức, tiến hành các cuộc trưng cầu ý dân và
phê chuẩn kết quả; kiểm tra các điều kiện để sáng kiến pháp luật của công dân có
được thực hiện hay không; ra quyết định giải quyết các khiếu nại mà đối tượng bị
khiếu nại là tính hợp hiến của một đảng chính trị nào đó.
Tòa án Hiến pháp được thành lập với chín thẩm phán được bổ nhiệm với thời hạn
chín năm, thời hạn này có thể được gia hạn hoặc thay đổi. Ba thẩm phán do Hạ
viện bổ nhiệm, ba thẩm phán do Thượng viện bổ nhiệm và ba thẩm phán do Tổng
thống bổ nhiệm. Các thẩm phán của Tòa án Hiến pháp bầu ra Chánh án với thời
hạn ba năm bằng cách bỏ phiếu kín. Tòa án Hiến pháp phải đổi mới 1/3 số thành
viên của mình theo thời hạn ba năm một lần theo thủ tục Luật đặc biệt của Nghị
viện.
Theo Luật về Toà án Hiến pháp năm 1993 của Cộng hòa Séc, Toà án Hiến pháp
thực hiện việc giám sát Hiến pháp, gồm có 15 thẩm phán, được Tổng thống bổ
nhiệm theo nhiệm kỳ 10 năm. Toà án Hiến pháp có thẩm quyền: huỷ bỏ những đạo

tịch và 14 thẩm phán được Nhà vua bổ nhiệm theo đề nghị của Thượng viện.
Trong 15 thẩm phán, năm người đến từ Toà án tối cao và hai người từ Toà án hành
chính. Họ được tuyển chọn bởi hội đồng chung của Toà án tối cao và Toà án hành
chính. Năm người khác được tuyển chọn bởi Thượng viện từ một danh sách các
chuyên gia pháp luật được giới thiệu bởi Uỷ ban bầu cử. Ba người còn lại được
chọn bởi Thượng viện từ danh sách các nhà khoa học chính trị được giới thiệu bởi
Hội đồng đề cử. Nhiệm kỳ của các thẩm phán, bao gồm cả Chủ tịch là chín năm và
không gia hạn.
Toà án Hiến pháp Thái Lan có quyền:1) xác định tính hợp hiến những quyết
định của cơ quan nhà nước và đạo luật của Quốc hội khi có kiến nghị của Toà án
hoặc của một nguyên đơn, bị đơn khi họ có những chứng cứ cho rằng, những
quyết định của cơ quan nhà nước hoặc đạo luật được áp dụng để xét xử có sự vi
hiến; 2) xác định tính hợp hiến của các dự luật khi được yêu cầu của các Hạ nghị
sĩ, các Thượng nghị sĩ hoặc Bộ trưởng quan trọng; 3) xác định tính hợp hiến của
bất kỳ đạo luật nào, quy định hoặc hoạt động của những cơ quan độc lập khi được
yêu cầu bởi thanh tra viên; 4) giải quyết những vấn đề liên quan đến tư cách của
Hạ nghị sĩ hoặc Thượng nghị sĩ hay thành viên nội các khi được yêu cầu bởi Hạ
nghị sĩ, Thượng nghị sĩ hoặc Uỷ ban chống tham nhũng quốc gia; 5) giải quyết
yêu cầu của Uỷ ban chống tham nhũng về sự thiếu trung thực của một chính khách
khi kê khai tài sản và các khoản thu nhập, hoặc xem xét sự đúng đắn của những tài
sản đó. Nếu toà án nhận thấy chính khách có tội, thì chính khách sẽ bị cách chức
và không được phép nắm bất kỳ chức vụ chính trị nào trong vòng năm năm; 6)
quyền giải tán một đảng chính trị khi được Uỷ ban bầu cử yêu cầu và quyết định
điều lệ quy tắc của chính đảng, xác nhận điều lệ quy tắc của chính đảng có phù
hợp với nguyên tắc dân chủ và chính thể quân chủ không. Toà án cũng có quyền
huỷ bỏ quyết định của một đảng chính trị nếu nhận thấy quyết định đó không dân
chủ; 7) được giao quyền giải quyết tranh chấp giữa các cơ quan nhà nước về thẩm
quyền và trách nhiệm khi được Chủ tịch Quốc hội hoặc cơ quan hữu quan yêu cầu.
Toà án quyết định theo đa số phiếu của thẩm phán. Mỗi thẩm phán được yêu cầu
đưa ra quyết định của mình và trình bày tại cuộc họp bằng miệng trước khi thông

