khác, cái ng u nhiên có tác d ng chi ph i s phát tri n c a s v t làm cho nó di n ra nhanhẫ ụ ố ự ể ủ ự ậ ễ
ho c ch m, cho nên chúng ta không đ c b qua cái ng u nhiên, coi nh cái ng u nhiên,ặ ậ ượ ỏ ẫ ẹ ẫ
đúng nh C.Mác đã khuy n cáo: “l ch s s mang tính ch t th n bí n u nh cái ng u nhiênư ế ị ử ẽ ấ ầ ế ư ẫ
không có tác d ng gì c ”. ụ ả
Vì cái t t nhiên v ch đ ng đi cho mình xuyên qua vô s cái ng u nhiên đ th hi n ra,ấ ạ ườ ố ẫ ể ể ệ
còn ng u nhiên là hình th c bi u hi n c a t t nhiên, đ ng th i là cái b sung cho t t nhiên,ẫ ứ ể ệ ủ ấ ồ ờ ổ ấ
cho nên, mu n nh n th c đ c cái t t nhiên thì ph i thông qua vi c nghiên c u, phân tích, soố ậ ứ ượ ấ ả ệ ứ
sánh r t nhi u cái ng u nhiên. Trong s nh ng cái ng u nhiên, con ng i ph i tìm cho đ cấ ề ẫ ố ữ ẫ ườ ả ượ
cái ng u nhiên có l i, c đ nh l i đ bi n nó thành cái t t nhiên, và ph i tìm cho ra cái ng uẫ ợ ố ị ạ ể ế ấ ả ẫ
nhiên có h i, t o đi u ki n đ lo i tr nó. ạ ạ ề ệ ể ạ ừ
T t nhiên và ng u nhiên có th chuy n hoá cho nhau, vì v y, không nên c ng nh c khiấ ẫ ể ể ậ ứ ắ
xem xét s v t hi n t ng. Đ xác đ nh cái gì là t t nhiên hay ng u nhiên chúng ta ph i đ tự ậ ệ ượ ể ị ấ ẫ ả ặ
nó trong m t quan h xác đ nh. ộ ệ ị
 Câu 29: Phân tích m i quan h bi n ch ng gi a n i dung và hình th c. Ý nghĩaố ệ ệ ứ ữ ộ ứ
ph ng pháp lu n c a c p ph m trù này?ươ ậ ủ ặ ạ
Page 257 of 487
1. Khái ni mệ
N i dungộ là t ng h p t t c nh ng m t, nh ng y u t , nh ng quá trình h p thành c sổ ợ ấ ả ữ ặ ữ ế ố ữ ợ ơ ở
t n t i và phát tri n c a s v t. ồ ạ ể ủ ự ậ
Hình th cứ là ph ng th c t n t i và phát tri n c a s v t, là cách th c t ch c và k tươ ứ ồ ạ ể ủ ự ậ ứ ổ ứ ế
c u c a n i dung.ấ ủ ộ
Ví d , n i dung c a m t c th đ ng v t là toàn b các y u t v t ch t nh t bào, cácụ ộ ủ ộ ơ ể ộ ậ ộ ế ố ậ ấ ư ế
b ph n c th , các khí quan c m giác, các h th ng v.v. t o thành c th đó. Còn h th ngộ ậ ơ ể ả ệ ố ạ ơ ể ệ ố
các m i liên h gi a các t bào, các b ph n c th , các khí quan, các h th ng, các quá trìnhố ệ ữ ế ộ ậ ơ ể ệ ố
sinh, hóa, lý di n ra trong nó là hình th c c a c th .ễ ứ ủ ơ ể
S v t, hi n t ng nào cũng có hình th c bên trong và hình th c bên ngoài, gi a hai lo iự ậ ệ ượ ứ ứ ữ ạ
hình th c này thì hình th c bên trong là quy t đ nh. Theo cách đ nh nghĩa trên đây v hìnhứ ứ ế ị ị ở ề
th c, ta th y hình th c không ph i là m t cái gì m t ngoài c a s v t, m t ngoài n iứ ấ ứ ả ộ ở ặ ủ ự ậ ở ặ ộ
dung c a nó. Vì v y, phép bi n ch ng duy v t chú ý ch y u đ n hình th c bên trong c a sủ ậ ệ ứ ậ ủ ế ế ứ ủ ự
v t, nghĩa là c c u bên trong c a n i dung. Ví d , n i dung c a m t tác ph m văn h c làậ ơ ấ ủ ộ ụ ộ ủ ộ ẩ ọ
toàn b các s ki n, các nhân v t c a đ i s ng hi n th c mà tác ph m đó ph n ánh; hìnhộ ự ệ ậ ủ ờ ố ệ ự ẩ ả

