115

TẠP CHÍ KHOA HỌC, Đại học Huế, Số 55, 2009
TÌM HIỂU MỘT VÀI ĐẶC ĐIỂM VỀ HÌNH THÁI - GIẢI PHẨU
VÀ SINH TR
ƯỞNG CỦA CÂY HƯƠNG BÀI Ở THỪA THIÊN HUẾ
Nguy n Minh Trí
Tr
ng i h c Khoa h c, i h c Hu
TÓM TẮT
Cây H ng Bài còn c g i là c Vetiver, có tên khoa h c là Vetiveria zizanioides (L.)
Nash,
ã c Ngân hàng Th gi i l n u tiên tr ng t nh ng n m 1980 c a th k tr c t i
n nh m m c ích b o v tài nguyên t và n c, sau ó ã tri n khai r ng kh p trên th
gi
i.
Vi t Nam, t n m 2001 và 2003, B Nông nghi p Phát tri n Nông thôn và B Giao
thông V
n t i ã cho phép s d ng c Vetiver vào các m c ích gi m nh thiên tai, ch ng s t l
các công trình giao thông công c
ng. T i Th a Thiên Hu , t n m 2005 – 2008, Ban Qu n lý
d
án Sông H ng và Chi c c Qu n lý ê i u ã tri n khai tr ng c Vetiver ch ng xói l b
sông
m t s khu v c kè sông huy n H ng Trà và huy n Qu ng i n.
K
t qu nghiên c u v c i m hình thái, c u t o gi i ph u h c và c tính sinh
tr
ng c a cây H ng Bài s ng Th a Thiên Hu cho th y: V i c i m hình thái và c u t o

116

Bài báo này giới thiệu một số kết quả nghiên cứu về đặc điểm hình thái, cấu tạo
gi
ải phẫu và đặc tính sinh trưởng của cây Hương Bài phân bố ở Thừa Thiên Huế.
2. Nguyên liệu và phương pháp
2.1. Nguyên li
ệu
- Cây H
ương Bài - Vetiver zizanioides (L.) Nash
2.2. Phương pháp nghiên cứu
- Ph
ương pháp thu mẫu thực vật theo R.M. Klein [4].
-
Định danh tên khoa học của thực vật bằng phương
pháp so sánh hình thái [4].
- Các vi phẩu thực vật được cắt bằng microtome và
quan sát d
ưới kính hiển vi quang học với độ phóng đại 800 lần.
- Xác
định hàm lượng sắc tố theo phương pháp
Wettstein [3].
- Tìm hi
ểu khả năng nẩy mầm của hạt Hương Bài bằng
cách ch
ọn những hạt cỏ đã trưởng thành sau khi trổ. Các hạt
này
được khử trùng theo phương pháp Geogre (1993), sau đó
gieo h
ạt vào môi trường Murhasige và Skoog (1962), không bổ sung các chất điều hòa

ế bào nội bì hóa bần khá dày. Phần trung trụ của rễ gồm đầy đủ các thành
Hình 1. Cây H ng Bài
117

phần, hệ dẫn bao gồm gỗ và libe sắp xếp xen kẽ nhau
theo ki
ểu bó dẫn xuyên tâm, phần nhu mô ruột gồm
các t
ế bào nhu mô có vách mỏng kích thước lớn dần
t
ừ ngoài vào trong.
3.1.2. Thân
Thân cây H
ương Bài có dạng thân thảo, phân
đốt, phần gốc thân có khả năng hóa gỗ đặc và cứng.
Cây m
ọc thành từng khóm (bụi) dày đặc, phần thân
khí sinh m
ọc thẳng đứng, có chiều cao trung bình từ
1,5 – 2 m, không phân nhánh. T
ừ các mấu ở gốc thân
đẻ nhánh rất mạnh. Mấu của thân thường nhẵn nhụi,
không có lông, l
ồi ra ở ranh giới giữa các đốt của thân,
t
ừ các mấu đó thường hình thành các rễ phụ, chồi phụ
khi

Hình 2.
B r cây H ng Bài

sau 6 tháng tr ng
Hình 3. C u t o gi i ph u c a r
118

3.1.3. Lá
Lá c
ủa cây Hương Bài bao gồm bẹ lá
d
ạng lòng máng bao bọc lấy thân và phiến lá
d
ạng dải,hẹp, dài khoảng 45 – 100 cm, rộng
kho
ảng 6 – 12 mm, khi cây trưởng thành dọc
theo mép lá có các r
ăng cưa nhỏ và sắc.
V
ề cấu tạo giải phẫu của lá Hương
Bài bao g
ồm các phần chính sau: bao bọc mặt
trên và d
ưới của lá là những tế bào biểu bì.
Nhu mô
đồng hoá bao gồm những tế bào đa
giác, có các kho