này mới có quyền công nhận các văn bản của Nghị viện và Đại hội đồng tỉnh
không phù hợp Hiến pháp. Thẩm quyền đặc biệt của Toà án Hiến pháp còn bao
gồm cả việc giải quyết các tranh chấp giữa các cơ quan nhà nước ở cấp quốc gia
và cấp tỉnh liên quan đến quy chế Hiến pháp, thẩm quyền và quyền hạn của bất kỳ
cơ quan nào trong các cơ quan này, xác định Nghị viện hay Tổng thống không
thực hiện nghĩa vụ Hiến pháp, chứng nhận Hiến pháp của các tỉnh.
Toà án Hiến pháp đưa ra quyết định cuối cùng về tính hợp hiến của các văn bản
của Nghị viện, Đại hội đồng tỉnh hay hành vi của Tổng thống và Tòa án Hiến pháp
cũng chuẩn y các phán quyết của các Tòa giám đốc, Tòa phúc thẩm khi các phán
quyết này tuyên bố các văn bản luật nào đó vi hiến.
Tại Hàn Quốc, Toà án Hiến pháp có một quyền hạn đặc biệt quan trọng là đưa ra
quyết định giải tán các chính đảng và chất vấn Tổng thống, các thành viên trong
Chính phủ và những người có chức vụ cao cấp khác. Toà án Hiến pháp Hàn Quốc
gồm chín quan toà, các quan toà này là những người từ 40 tuổi trở lên, có kinh
nghiệm làm việc từ 15 năm trở lên trong các lĩnh vực liên quan đến luật như thẩm
phán, kiểm sát viên, luật sư… Nhiệm kỳ của quan toà là sáu năm và có thể tái
nhiệm. Tuổi về hưu của quan toà là 65 nhưng của Chủ tịch Toà án là 70. Chế độ
lương bổng và đãi ngộ đối với Chủ tịch Toà án Hiến pháp tương đương với Chánh
án Toà án tối cao, còn các quan toà tương đương với Thẩm phán Toà án tối cao.
Các quan toà được lựa chọn bởi cơ quan hành pháp, cơ quan lập pháp và cơ quan
tư pháp: ba người do Tổng thổng lựa chọn, ba người do Quốc hội bầu và ba người
do Chánh án Toà án tối cao chỉ định. Tổng thống bổ nhiệm Chủ tịch Toà án Hiến
pháp trong số các quan toà và được Quốc hội phê chuẩn. Hình thức tổ chức này
nhìn bề ngoài dường như là sự tham gia công bằng của cả ba cơ quan tư pháp, lập
pháp và Tổng thống, nhưng trên thực tế, ảnh hưởng của Tổng thống rất mạnh nên
cũng có ý kiến cho rằng, cần phải cải tiến phương thức tổ chức này. Trong Toà án
Hiến pháp có khoảng 40 chuyên viên nghiên cứu Hiến pháp. Các chuyên viên này
xem xét, điều tra các vụ việc nhằm hỗ trợ cho các quan toà. Những chuyên viên
này do Toà án Hiến pháp tuyển dụng và trực thuộc Toà án Hiến pháp.
Các quan toà với tư cách là thành viên của Hội đồng của toàn bộ các quan toà hoặc

Hiến pháp không; liệu có thể luận tội được Chủ tịch nước, Thủ tướng và triệu hồi
các thành viên Quốc hội không? TSETS quyết định rằng các điều luật, sắc lệnh và
các quyết định khác của Quốc hội và Chủ tịch nước, các quyết định của Chính
phủ, các hiệp ước quốc tế do Mông Cổ tham gia, các quyết định của cơ quan bầu
cử trung ương đều tuân theo Hiến pháp, luật lệ, sắc lệnh, quyết định và việc phê
chuẩn dưới dạng câu hỏi hoặc những phần không thuộc Hiến pháp, thì không có
hiệu lực.
Quyết định của TSETS là quyết định cuối cùng. Nếu Quốc hội không đồng tình
với quyết định của TSETS, Quốc hội có quyền yêu cầu TSETS xem xét lại quyết
định. Trong trường hợp này TSETS phải xem xét lại quyết định của mình. Tuy
nhiên nếu TSETS vẫn giữ quan điểm thì văn bản pháp luật được tuyên là vi hiến
sẽ không có hiệu lực pháp luật
Tòa án Hiến pháp bị hạn chế trong việc kiểm soát các quyết định của cơ quan hành
pháp. Nói cách khác, Tòa án Hiến pháp không có thẩm quyền đối với các quyết
định của thứ trưởng, chính quyền địa phương hay hành vi của công chức nhà
nước. Do đó, tất cả các quyết định của các thiết chế trực thuộc cơ quan hành pháp,
trừ Chính phủ và Chủ tịch nước đều không thuộc thẩm quyền của Tòa án Hiến
pháp. Đây là một trong những đặc điểm về kiểm soát được thực hiện bởi Tòa án
Hiến pháp Mông Cổ.
3. Hội đồng bảo hiến
Tại Cộng hòa Pháp, Hội đồng Hiến pháp là cơ quan đặc biệt, giám sát việc tuân
theo Hiến pháp. Thành phần của Hội đồng gồm chín người, được bổ nhiệm với
nhiệm kỳ chín năm. Ba thành viên do Tổng thống bổ nhiệm, ba do Chủ tịch
Thượng viện và ba do Chủ tịch Hạ viện bổ nhiệm. Tất cả các đạo luật trước khi
Tổng thống công bố và các quy chế của các Viện trước khi thông qua cần phải
chuyển cho Hội đồng xem xét và đưa ra kết luận có phù hợp với Hiến pháp hay
không. Nếu Hội đồng Hiến pháp quyết định văn bản nào mâu thuẫn với Hiến pháp
thì Hội đồng có quyền huỷ bỏ văn bản đó. Ngoài chức năng giám sát Hiến pháp,
Hội đồng còn có quyền theo dõi, giám sát đối với quá trình bầu cử Tổng thống,
quá trình tiến hành trưng cầu ý dân toàn quốc và giải quyết các tranh chấp về tính

cử phổ thông đầu phiếu. Mặc dù quyền lực và quyết định của nó là cuối cùng và
bao trùm* tất cả quyền lực khác, nhưng nó không được tự mình hành động, thẩm
tra, giải thích hay là ra phán quyết nếu không có yêu cầu.