c a hình th c là n đ nh, ch m bi n đ i h n n i dung. S bi n đ i, phát tri n c a s v tủ ứ ổ ị ậ ế ổ ơ ộ ự ế ổ ể ủ ự ậ
Page 260 of 487
bao gi cũng b t đ u t n i dung s kéo theo s bi n đ i c a hình th c cho phù h p v i nó.ờ ắ ầ ừ ộ ẽ ự ế ổ ủ ứ ợ ớ
Ví d , trong m i ph ng th c s n xu t, thì l c l ng s n xu t là n i dung, và quan h s nụ ỗ ươ ứ ả ấ ự ượ ả ấ ộ ệ ả
xu t là hình th c. L c l ng s n xu t là y u t đ ng nh t, cách m ng nh t, nó luôn luônấ ứ ự ượ ả ấ ế ố ộ ấ ạ ấ
bi n đ i. S bi n đ i c a l c l ng s n xu t đ n m t m c đ nào đó s mâu thu n sâuế ổ ự ế ổ ủ ự ượ ả ấ ế ộ ứ ộ ẽ ẫ
s c v i quan h s n xu t; quan h s n xu t do bi n đ i ch m h n, và lúc này tr nên l cắ ớ ệ ả ấ ệ ả ấ ế ổ ậ ơ ở ạ
h u h n so v i trình đ phát tri n c a l c l ng s n xu t, tr thành y u t kìm hãm l cậ ơ ớ ộ ể ủ ự ượ ả ấ ở ế ố ự
l ng s n xu t phát tri n. Đ gi i phóng và phát tri n h n n a l c l ng s n xu t, đòi h iượ ả ấ ể ể ả ể ơ ữ ự ượ ả ấ ỏ
ph i phá b quan h s n xu t cu, thay vào đó là quan h s n xu t m i phù h p v i l cả ỏ ệ ả ấ ệ ả ấ ớ ợ ớ ự
l ng s n xu t. Nh v y, s bi n đ i c a n i dung quy đ nh s bi n đ i hình th c.ượ ả ấ ư ậ ự ế ổ ủ ộ ị ự ế ổ ứ
Ba là, s tác đ ng tr l i c a hình th c đ i v i n i dung.ự ộ ở ạ ủ ứ ố ớ ộ
Tuy n i dung quy t đ nh hình th c, nh ng hình th c không th đ ng, ph thu c hoànộ ế ị ứ ư ứ ụ ộ ụ ộ
toàn vào n i dung, hình th c có tính đ c l p t ng đ i và tác đ ng m nh m tr l i n iộ ứ ộ ậ ươ ố ộ ạ ẽ ở ạ ộ
dung. N u hình th c phù h p v i yêu c u phát tri n c a n i dung thì nó thúc đ y n i dungế ứ ợ ớ ầ ể ủ ộ ẩ ộ
phát tri n; và n u ng c l i, thì nó s kìm hãm s phát tri n c a n i dung. Ví d , trong cácể ế ượ ạ ẽ ự ể ủ ộ ụ
hình thái kinh t – xã h i có giai c p đ i kháng, lúc đ u quan h s n xu t phù h p v i l cế ộ ấ ố ầ ệ ả ấ ợ ớ ự
Page 261 of 487
l ng s n xu t, là hình th c phát tri n c a nó. Nh ng do l c l ng s n xu t phát tri n đ nượ ả ấ ứ ể ủ ư ự ượ ả ấ ể ế
m t m c đ nh t đ nh thì quan h s n xu t tr thành l c h u không còn phù h p v i l cộ ứ ộ ấ ị ệ ả ấ ở ạ ậ ợ ớ ự
l ng s n xu t và b t đ u kìm hãm s phát tri n c a l c l ng s n xu t. S không phù h pượ ả ấ ắ ầ ự ể ủ ự ượ ả ấ ự ợ
y ti p t c tăng lên và cu i cùng d n đ n xung đ t gi a l c l ng s n xu t và quan h s nấ ế ụ ố ẫ ế ộ ữ ự ượ ả ấ ệ ả
xu t, làm cho cách m ng xã h i n ra. Cu c cách m ng y th tiêu quan h s n xu t cũ vàấ ạ ộ ổ ộ ạ ấ ủ ệ ả ấ
thay vào đó quan h s n xu t m i phù h p v i trình đ phát tri n m i c a l c l ng s nệ ả ấ ớ ợ ớ ộ ể ớ ủ ự ượ ả
xu t, nó tr thành y u t thúc đ y l c l ng s n xu t ti p t c phát tri n.ấ ở ế ố ẩ ự ượ ả ấ ế ụ ể
B n là, ố n i dung và hình th c có th chuy n hóa cho nhau.ộ ứ ể ể
M i quan h bi n ch ng gi a n i dung và hình th c còn bi u hi n s chuy n hóa l nố ệ ệ ứ ữ ộ ứ ể ệ ở ự ể ẫ
