2
lời nói đầu

Lý thuyết thống kê l những vấn đề lý luận cơ sở nằm trong khối kiến
thức chuyên ngnh thuộc chơng trình đo tạo cao đẳng kế toán. Những kiến
thức của thống kê học m Lý thuyết thống kê cung cấp rất cần thiết cho sinh
viên khối kinh tế, cũng nh đối với những ngời đang lm công tác quản lý.
Trớc yêu cầu đó, tập thể giáo viên thuộc Khoa Kinh tế trờng Cao
đẳng Xây dựng số 3, do Giảng viên chính Phạm Đình Văn - Chủ nhiệm Khoa
Kinh tế lm chủ biên, đã biên soạn Giáo trình Lý thuyết thống kê, nhằm
phục vụ cho công tác giảng dạy v trang bị kiến thức cho sinh viên cao đẳng
ngnh kế toán. Giáo trình ny đã đợc Hội đồng khoa học nh trờng xét
duyệt v thông qua. Ngoi ra, chúng tôi cũng đã tiếp thu nhiều ý kiến đóng
góp của các đồng nghiệp trong v ngoi trờng để biên soạn giáo trình ny.
Lần đầu tiên biên soạn giáo trình dnh cho hệ cao đẳng thuộc chuyên
ngnh kế toán, chúng tôi khó tránh khỏi những thiếu sót. Do đó, chúng tôi rất
mong nhận đợc ý kiến nhận xét của bạn đọc để kịp thời bổ sung v chỉnh lý
cho giáo trình đợc hon thiện hơn.
Chúng tôi xin chân thnh cám ơn.
Chủ biên
phạm đình văn
Trong thời kỳ ny, một số tác phẩm có tính chất phân tích thống kê đầu
tiên ra đời nh cuốn Số học chính trị (1676) của nh kinh tế học nguời Anh
William Petty (1623 - 1687), ông đã có ý nghĩ về việc sử dụng thống kê để
nghiên cứu các hiện tợng kinh tế - xã hội. Năm 1660, nh kinh tế học ngời
Đức H. Conhring (1606 - 1681) đã giảng dạy tại trờng Đại học Heimsted
phơng pháp nghiên cứu hiện tợng xã hội dựa vo số liệu điều tra cụ thể. Đến
năm 1759, một Giáo s ngời Đức G. Achenwall (1719 - 1772) lần đầu tiên
dùng từ Statistik để chỉ phơng pháp nghiên cứu trên. Sau ny ngời ta dịch
l Thống kê.
Những thnh tựu khoa học tự nhiên trong thời kỳ ny, đặc biệt l sự ra
đời của lý thuyết xác suất thống kê toán đã có ảnh hởng rất quan trọng đến
sự phát triển của thống kê học.


4
Những ngời sáng lập ra chủ nghĩa Mác - Lênin cũng nhiều lần nhấn
mạnh đến ý nghĩa khoa học v thực tiễn của thống kê. Trong các tác phẩm của
K. Marcx, F. Engghen, V.I. Lênin kiến thức thống kê đợc sử dụng để phân
tích những vấn đề phức tạp v phong phú.
Nghiên cứu sơ lợc quá trình hình thnh v phát triển của thống kê học,
có thể thấy thống kê học ra đời v phát triển do nhu cầu của hoạt động thực
tiễn xã hội.
1-2. Đối tợng nghiên cứu của thống kê học
Thống kê học l một môn khoa học xã hội, nó ra đời v phát triển gắn
liền với sự phát triển của nền sản xuất xã hội. Các hiện tợng m thống kê học
nghiên cứu l các hiện tợng v quá trình xã hội, chủ yếu l các hiện tợng v
quá trình kinh tế - xã hội, bao gồm:
- Các hiện tợng về quá trình tái sản xuất mở rộng của cải vật chất xã
hội.
- Các hiện tợng về dân số v nguồn lao động.

hơn.
Hiện tợng kinh tế - xã hội bao giờ cũng tồn tại trong những điều kiện
cụ thể về thời gian v không gian. Trong những điều kiện lịch sử khác nhau,
hiện tợng kinh tế - xã hội có đặc điểm về chất v biểu hiện về lợng khác
nhau. Do vậy, khi sử dụng ti liệu thống kê vo phân tích tình hình kinh tế - xã
hội, phải luôn xét tới điều kiện thời gian v không gian cụ thể của hiện tợng
m ti liệu phản ánh.
Tóm lại, thống kê học l một môn khoa học xã hội, nó nghiên cứu mặt
lợng trong mối quan hệ chặt chẽ với mặt chất của hiện tợng v quá trình
kinh tế - xã hội số lớn trong điều kiện thời gian v địa điểm cụ thể.
II. MộT Số KHáI NIệM thờng dùng trong THốNG KÊ
HọC
2-1. Tổng thể thống kê
Tổng thể thống kê (gọi tắt l tổng thể) l tập hợp nhiều đơn vị cá biệt
trên cơ sở một hoặc một số đặc điểm chung. Ví dụ: ton bộ nhân khẩu nớc ta
có vo 0 giờ ngy 01/04/1989 l 64.411.668 ngời l một tổng thể thống kê, vì
đây l
một tập hợp những ngời Việt Nam không phân biệt gi hay trẻ, nam
hay nữ, nghề nghiệp, trình độ văn hóa,
Để cấu thnh tổng thể, các đơn vị tổng thể chỉ cần có một hoặc một số
đặc điểm chung. Nhng mỗi đơn vị tổng thể lại có nhiều đặc điểm khác nhau.
Do vậy, tùy theo mục đích nghiên cứu ngời ta còn phân biệt tổng thể đồng
chất v tổng thể không đồng chất.
Tổng thể đồng chất bao gồm các đơn vị giống nhau về một số đặc điểm
chủ yếu có liên quan đến mục đích nghiên cứu. Còn tổng thể không đồng chất
bao gồm các đơn vị khác nhau về các đặc điểm, các loại hình. Ví dụ: các
doanh nghiệp sản xuất công nghiệp có thể đợc coi l một tổng thể đồng chất,
nếu đem so sánh chúng với các đơn vị sản xuất nông nghiệp, giao thông vận
tải, thơng nghiệp, nhng nếu đi sâu nghiên cứu các loại hình trong tổng thể
các doanh nghiệp sản xuất công nghiệp, thì đây lại l một tổng thể không

trong quan hệ chặt chẽ với mặt chất của tổng thể trong điều kiện thời gian v
địa điểm cụ thể.
Trong bản thân mỗi chỉ tiêu thống kê có hai mặt: khái niệm v con số.
Mặt khái niệm quy định nội dung kinh tế - xã hội của chỉ tiêu. Con số chỉ tiêu
nêu lên mức độ của chỉ tiêu trong điều kiện thời gian v địa điểm cụ thể.
Chỉ tiêu thống kê thờng mang tính chất tổng hợp, biểu hiện đặc điểm
của cả tổng thể. Đây cũng l căn cứ để phân biệt chỉ tiêu v tiêu thức. Tuy
nhiên do đối tợng nghiên cứu cụ thể của thống kê thờng thay đổi khác nhau,
cho nên trong trờng hợp nghiên cứu ny một đặc điểm no đó đợc coi l
một chỉ tiêu, còn trong trờng hợp nghiên cứu khác cũng đặc điểm đó đợc
coi l tiêu thức. Ví dụ: số lao động trong một doanh nghiệp sản xuất công
nghiệp l chỉ tiêu của doanh nghiệp, nhng cũng số lao động đó lại l tiêu
thức của đơn vị tổng thể l các doanh nghiệp sản xuất công nghiệp./.