Nhìn lạithảm họađộng đấtvà
sóngthần ở Nhật Bản
Trậnđộng đấtmạnh 9 độ richterngày đã tạo ra một bức tường nướcđổ ập
vào bờ biểnphía Đôngcủa Nhật Bản, cuốntrôi đi sinh mạng của nhiều nghìn người.
Trậnđộng đấtnày còngây ra hơn 150 dư chấn vớicường độ trên 5 độ richter,
trong đó có vài chục dư chấn có cườngđộ 6 độ richter hoặc caohơn, và đặc biệt có
một dư chấnvới cườngđộ lên tới 7,1 độ richter.
Bản đồ vị trí trận động đất hôm 11/3 và các địa chấn
liên quan. Các vòng tròn nét liền là dư chấn
của trận động đất này. Các vòng tròn nét đứt
biểu thị các vị trí địa chấn từ trước ngày 11/3.
Động đất đến từ đâu?
Nhật Bản nằm trênvành đaithườngxảy rađộng đấtnhấtcủa thế giới, vành
đai Lửa Thái Bình Dương, nơi những vỉa đá cứng của vỏ trái đất dịch chuyển dọc
theo mép của TháiBình Dương.Trận động đất này khởi phát từ địa điểm ngoài
khơi Thái Bình Dươngcách đông bắc Tokyo373km và cách thànhphố Sendai,
Honshu130km.Độngđất xuấthiện ở độ sâu khoảng 24,4km.
Trongkhu vực địa tầng Thái Bình Dương, các vỉa đá thường dịch chuyểnvề phía
Tây và bị đẩy xuốngvào trong lòng trái đất dọc theo một đường rãnh ngoài khơi
bờ biển phía Đông của NhậtBản.Theo Keith Sverdrup,giáo sư địa vật lýtrường
ĐH Wisconsin – Madison, bình quân mỗi năm địa tầngThái Bình Dươngdịch
chuyển khoảng 8,9 cm, nhưngquá trìnhnày không liên tục. Sự dichuyển có thể
dừng lại khi các vỉa đá tỳ vào nhau một thời gian, tạo ranănglượng tích tụ tăng
dần. Khicác vỉađá này khôngthể tiếp tục tỳ vào nhau nữa, chuyểnđộng sẽ bùng
phátmạnh, Svenrdrup nói.
Quátrình một vỉa đá bị đẩy xuống dưới 1vỉa khác được gọi là sự hút chìm và tất cả
đều xảy ra dọc theo vành đaiLửa, tạora những trận động đất khác, bao gồm trận
độngđất mạnh7,7 độ richter,chặt đứtbờ biển Indonesiavàotháng 10năm 2010.
Trận động đất này được xếp hạng như thế nào trong thống kê toàn cầu?
Theo Cơ quan Khảo sátĐịa lý HoaKỳ (USGS), trận độngđất 9 độ richter này có thể
được đánh giá là trận động đấtmạnh nhất từngđược ghi nhận tronglịch sử Nhật

theo xác suất thống kê của chúng ta là một trận động đất ở một cấp độ nào sẽ xảy ra
trong một khoảng thời gian nhất định nào đó”.
Khi một trận động đấtnhư thế này xảy ra, có thể ước đoán liệu nó tạonênmột đợt
sóng thần hay không bằngcách xác địnhcó sự trồilên của đất theochiềuthẳng
đứng ở điểm đứt gãy hay không vàbằng cách xemxét các số đo độ cao củanước
xungquanh lòng chảo Thái Bình Dương do Mạng cảnhbáo Sóngthần ghi lại được.
Mạng cảnhbáo sẽ báo động cho người dân sống ở khu vực có khả năng bị tác động
bởi sóngthần. “Không maylà, khi bạn càng gần nơi xảyra động đất, bạn càng ítcó
thời gian.Rõ ràngtrongtrường hợp này của nước Nhật,họ đã khôngcó nhiều thời
gian để phản ứng”, Sverdrupnói.
Với tốc độ các làn sóng đivề phía Tây vào khoảng 804,7km/giờ, gần bằngtốc độ
một máy bay chở hàng,đảo Hawaiivà bờ biển phía tây của Bắc Mỹ đã may mắn là
điểm tâm chấn ở cách họ còn kháxa.
Tại NhậtBản,cảnh báo sóng thầnphát đi khoảng 5 phút sau khi độngđất xảy ra và
đã bao gồm cả dự tính độ cao củacác con sóng, Yeh nói. Quốcđảo nàyđã được
chuẩn bị tốt nhất trongphạmvi khả năngcó thể để đối phó với thảm họa lần này.
“Thiên tai kiểu này thực sự là một vấn đề không còn xa lạ với Nhật Bản, vì vậy họ
luôn lo lắng phòng ngừa sóng thần, họ đã có tập dượt kinh nghiệm về phản ứng với
sóng thần và họ có hệ thống cảnh báo sóng thần”, ông Yeh nói thêm.
Tại sao có lúc động đất gây sóng thần, có lúc thì không?
Điều nàyphục thuộc vàocác yếu tố: cường độ trận độngđất,hướng chuyển động
của địa chấn, vàbản đồ địa chất củađáy biểnở khu vực đó.
Trướchết, cường độ trận động đất đượctínhtheo độ lớn của sóngđịa chấn mạnh
nhất ghi được trongtrận độngđấtđó phải vượt quá mộtđiểm ngưỡng nhất định.
Trậnđộng đất9 độ richter củaNhậtBản đủ để gây ra một trận sóng thần, trong khi
trận độngđấtmạnh 7,7độ richter tạiIndonexiatháng 10/2010chỉ vừa vượt quá
ngưỡng gây ra sóngthần một chút. “Các trận động đất dưới 7,5 độ hoặc 7,0 độ
richter thường không tạo ra sóng thần”,Don Blakeman chuyên gia Địa vật lý của
Trung tâm thôngtin Động đất Quốcgia thuộcUSGS, nói.
Các trận động đấttạo ra sóngthần khicác hoạt động địa chấn gây ra sự chuyển