Quốc hội và một số đặc thù trong tổ
chức quốc hội ở CHLB Đức

Theo Hiến pháp nước Cộng hoà liên bang (CHLB) Đức được ban hành năm 1949,
thì nhà nước CHLB Đức là nhà nước dân chủ, xã hội, pháp quyền liên bang. Điều
1 của Hiến pháp khẳng định, nhân phẩm của con người là bất khả xâm phạm. Việc
tôn trọng và bảo vệ nhân phẩm của con người là nghĩa vụ của tất cả các quyền lực
nhà nước.
I. Khái quát về mô hình nhà nước CHLB ĐứcI
Theo Hiến pháp nước Cộng hoà liên bang (CHLB) Đức được ban hành năm 1949,
thì nhà nước CHLB Đức là nhà nước dân chủ, xã hội, pháp quyền liên bang. Điều
1 của Hiến pháp khẳng định, nhân phẩm của con người là bất khả xâm phạm. Việc
tôn trọng và bảo vệ nhân phẩm của con người là nghĩa vụ của tất cả các quyền lực
nhà nước. Điều 20 của Hiến pháp khẳng định, tất cả quyền lực nhà nước có nguồn
gốc từ nhân dân. Quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, do nhân dân và vì nhân
dân. Quyền lực nhà nước do các cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp thực hiện.
Như vậy, quyền lực nhà nước ở CHLB Đức không tập trung vào Quốc hội, mà
được tổ chức theo nguyên tắc phân chia quyền lực. Cơ quan lập pháp phải tuân thủ
trật tự hiến định. Toà án Hiến pháp có quyền tuyên bố một đạo luật do Quốc hội
ban hành là vô hiệu. Cơ quan hành pháp và cơ quan tư pháp phải tuân thủ luật và
pháp luật.
Việc phân chia quyền lực nhà nước ở trung ương (phân chia quyền lực theo
chiều ngang)
Các cơ quan nhà nước tối cao của CHLB Đức ở trung ương là Quốc hội liên bang,
Hội đồng liên bang, Chủ tịch liên bang, Chính phủ liên bang, Toà án Hiến pháp
liên bang.
Quốc hội liên bang Đức là cơ quan đại diện cho nhân dân CHLB Đức theo đảng
phái, được bầu ra với nhiệm kỳ là 4 năm. Các nghị sĩ Quốc hội được bầu ra theo
nguyên tắc: phổ thông, trực tiếp, tự do, bình đẳng và bỏ phiếu kín. Mô hình bầu cử
nghị sĩ Quốc hội liên bang Đức là một mô hình hỗn hợp; khoảng 1/2 tổng số nghị
sĩ được bầu trực tiếp ở đơn vị bầu cử và khoảng 1/2 tổng số nghị sĩ được bầu theo

bắt buộc phải có* sự đồng ý của Hội đồng liên bang; đối với các dự án luật khác
(dự án luật có quyền phản đối) thì Hội đồng liên bang chỉ có quyền phản đối.
Chủ tịch liên bangđược Đại hội liên bang với thành phần gồm một nửa số thành
viên là nghị sĩ Quốc hội liên bang, nửa còn lại là thành viên của Quốc hội các tiểu
bang bầu. Chủ tịch liên bang thực hiện các chức năng của nguyên thủ quốc gia
như việc đại diện nhà nước, bổ nhiệm thẩm phán liên bang và các quan chức cấp
cao của quân đội Đức, công bố các đạo luật và quyền đặc xá v.v Chủ tịch liên
bang không được kiêm nhiệm các chức danh nhà nước khác, không được hành
nghề khác.
Chính phủ liên bang là tập thể, gồm Thủ tướng liên bang và các Bộ trưởng liên
bang. Chính phủ không chỉ tham gia quyết định đường hướng lớn về hoạt động
của nhà nước, mà còn thực hiện quyền hành pháp. Mối quan hệ giữa Quốc hội và
Chính phủ được xác định trên cơ sở nguyên tắc của hệ thống nghị viện. Đặc tính
của hệ thống này là việc Chính phủ liên bang được lập ra dựa vào sự tín nhiệm của
Quốc hội liên bang và chịu trách nhiệm trước Quốc hội liên bang. Thủ tướng
Chính phủ liên bang có quyền quyết định về cơ cấu nhân sự của nội các, nghĩa là
có quyền đề xuất để Chủ tịch liên bang bổ nhiệm và bãi nhiệm Bộ trưởng. Thủ
tướng Chính phủ liên bang không bị lật đổ bởi việc bỏ phiếu bất tín nhiệm của
Quốc hội liên bang, mà chỉ bị lật đổ bởi việc Quốc hội bầu ra một Thủ tướng liên
bang mới thay thế. Các Bộ trưởng liên bang không nhất thiết phải là nghị sĩ Quốc
hội liên bang; các Quốc vụ khanh vừa là nghị sĩ Quốc hội liên bang, vừa đảm
nhiệm chức danh thứ trưởng ở cơ quan hành pháp.
