TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ 1(36).2010

77

NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA CÁC NGUYÊN TỐ VI LƯỢNG
B, Mn, Cu, Zn ĐẾN TÍNH CHỊU HẠN
VÀ CHỊU NÓNG CỦA CÂY VỪNG
A RESEARCH ON THE INFLUENCE OF THE MICROELEMENTS
B, Mn, Cu, Zn ON THE TOLERANCE OF DROUGHT HEAT
OF THE SESAME

Nguyễn Tấn Lê
Trường Đại học Sư phạm, Đại học Đà Nẵng

TÓM TẮT
Sử dụng dung dịch các nguyên tố vi lượng B, Mn, Cu, Zn bón vào đất, ngâm hạt và
phun vào lá của cây vừng trồng thí nghiệm trong chậu ở vụ hè tại Đà Nẵng đã làm tăng tính
chịu hạn và chịu nóng. Quá trình sinh trưởng và phát triển của cây vừng tiến hành thuận lợi
hơn so với đối chứng: tăng chiều cao cây, tăng diện tích lá, tăng trong lượng tươi, tăng trọng
lượng khô. Một số hoạt động sinh lý của cây vừng đã có kết quả tốt: tăng hàm lượng diệp lục,
tăng cường độ quang hợp, tăng hoạt tính của enzim catalaz, giảm cường độ hô hấp, tăng hàm
lương axit hữu cơ tổng số, hàm lượng vitamin C so với đối chứng. Năng suất và phẩm chất của
cây vừng đã cho kết quả tốt: tăng số quả/cây, tăng số hạt chắc/cây, giảm tỉ lệ lép, tăng trọng
lượng hat chắc/cây, tăng hàm lượng lipit tổng số và protein tổng số trong hạt so với đối chứng.
ABSTRACT
By using the microelements B, Mn, Cu, Zn solution to fertilize supplementarily the soil, to
soak the seeds before sowing them and to spray on the leaves of the sesame grown in pots in an
experiment conducted in Danang City in the summer, we obtain some of the following results on
the growth and development of the experimental lot. The height, the assimilation surface, the fresh
and dry weight of the plant increase in comparison with the controlled lot. Furthermore, some of
the physiological functions of the experimental sesames also yield satisfactory results: an increase

hạn của cây lạc [6].
Các dẫn liệu thực nghiệm cũng đã cho thấy để sử dụng các NTVL có hiệu quả,
đòi hỏi phải tiến hành thực nghiệm trên nhiều đối tượng cây trồng khác nhau, tùy thuộc
vào điều kiện khí hậu, thời tiết của các vùng miền và điều kiện nông hóa thổ nhưỡng
của các loại đất trồng.
Trên cơ sở lý luận và thực tiễn, chúng tôi nghiên cứu sử dụng tổ hợp các nguyên
tố vi lượng B, Mn, Cu, Zn để xử lý làm tăng khả năng chịu hạn và chịu nóng của cây
vừng, nhằm góp phần cải thiện việc trồng vừng vào vụ hè ở địa phương đạt hiệu quả hơn.
2. Phương pháp nghiên cứu
- Thí nghiệm được tiến hành theo phương pháp trồng cây trong chậu với 3 lần
nhắc lại. Mỗi chậu có kích thước giống nhau: 45 x 28 x 25 cm, chứa 25dm
3
đất được lấy
từ nguồn đất cát pha ven sông Cu Đê (thành phố Đà Nẵng). Nền phân đại lượng được
bón lót và bón thúc khi cây ra hoa vào mối chậu với thành phần: 9g NH
4
SO
4
, 6g
K
2
PO
4
- Chúng tôi đã chọn giống vừng vàng Nghệ An làm đối tượng nghiên cứu. Trước
khi gieo hạt giốn g được ngâm trong dung dịch NTVL với nồng độ thích hợp (0,025%
H
, 4g KCl .
3
BO
3

phân tích theo các phương pháp sinh lý sinh hóa thông dụng [3], [10].
+ Xử lý số liệu theo phương pháp thống kê sinh học.
3. Kết quả nghiên cứu và thảo luận
3.1. Sự sinh trưởng và phát triển của cây vừng
Các NTVL B, Mn, Cu, Zn đã có tác dụng làm tăng chiều cao, tăng diện tích lá,
tăng trọng lượng tươi và trọng lượng khô của cây vừng trong điều kiện nóng hạn so với
đối chứng. Kết quả được trình bày trong bảng 1.
Bảng 1. Ảnh hưởng của các NTVL B, Mn, Cu, Zn đến các chỉ tiêu sinh trưởng
của cây vừng (giai đoạn 7 lá ( chuẩn bị ra hoa)
Chỉ tiêu theo dõi Đối chứng Thực nghiệm % so với ĐC
Chiều cao thân (cm) 48,30
±
1,02 53,22
±
1,06 110,19%
Diện tích lá (dm
2
7,65 )
±
0,54 10,55
±
0,72 137,91%
Trọng lượng tươi (g) 14,20
±
0,25 18,08
±
0,76 127,32%
Trọng lượng khô (g) 1,84
±
0,13 2,48

