MỘT SỐ ĐẶC THÙ TRONG GIẢI
QUYẾT
CÁC VỤ VIỆC DÂN SỰ CÓ YẾU TỐ NƯỚC
NGOÀI
T
T
H
H
.S
.S
N
N
G
G
Ô
Ô
T
T
H
H
Ị
Ị
MI
MI
N
N
H
H
NGỌ
NGỌ
C

54
I. TÍNH ĐẶC THÙ TRONG VIỆC GIẢI QUYẾT CÁC VỤ VIỆC
DÂN SỰ CÓ YẾU TỐ NƯỚC NGOÀI THEO QUY ĐỊNH CỦA
PHÁP LUẬT TỐ TỤNG DÂN SỰ
1. Những quy định của pháp luật về quan hệ pháp luật dân sự có yếu
tố nước ngoài
Trong đời sống xã hội, các chủ thế (cá nhân, pháp nhân) có sự liên hệ
với nhau, phát sinh từ lợi ích vật chất hoặc từ lợi ích tinh thần – đó
chính là quan hệ dân sự và thông qua quan hệ dân sự, các chủ thể có
thể thoả mãn nhu cầu trong sinh hoạt tiêu dùng hoặc trong sản xuất.
Quan hệ dân sự bao gồm hai nhóm chính, đó là quan hệ tài sản và
quan hệ nhân thân, được hình thành trên cơ sở sự thoả thuận tự nguyện
của các bên theo quy định của pháp luật.
Theo quy định tại điều 826 Bộ luật Dân sự thì quan hệ dân sự có yếu tố
nước ngoài được hiểu là các quan hệ dân sự có người nước ngoài, pháp
nhân nước ngoài tham gia hoặc căn cứ để xác lập, thay đổi, chấm dứt
quan hệ đó phát sinh ở nước ngoài hoặc tài sản liên quan đến quan hệ
đó ở nước ngoài. Quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài còng bao
gồm cả quan hệ dân sự giữa công dân Việt Nam với nhau mà một bên
đang định cư ở nước ngoài mặc dù căn cứ để xác lập, thay đổi hoặc
chấm dứt quan hệ đó phát sinh ở Việt Nam hoặc tài sản liên quan đến
quan hệ đó ở Việt Nam.
54
PhÇn thø nhÊt: Giíi thiÖu vÒ Bộ luật Tố tụng Dân sự -
Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, năm 2004.
Khi tham gia quan hệ dân sự, người nước ngoài có năng lực pháp luật dân
sự như công dân Việt Nam còn năng lực hành vi dân sự của họ lại được xác
định theo pháp luật của nước mà họ là công dân, trừ trường hợp pháp luật
Việt Nam có quy định khác. Tuy nhiên, nếu người nước ngoài xác lập,
thực hiện các giao dịch dân sự tại Việt Nam thì năng lực hành vi của họ

chương XIV với 3 điều về quyền của người nước ngoài, pháp nhân nước
ngoài, về tố tụng dân sự (điều 83), vụ án dân sự có liên quan đến Nhà nước
nước ngoài hoặc người được hưởng quy chế ngoại giao (điều 84), Uỷ thác
tư pháp giữa Toà án Việt Nam và Toà án nước ngoài (điều 85). Thi hành
những quyết định về tố tụng dân sự trong những điều ước quốc tế về tương
trợ tư pháp và pháp lý (Điều 86) nhưng cũng chỉ nêu những nguyên tắc
chung.
So với Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án dân sự năm 1989 thì Bộ
luật tố tụng dân sự đã quy định một cách đầy đủ, rõ ràng về thủ tục giải
quyết các vụ án dân sự có yếu tố nước ngoài và tương trợ tư pháp trong tố
tụng dân sự tại 2 chương XXXIV và chương XXXV với 9 điều trong phần
thứ chín của Bộ luật, trong đó đã quy định nguyên tắc áp dụng pháp luật
(điều 405), quyền, nghĩa vụ tố tụng của cá nhân, cơ quan, tổ chức nước
ngoài khi tham gia tố tụng dân sự (điều 406), năng lực pháp luật tố tụng dân
sự và năng lực hành vi tố tụng dân sự của công dân nước ngoài, người
không quốc tịch (điều 407), năng lực pháp luật tố tụng dân sự của cơ quan,
tổ chức nước ngoài, tổ chức quốc tế trong tố tụng dân sự (điều 408), bảo vệ
quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự là cá nhân, cơ quan, tổ chức nước
ngoài (điều 409), đồng thời đã
quy định rõ thẩm quyền của Toà án Việt Nam giải quyết các vụ việc
dân sự có yếu tố nước ngoài (điều 410) và thẩm quyền riêng biệt của
Toà án Việt Nam đối với các vụ án dân sự có yếu tố nước ngoài.
Về t ư ơng t r ợ tư pháp : Trong Pháp lệnh Thủ tục giải quyết các vụ án
dân sự 1989 không có quy định thành chương riêng và chỉ nêu có tính
nguyên tắc chung tại điều 86 và về vấn dề uỷ thác tư pháp chỉ quy định
ngắn gọn tại diều 85 về nguyên tắc “Bình đẳng cùng có lợi” mà
không quy định nguyên tắc hỗ trợ tư pháp trong trường hợp nước
Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam và nước ngoài chưa ký kết hoặc
gia nhập điều ước quốc tế, việc thực hiện việc uỷ thác tư pháp như thế
nào và thủ tục thực hiện uỷ thác ra sao, các văn bản uỷ thác tư pháp

tài sản.

Tranh chấp về hợp đồng
dân sự

Tranh chấp về quyền sở hữ trí tuệ, chuyển giao công nghệ, trừ
trường hợp quy
định tại khoản 2 điều 29 của Bộ
luật này.

Tranh chấp về bồi thường thiệt hại ngoài
hợp đồng.

Tranh chấp về quyền sử dụng đất và tài sản gắn liền với đất theo
quy định của pháp luật về đất đai.

Tranh chấp liên quan đến hoạt động nghiệp vụ báo chí theo quy
định của pháp luật.

Các tranh chấp khác về dân sự mà pháp luật có
quy định
Thẩm quyền của Toà án Việt Nam giải quyết các vụ việc dân sự có
yếu tố nước ngoài
được quy định tại điều 410 Bộ luật tố tụng dân sự trong các
trường hợp sau:

Thẩm quyền của Toà án Việt Nam giải quyết các vụ việc dân sự có
yếu tố nước ngoài được xác định theo quy định tại chương III của Bộ
luật này, trừ trường hợp chương này có quy định khác.