Quyền tư phápđược Hiến pháp CHLB Đức trao cho các thẩm phán. Quyền tư pháp
ở CHLB Đức do Toà án hiến pháp liên bang, các Toà án liên bang được hiến định
và các Toà án của các tiểu bang thực thi. Các thẩm phán hoạt động độc lập, đặc
biệt là không bị chỉ thị, mà chỉ tuân theo pháp luật.
Việc phân chia quyền lực nhà nước giữa chính quyền liên bang và chính quyền
tiểu bang (phân chia quyền lực theo chiều dọc)
Nhà nước CHLB Đức là một nhà nước liên bang. Cơ cấu liên bang có truyền
thống lịch sử ở Đức từ thế kỷ thứ 19. Nguyên tắc nhà nước liên bang được quy

nhân dân; bảo đảm để quy trình xem xét, thông qua dự án luật được minh bạch,
công khai với sự tham gia ý kiến của những đối tượng chịu sự điều chỉnh của dự
luật và tính đến khả năng chấp nhận dự luật của nhân dân; bảo đảm quyền được
biết của dân chúng về hoạt động của Quốc hội; việc uỷ quyền lập pháp phải rõ
ràng.
Quốc hội cũng có các chức năng quan trọng trong việc lập ra các cơ quan liên
bang. Đại hội liên bang (Bundesversammlung) là cơ quan bầu ra Chủ tịch liên
bang có nửa số thành viên là nghị sĩ Quốc hội liên bang, nửa còn lại là thành viên
của Quốc hội các tiểu bang. Thủ tướng Chính phủ do Quốc hội liên bang bầu ra và
được Chủ tịch liên bang bổ nhiệm. Nếu Quốc hội liên bang bỏ phiếu bất tín nhiệm
Thủ tướng liên bang và bầu một Thủ tướng liên bang mới thay thế thì Chủ tịch
liên bang bắt buộc phải phế truất Thủ tướng liên bang đương nhiệm. Các Bộ
trưởng liên bang không phải do Quốc hội liên bang bầu ra. Quốc hội liên bang còn
tham gia lập ra các cơ quan toà án tối cao liên bang. Toà án Hiến pháp liên bang
có một nửa số thành viên do Quốc hội liên bang và nửa còn lại do Hội đồng liên
bang bầu ra.*
Một trong những thẩm quyền lâu đời của Quốc hội liên bang là quyền quyết định
kế hoạch ngân sách, nghĩa là quyết định về thu, chi của nhà nước.
Nhiệm vụ quan trọng của Quốc hội liên bang là tham gia vào việc xây dựng và
kiểm tra chính sách đối nội và đối ngoại; giám sát hoạt động của hành pháp. Thực
ra, đường lối chính sách của Cộng hoà liên bang do Thủ tướng liên bang quyết
định, nhưng quan điểm của Quốc hội cũng có ảnh hưởng lớn đến việc quyết định
đường lối chính sách. Điều này được thể hiện đậm nét trong quá trình tranh luận
về quyết định chính sách cơ bản giữa các đảng cầm quyền và đảng đối lập ở Quốc
hội liên bang. Quốc hội liên bang có quyền yêu cầu thành viên Chính phủ liên
bang có mặt trong phiên họp của Quốc hội liên bang và có quyền yêu cầu Chính
phủ liên bang cung cấp thông tin. Quốc hội liên bang còn có quyền thành lập các
Uỷ ban điều tra lâm thời để kiểm tra các vụ việc nhất định. 2- Cơ cấu tổ chức của
Quốc hội liên bang
Hiện nay, Quốc hội CHLB Đức có 614 đại biểu. Chủ tịch Quốc hội và các Phó

Các thỉnh nguyện về các vấn đề lập pháp của tiểu bang và về quản lý hành chính
của tiểu bang thì được đề đạt lên Quốc hội tiểu bang liên quan.