nhau gi a chúng. Cái trong đi u ki n này hay quan h này là n i dung thì trong đi u ki nữ ề ệ ệ ộ ề ệ
khác hay quan h khác là hình th c, và ng c l i. Ví d , trong m i quan h v i tác ph m vănệ ứ ượ ạ ụ ố ệ ớ ẩ
h c thì vi c trang trí màu s c, ki u ch , hình nh trên bìa tác ph m là hình th c bên ngoàiọ ệ ắ ể ữ ả ẩ ứ

Nh ng b n ch t không đ ng nh t hoàn toàn v i quy lu t. Cái b n ch t cũng đ ng th i là cáiư ả ấ ồ ấ ớ ậ ả ấ ồ ờ
có tính quy lu t vì nói đ n b n ch t s v t t c là nói đ n nh ng quy lu t v n đ ng và phátậ ế ả ấ ự ậ ứ ế ữ ậ ậ ộ
tri n c a nó. Tuy nhiên, m i quy lu t ch bi u hi n m t khía c nh nh t đ nh c a b n ch t.ể ủ ỗ ậ ỉ ể ệ ộ ạ ấ ị ủ ả ấ
Page 264 of 487
B n ch t là t ng h p c a nhi u quy lu t, do đó, ph m trù b n ch t r ng h n và phong phúả ấ ổ ợ ủ ề ậ ạ ả ấ ộ ơ
h n ph m trù quy lu t.ơ ạ ậ
2. M i quan h bi n ch ng ố ệ ệ ứ
Theo quan đi m c a ch nghĩa duy v t bi n ch ng thì b n ch t và hi n t ng đ u t nể ủ ủ ậ ệ ứ ả ấ ệ ượ ề ồ
t i khách quan, không ph thu c vào ý th c con ng i. Gi a b n ch t và hi n t ng có quanạ ụ ộ ứ ườ ữ ả ấ ệ ượ
h bi n ch ng, chúng v a th ng nh t g n bó ch t ch v i nhau, nh ng l i m u thu n đ iệ ệ ứ ừ ố ấ ắ ặ ẽ ớ ư ạ ẫ ẫ ố
l p nhau.ậ
M t là,ộ s th ng nh t gi a b n ch t và hi n t ngự ố ấ ữ ả ấ ệ ượ .
M i s v t đ u là s th ng nh t gi a b n ch t và hi n t ng. B n ch t và hi n t ngỗ ự ậ ề ự ố ấ ữ ả ấ ệ ượ ả ấ ệ ượ
t n t i khách quan; gi a chúng có m i quan h h u c , ràng bu c ch t ch không tách r iồ ạ ữ ố ệ ữ ơ ộ ặ ẽ ờ
nhau. Không có b n ch t nào t n t i thu n tuý ngoài hi n t ng, ng c l i không có hi nả ấ ồ ạ ầ ệ ượ ượ ạ ệ
t ng nào l i không là s bi u hi n c a m t b n ch t nh t đ nh. Vì v y, V.I.Lênin vi t:ượ ạ ự ể ệ ủ ộ ả ấ ấ ị ậ ế
“B n ch t hi n ra, hi n t ng là có tính b n ch t”ả ấ ệ ệ ượ ả ấ
50
.
50
V.I.Lênin, Bút ký tri t h cế ọ , Nxb S th t, Hà n i, 1963, tr. 282.ự ậ ộ
Page 265 of 487
S th ng nh t gi a b n ch t và hi n t ng th hi n ch : ự ố ấ ữ ả ấ ệ ượ ể ệ ở ỗ Th nh tứ ấ , b n ch t luônả ấ
đ c b c l ra thông qua hi n t ng, còn hi n t ng bao gi cũng là s bi u hi n c a b nượ ộ ộ ệ ượ ệ ượ ờ ự ể ệ ủ ả
ch t. ấ Th haiứ , b n ch t và hi n t ng v căn b n là phù h p v i nhau. B t kỳ b n ch t nàoả ấ ệ ượ ề ả ợ ớ ấ ả ấ
cũng đ c b c l ra thông qua hi n t ng t ng ng, b t kỳ hi n t ng nào cũng là s b cượ ộ ộ ệ ượ ươ ứ ấ ệ ượ ự ộ
l c a b n ch t m t m c đ nào đó ho c nhi u ho c ít. Khi b n ch t thay đ i thì hi nộ ủ ả ấ ở ộ ứ ộ ặ ề ặ ả ấ ổ ệ
t ng s thay đ i theo. Khi b n ch t m t đi thì hi n t ng bi u hi n nó s m t đi theo. Và,ượ ẽ ổ ả ấ ấ ệ ượ ể ệ ẽ ấ
n u có m t b n ch t m i xu t hi n thì s xu t hi n nh ng hi n t ng m i ph n ánh b nế ộ ả ấ ớ ấ ệ ẽ ấ ệ ữ ệ ượ ớ ả ả
ch t m i. Ví d , b n ch t c a ch đ t b n, c a giai c p t s n là bóc l t giá tr th ng dấ ớ ụ ả ấ ủ ế ộ ư ả ủ ấ ư ả ộ ị ặ ư