Hiãûn tỉåüng ny gi l họa bãưn hay biãún cỉïng. Trong thỉûc tãú biãún cỉïng l khäng cọ
üi khi cáưn gia cäng càõt gt tiãúp theo. Tuy nhiãn ta cọ thãø sỉí dủng biãún cỉïng âãø lm tàng
äü bãưn âäü cỉïng ca mäüt säú chi tiãút nhỉ : xêch xe tàng, mạy kẹo, lạ chàõn sụng mạy, âải
ạc, m sàõt
d-Biãún dảng do cng lm thay âäøi âạng kãø tênh cháút l, họa ca váût liãûu : lm tàng
iãûn tråí, tàng tỉì khạng lm gim tênh chäúng àn mn âiãûn họa
áy l dảng hỉ hng ráút nguy hiãøm
gỉåìi, do váûy phi âỉåüc nghiãn cỉïu t m
ãø n
u ca sỉû hçnh thnh v phạ
t tiãøn ca vãút nỉït trong
tåïi viãûc tạch råìi kim loải thnh nhỉỵng pháưn riãng l.
hai
loải
àût gy tải vng phạ hy cọ dảng chẹn - âéa gäưm hai pháưn : pháưn
âạy íng 45
o
våïi
avåïi täúc âäü nh, cáưn nhiãưu nàng lỉåüng v ln cọ dáúu hiãûu
guy hiãøm. Phạ hy thỉåìng tri qua ba giai âoản âiãøn hçnh :
ûng tàng.
-Quạ trçnh phạt triãøn ca vãút nỉït theo phỉång trủc kẹo cho âãún khi gàûp màût ngoi
tinh thãø v gáy ra phạ hy.
b-Phạ hy dn :
L phạ hy xy ra háưu nhỉ khäng km theo biãún dảng do màût gy cọ dảng
phàóng v vng gọc våïi phỉång cọ ỉïng sút phạp låïn nháút. Vãư phỉång diãûn vi mä thç
màût gy cọ thãø theo biãn giåïi hảt hay màût dn trong bn thán hảt.
lå
â
b
â

Phạ hy åí dảng no ch úu phủ thüc vo loẵi váût liãûu : váût liãûu do thỉåìng bë phạ
y do, váût liãûu dn thỉåìng bë phạ hy dn. Ngoi ra cn phủ thüc vo täúc âäü âàût ti
ng v nhiãût âäü biãún dảng
ì do sỉû hçnh thnh cạc vãút nỉït v sau âọ vãút nỉït
phạt ïp lm phạ våỵ mäúi liãn kãú
t
ngu
ny gi l giåïi hản tạch âỉït (k
gay trong bn thán hảt ca pha ny.
ïp âãún 1000m/s), chè cáưn
äüt nàng lỉåüng nh v khäng cọ bạo trỉåïc nãn ráút nguy hiãøm. Do váûy trong thỉûc tãú bao
iåì ta cng mong mún xy ra phạ hy do.
Phạ hy åí dảng no ch úu phủ thüc vo loẵi váût liãûu : váût liãûu do thỉåìng bë phạ
y do, váût liãûu dn thỉåìng bë phạ hy dn. Ngoi ra cn phủ thüc vo täúc âäü âàût ti
ng v nhiãût âäü biãún dảng
ì do sỉû hçnh thnh cạc vãút nỉït v sau âọ vãút nỉït
phạt ïp lm phạ våỵ mäúi liãn kãút
ngu
ny gi l giåïi hản tạch âỉït (k
gay trong bn thán hảt ca pha ny.
H
çnh 2.12- Cạc dảng âỉït khi phạ hu do:
a) Xã dëch thưn tụy; b) Thàõt cäø ngäùng
c) Kiãøu “chẹn-âéa”; d) Dảng “täø ong”
mm
gg

hh
trtr


- Våïi váût liãûu chỉïa pha thỉï hai cọ âäü cỉïng cao thç vãút nỉït ln sinh ra tải biãn giåïi
hảt hay n
- Nãúu V
tâ
). Nhỉ váûy ta tháúy :
-Nãúu V
c
< V
tâ
s xy ra phạ hy do.
c
> V
tâ
s xy ra phạ hy dn
Ta hy xẹt sỉû tảo thnh cạc vãút nỉït âáưu tiãn khi phạ hy.
-Trong váût liãûu ln cọ sàơn cạc vãút nỉït : cạc räù khê, räù xäúp Trong gang xạm täø
chỉïc graphit cọ âäü bãưn quạ tháúp âỉåüc xem nhỉ vãút nỉït.
- Våïi váût liãûu chỉïa pha thỉï hai cọ âäü cỉïng cao thç vãút nỉït ln sinh ra tải biãn giåïi
hảt hay n
57
-Våïi váût liãûu âäưng nháút (chè cọ mäüt pha) : Viãûc xút hiãûn vãút nỉït l do sỉû têch tủ ca
ạc lãûch trong biãún dảng do theo mä hçnh ca Strä - Mät. Khi biãún dảng do sinh ra
ạc lãûch, chụng chuøn âäüng trãn màût trỉåüt theo phỉång ca ỉïng sút tạc dủng. Khi bë
ỉìng lải trỉåïc cạc cn tråí nhỉ biãn giåïi hảt, pha thỉï hai thç cạc lãûch sạt gáưn cn tråí s
hëu mäüt ạp lỉûc ráút låïn båíi cạc lãûch phêa sau. Chụng s liãn kãút lải v tảo thnh vãút nỉït
ãu bẹ.
í nàng phạt
ạt triãøn thç khäng xy ra phạ hy. Theo A.A. Griffith
thç v
c