Trong khuôn khổ Hiến pháp liên bang, Quốc hội liên bang còn xử lý các thỉnh
nguyện liên quan đến các cơ quan hiến định của liên bang. Các thỉnh nguyện về
các quyết định của Toà án không được đề đạt lên Quốc hội liên bang, vì quyền tư
pháp là nhánh thứ 3 của quyền lực nhà nước được giao cho các thẩm phán độc lập
thực hiện. Các thỉnh nguyện liên quan đến hoạt động tư pháp chỉ thuộc thẩm
quyền xử lý của Quốc hội liên bang trong 3 trường hợp sau đây:
- Người thỉnh nguyện yêu cầu cơ quan của Quốc hội liên bang thực hiện một công
việc nhất định với vai trò là người tham gia tố tụng trong một vụ kiện liên quan.
- Đơn thỉnh nguyện yêu cầu cơ quan của Quốc hội liên bang không thi hành một
bản án có lợi cho cơ quan này.
- Người thỉnh nguyện yêu cầu ban hành quy định pháp luật, mà theo quy định đó
có lẽ sẽ làm cho phán quyết của tòa án liên quan đến đơn thỉnh nguyện trong
tương lai trở nên không thể thực hiện được.
Có thể khẳng định rằng, các nghị quyết của Quốc hội liên bang về các thỉnh
nguyện chỉ có tính chất khuyến nghị đối với Chính phủ liên bang hoặc các cơ quan
được hiến định khác. Các nghị quyết này không thể sửa đổi hoặc hủy bỏ các quyết
định đang còn hiệu lực của Chính phủ liên bang hoặc các bản án đang còn hiệu lực
của Tòa án. Quyền dân nguyện của Quốc hội liên bang nhìn chung chỉ bao gồm
quyền cung cấp thông tin phục vụ dân nguyện và quyền chuyển thỉnh nguyện.
Uỷ ban dân nguyện là một trong những Uỷ ban thường trực của Quốc hội. Uỷ ban
dân nguyện hiện có 25 thành viên. Theo quy định tại Điều 45c của Hiến pháp
CHLB Đức thì ủy ban dân nguyện được giao trách nhiệm xử lý các khiếu nại, tố
cáo và kiến nghị gửi đến Quốc hội liên bang. Trong Quốc hội liên bang, Uỷ ban
dân nguyện độc quyền về việc xử lý các thỉnh nguyện gửi đến Quốc hội liên bang.
Tất cả các đơn thỉnh nguyện gửi đến các Uỷ ban chuyên môn của Quốc hội liên
bang và đại biểu Quốc hội liên bang được giao lại cho Uỷ ban dân nguyện.
Trong trường hợp có nghị sĩ nhận được đơn thỉnh nguyện liên quan đến các quyền
lợi của mình và muốn tự mình trả lời nhân dân, thì cũng không thay đổi tình trạng

Các thẩm quyền của Uỷ ban dân nguyện không chỉ dừng lại là các quyền thỉnh
nguyện truyền thống của nghị viện: “quyền chuyển thỉnh nguyện” và “quyền
thông tin về thỉnh nguyện”. Không phụ thuộc vào ý kiến và thông tin của cơ quan
hành pháp, Uỷ ban dân nguyện giờ đây có thể tiến hành các hoạt động điều tra
riêng của mình và có thể đưa ra các dự thảo nghị quyết trình ra phiên họp toàn thể
của Quốc hội liên bang. Trong trường hợp cần nghiên cứu để làm rõ vấn đề pháp
lý liên quan đến đơn thỉnh nguyện thì ủy ban dân nguyện có thể yêu cầu chuyên
gia về lĩnh vực dân nguyện thuộc bộ phận các dịch vụ khoa học của Văn phòng
Quốc hội liên bang giúp đỡ.
Uỷ ban dân nguyện - trái ngược với thanh tra quân nguyện - là cơ quan chuẩn bị
nghị quyết cho phiên họp toàn thể của Quốc hội liên bang. Ngay sau khi ban hành
nghị quyết về các kiến nghị này ở phiên họp toàn thể của Quốc hội liên bang,
thường không qua thảo luận, thì Uỷ ban dân nguyện thông báo kết quả xử lý cho
người thỉnh nguyện, trong đó nêu thông tin về quá trình xử lý ở Uỷ ban dân
nguyện, khuyến nghị của Uỷ ban và quyết định của Quốc hội liên bang.