ạt của Hương Bài không chứa nội nhũ như hạt lúa hoặc như mô tả của Watson [5] và
Chomchalow [6].
Kết quả nghiên cứu của Thái Phiên cho thấy: hạt cỏ
vetiver không n
ẩy mầm trong điều kiện tự nhiên do phôi có kích
th
ước nhỏ, khả năng sống kém nên không thể phát triển lây lan
thành th
ảm họa cỏ dại [2].
T
ừ những kết quả quan sát về đặc điểm hình thái cho thấy
h
ạt của cây Hương Bài không có nội nhũ, phôi nhỏ nên khả năng
n
ảy mầm trong tự nhiên rất thấp. Để tìm hiểu khả năng nảy mầm
c
ủa hạt Hương Bài trong môi trường tự nhiên và dinh dưỡng
nhân t
ạo, chúng tôi tiến hành nuôi cấy hạt trong môi trường đất
Hình 6. Lát c t ngang mô t c u t o
gi
i ph u c a lá
Hình 7. C
u t o
c a m t c m hoa

Hình 8. C u t o
c
a m t hoa


Tỷ lệ
di
ệp lục
a/b
Cây non (1 tháng tuổi) 1,798 ± 0,079

0,601 ± 0,028

2,183 ± 0,108

2,992
Cây non (3 tháng tuổi) 1,762 ± 0,086

0,569 ± 0,028

1,971 ± 0,114 3,096
Cây trưởng thành (6
tháng tu
ổi)
1,686 ± 0,064

0,449 ± 0,024

1,587 ± 0,088

3,755
Qua kết quả thu được ở bảng 1, chúng tôi nhận thấy hàm lượng sắc tố của cây
H
ương Bài có sự chênh lệch không đáng kể giữa các lứa tuổi của cây non và cây trưởng
thành, hàm l

26,67% s
ố bụi (khóm) nảy chồi mới. Tỷ lệ nảy chồi của tiếp tục tăng lên trong các ngày
ti
ếp theo, đến ngày thứ 58, sau khi trồng thì có 100% số bụi đã nảy chồi. Số chồi mới
sinh tr
ưởng và phát triển tốt, sự phát sinh chồi này kéo dài trong suốt thời gian sinh
tr
ưởng của cây.
B ng 2. S phát sinh ch i m i c a cây H ng Bài
Thờ
i gian
(ngày)

Chỉ tiêu theo dõi
7 15 21 29 35 42 49 55 58
Số chồi mới/bụ
i
(khóm)
4 16 23 30 38 40 43 51 60
Tỷ lệ nẩy chồi (%) 6,67 26,67

38,33

50,00

63,33

66,67

71,67

phát tri
ển về chiều cao cây.
Còn
ở giai đoạn tiếp theo, cỏ
có xu h
ướng tăng chậm có thể là
cây g
ần đạt chiều cao tối đa ở điều
ki
ện thí nghiệm và chất dinh dưỡng trong đất ngày càng ít dần đi.
4. K
ết luận
V
ới những đặc điểm về hình thái giải phẫu, cây Hương Bài phát triển rất mạnh
m
ẽ, nên hiện nay được ứng dụng rộng rãi trong việc phòng chống và giảm nhẹ thiên tai
t
ại một số vùng thuộc địa bàn Thừa Thiên Huế.
0
10
20
30
40
50
60
70
80
90
100
1 7 12 20 28 35 42 49 60 67 73

pháp nghiên c
u th c v t, Nxb. Khoa h c và K thu t Hà N i, 1979.
5. Watson, L. and Dallwitz, M. J., Grass Genera of the World. Part of Generic
Description and Affiliations, Australian National University Printing Service, Canberra,
1989.
6. Chomchalow, N. and Vessabutr, S., Techniques of Vetiver Propagation with Special
Reference to Thailand, Technical Bulletin, Bangkok Thailand, 2000.

STUDY SOME OF CHARACTERISTICS MORPHOLOGY AND GROWING
OF VETIVERIA ZIZANIOIDES (L.) NASH
IN THUA THIEN HUE PROVINCE
Nguyen Minh Tri
College of Sciences, Hue university
SUMMARY
Huongbai is also called Vetiver grass, scientific name is Vetiveria zizanioides (L.) Nash,
the World Bank was the first time in the 1980s of the last century in India aims to protect land
and water resources, and then deployed over the world.
In Vietnam, between 2001 and 2003, the Ministry of Agriculture and Rural Development
and the Ministry of Transportation has allowed the use of Vetiver grass purposes disaster relief,
anti-avalanche of works of public transport. In Thua Thien Hue province, from 2005 - 2008
Management Board Huong River and Projects Management Department dykes deployed Vetiver
grass planted to counter river bank erosion in some areas the river embankment of Huong Tra
and Quang Dien district. 122

Research results on morphological characteristics, construct anatomy and growth
characteristics of Huongbai plants live in Thua Thien Hue article shows: With characteristic
morphology and anatomy composed of agencies, the Huongbai plant capable of good growth