3,058
±
0,043 3,684
±
0,061 120,47%
Hàm lượng diệp lục liên kết
(mg/g lá tươi)
2,332
±
0,011 3,261
±
0,014 139,84%
Cường độ tích lũy chất khô
(mg/dm
2
3,70
/giờ)
±
0,15 4,40
±
0,07 118,91%
Ở lô thực nghiệm có xử lý NTVL, hàm lượng diệp lục và cường độ quang hợp
đã có sự gia tăng so với lô đối chứng một cách rõ rệt. Đặc biệt, hàm lượng diệp lục liên
kết trong phức hệ Diệp lục - Proteit - Lipoit của cây vừng có xử lý NTVL tăng lên, đảm
bảo cho các phân tử diệp lục tránh được sự hủy hoại khi gặp nhiệt độ cao.
3.2.3. Theo dõi hoạt động hô hấp: Qua phân tích hoạt độ của enzim catalaz và cường độ
hô hấp ở lá, chúng tôi thu được kết quả trình bày ở bảng 3.
Bảng 3. Ảnh hưởng của các NTVL B, Mn, Cu, Zn đến các hoạt động hô hấp
của cây vừng (giai đoạn 5 lá )
Chỉ tiêu theo dõi Đối chứng Thực nghiệm % so với ĐC

là sản phẩm tạo ra trong quá trình hô hấp, gây độc hại cho tế bào; giảm
cường độ hô hấp để tránh được sự phân giải các hợp chất hữu cơ cần thiết nhằm duy trì
hoạt động sinh trưởng bình thường của cây.
Bảng 4. Ảnh hưởng của các NTVL B, Mn, Cu, Zn đến hàm lượng axit hữu cơ
tổng số và hàm lượng vitamin C trong lá của cây vừng (giai đoạn 6 lá )
Chỉ tiêu theo dõi Đối chứng Thực nghiệm % so với ĐC
Hàm lượng axit hữu cơ tổng
số (mN/g)
30,15
±
1,23
36,89
±
1,61
122,35%
Hàm lượng vitamin C
(mg/100g)
23,45
±
1,64 26,34
±
0,62 112,32%
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ 1(36).2010

81

Trong sự chống chịu của cơ thể dưới tác hại của nhiệt độ cao, vitamin C và các
dạng axit hữu cơ được xem như là một yếu tố giải độc, giúp cơ thể nhanh chóng khắc
phục được những bất lợi đối với cơ thể. Kết quả phân tích ở bảng 4 đã chứng tỏ được
hiệu lực của các NTVL so với đối chúng.

1,35 54,34
±
2,01 108,35
Hàm lượng protein tổng số (%) 15,41
±
0,87 16,82
±
0,54 109,15
Số liệu ở 2 bảng 4 và 5 cho thấy số hạt và quả, trọng lượng hạt cũng như phẩm
chất hạt thu được ở lô xử lý NTVL đều tăng lên so với đối chứng. Đây là kết quả tổng
hợp của các hoạt động sinh lý trao đổi chất, quá trình sinh trưởng phát triển trong suốt
đời sống của cây.
4. Kết luận
Qua kết quả thực nghiệm sử dụng các NTVL B, Mn, Cu, Zn tác động vào cây
vừng để tăng cường tính chịu hạn và chịu nóng, chúng tôi có thể rút ra một số kết luận
sau:
- Để tăng cường khả năng chịu hạn và chịu nhiệt độ cao của cây vừng trong điều
kiện khí hậu thời tiết mùa hè tại Đà Nẵng, ngoài chế độ phân đại lượng (N,P,K) có thể
bón bổ sung vào thành phần dinh dưỡng tổ hợp các nguyên tố vi lượng B, Mn, Cu, Zn
bằng cách bón lót và phun vào lá trong các giai đoạn sinh trưởng của cây.
- Các NTVL B, Mn, Cu, Zn đã có tác động thuận lợi đến quá trình si nh trình
TẠP CHÍ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ, ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG - SỐ 1(36).2010

82

trưởng phát triển, hoạt động sinh lý, hóa sinh, năng suất và phẩm chất cây vừng làm
giảm tác hại bất lợi của cây vừng khi gặp nóng hạn:

TÀI LIỆU THAM KHẢO