Uỷ ban dân nguyện là cơ quan giải quyết thỉnh nguyện có thẩm quyền của Quốc
hội liên bang giống như thanh tra quân nguyện, nhưng không thể làm thay đổi
pháp luật. Uỷ ban dân nguyện không thể can thiệp với tác động bắt buộc vào hoạt
động quản lý hành chính và không làm thay đổi hoặc huỷ bỏ các văn bản hành
chính. Uỷ ban dân nguyện chỉ có thể tiến hành các hoạt động để Quốc hội liên
bang ban hành nghị quyết nhằm chỉ ra cho Chính phủ liên bang và cơ quan hành
chính liên bang về các điểm yếu trong việc thực thi công việc của các cơ quan này
trước nhân dân, trước hết là trong việc thi hành luật, khuyến khích các khả năng
giải quyết và trong một số trường hợp thì soạn thảo các khuyến nghị cụ thể về vấn
đề này. Nếu cơ quan hành pháp đưa ra các biện pháp để theo đuổi các khuyến nghị
này, thì những người dân khác có các vấn đề tương tự như vậy mà họ không có
đơn thỉnh nguyện cũng được giúp đỡ.
b, Thanh tra quân nguyện của Quốc hội liên bang
Quốc hội liên bang Đức bầu Thanh tra quân nguyện để giúp Quốc hội liên bang
trong việc giám sát đối với các lực lượng vũ trang. Thanh tra quân nguyện có trách

giá các thông tin về những khuynh hướng quá khích cũng như hoạt động bí mật
phục vụ các lực lượng khác chống lại quân đội Đức.
Các cơ quan thông tin nêu trên chịu sự giám sát của Quốc hội liên bang Đức, cụ
thể là Cơ quan giám sát của Quốc hội liên bang hiện có 9 thành viên.
d, Các Đảng đoàn ở Quốc hội liên bang Đức
Trong nhiệm kỳ thứ 16 hiện nay của Quốc liên bang Đức, có 5 Đảng đoàn trong
Quốc hội và một nghị sĩ không thuộc đảng phái nào (nghị sĩ Gert Winkelmeier).
Đảng đoàn Đảng liên minh dân chủ thiên chúa giáo và Đảng liên minh xã hội thiên
chúa giáo (CDU/CSU) có 226 ghế là Đảng đoàn lớn nhất. Tiếp đó, Đảng đoàn
Đảng xã hội dân chủ Đức (SPD) có 22 ghế; Đảng đoàn Đảng tự do dân chủ Đức
(FDP) có 61 ghế; Đảng đoàn Đảng cánh tả (Die Linke) có 53 ghế; và Đảng đoàn
Bỹndnis 90/và Đảng xanh (Die Grỹne) có 51 ghế trong Quốc hội liên bang. Số
lượng ghế ở Quốc hội liên bang quyết định sức mạnh của các Đảng đoàn và cơ cấu
của Hội đồng nguyên lão cũng như cơ cấu của các Uỷ ban của Quốc hội liên bang.
Ít nhất là 5% tổng số thành viên của Quốc hội liên bang Đức thuộc một đảng hoặc
các đảng có mục tiêu gần giống nhau để có thể thành lập một Đảng đoàn và cùng
thực hiện các mục tiêu chung. Các Đảng đoàn là các tổ chức độc lập ở Quốc hội;
không chịu sự chỉ đạo của các Đảng phái. Các Đảng đoàn tham gia vào quy trình
hình thành quan điểm ở Quốc hội, không làm thay Quốc hội; hỗ trợ, tuyên truyền
giới thiệu người ứng cử vào Quốc hội để dân bầu. Các Đảng đoàn ở Quốc hội
nhận được kinh phí từ ngân sách nhà nước để thực hiện nhiệm vụ của mình; không
được phép sử dụng khoản kinh phí này cho hoạt động của Đảng mình; chịu sự
giám sát của Cục kiểm toán liên bang. /.*
(Bài viết đăng trên TCNCLP số 83, tháng 11/2006)
Lương Minh Tuân - Nguyên Thành