t
= V
m
/ V
o
gi l hãû säú táûp trung ỉïng
- a : nỉía chiãưu di vãút nỉït dảng enlip
-J
S
sỉïc càng bãư màût
Màût khạc nãúu khi phạt triãøn vãútn
th guy hiãøm. Sỉû phạt triãøn vãút nỉït xy ra do ỉïn
nhn åí âènh nỉït, âènh nỉït cọ gọc cng nhn thç sỉû táûp trung cng mảnh. Våïi vãút nỉït hçnh
enlip cọ chiãưu di vng gọc våïi phỉång lỉûc tạc dủng thç ỉïng sút cỉûc âải åí âáưu nhn
vãút nỉït s l :
V
m
= 2V
o
( a/U
t
)
1/2
(2.2)
Trong âọ :-V
o
: ỉïng sút kẹo danh nghéa (lỉûcke
-a :nỉía chiãưu di vãút nỉït
-U
t

8
chu trỗnh).
. Trong õoù vỏỷt lióỷu doỡn coù hóỷ sọỳ tỏỷp trung ổùng suỏỳt cao hồn so vồùi vỏỷt lióỷu deớo, bồới
vỗ trong vỏỷt lióỷu deớo khi ổùng suỏỳt vổồỹt quaù giồùi haỷn chaớy seợ gỏy ra bióỳn daỷng deớo trổồùc,
laỡm cho sổỷ phỏn bọỳ ổùng suỏỳt tổồng õọỳi õọửng õóửu hồn.
aùc yóỳu tọỳ aớnh hổồớng tồùi sổỷ phaù huớy :
-Nhióỷt õọỹ : khi nhióỷt dọỹ tng lón giồùi haỷn chaớy seợ giaớm õi, trong khi giồùi haỷn taùch
õổùt hỏửu nhổ khọng thay õọứi. Do õoù ồớ nhióỷt õọỹ thỏ
-T
-C
hồn
o
V V
V
tõ
V
tõ
V
c
T
s
t
o
C
V
c
H
S
H
0

-ặẽng suỏỳt gỏy ra phaù huớy moới thổồỡng khaù thỏỳp (nhoớ hồn giồùi haỷn bóửn, mọỹt sọỳ
trổồỡng hồỹp nhoớ hồn giồùi haỷn chaớy).
59
ưu tiãn cọ thãø gäưm cọ:
hê, räù xäúp, xỉåïc, tảp cháút hay sỉû läưi lm trãn bãư màût.
chiãưu ngỉåüc lải
h a khäng âỉåüc hn kên m âãø lải mäüt lm sáu cọ kêch thỉåïc bàòng mäüt
thän
ût liãûu våïi nhau. Cạc chè tiãu ny âỉåüc xạc âënh bàòng cạc phỉång
áùu cọ kêch thỉåïc theo tiãu chøn nháút âënh.
2
ưn lỉu mäúi quan hãû giỉỵa cạc âån vë âo :
1kG/mm
2
=10
1
-Màût gy khäng cọ hiãûn tỉåüng biãún dảng v chia ra hai vng r rãût : vng phạ hy
tỉì tỉì theo thåìi gian cọ dảng nhàơn v mën, vng phạ hy tỉïc thåìi cọ dảng thä v håi gäư
ghãư.
c-Sỉû tảo thnh vãút nỉït mi âáưu tiãn :
Cạc vãút nỉït mi âáưu tiãn thỉåìng xút hiãûn trãn bãư màût chi tiãút l nåi chëu ỉïng sút
kẹo låïn nháút, sau âọ phạt triãøn âi sáu vo trong. Cạc vãút nỉït tãú vi âá
-Cạc vãút nỉït cọ sàơn : räù k
-Vãút nỉït sinh ra trong quạ trçnh lm viãûc : Gi sỉí trong nỉía chu k âáưu dỉåïi tạc
dủng ca ngoải lỉûc sinh ra cạc lãûch chuø
n âäüng trãn màût trỉåüt theo chiãưu ca ỉïng sút
v mäüt trong cạc lãûch âọ âi ra màût ngoi chi tiãút tảo ra mäüt báûc cáúp nh a. Âãún nỉía chu
k sau ỉïng tạc âäüng theo chiãưu ngỉåüc lải v lãûch cng chuøn âäüng theo
nhỉng báûc cáúpn
gsäú mảng. Âáy chênh l máưm mäúng ca vãút nỉït mi âáưu tiãn.

V
âh
=
dh
o
F
S
MN/m
2
hay V
0,01
=
0,01
o
F
S
MN/m
2
Trong âọ : -F
âh
v F
0,01
l ỉïng våïi ti trng ân häưi v máùu biãún dảng 0,01%. Âån vë MN
V
ch
) : ỉïng våïi ỉïng sút bẹ nháút khi máùu bàõt âáưu biãún dảng
nàòm ngang khi kẹo nãn phi dng giåïi hản chy quy ỉåïc.
áút gáy ra biãún dảng dỉ 0,20% chiãưu di
-S
o