TÂM THẦN PHÂN LIỆT Thế nào là bệnh tâm thần phân liệt? (What is schizophrenia?) Tâm thần phân
liệt là một bệnh loạn thần nặng tiến triển từ từ, có khuynh hướng

mãn tính, căn nguyên hiện nay chưa rõ ràng, làm cho người bệnh dần dần tách ra
khỏi cuộc sống xung quanh thu dần vào thế giới bên trong, làm cho tình cảm trở
nên khô lạnh dần, khả năng làm việc, học tập ngày một sút kém, có những hành vi,
ý nghĩ dị kỳ, khó hiểu. Bệnh tâm thần phân liệt là bệnh khá phổ biến ở hầu hết các
nước trên thế giới, tỷ lệ từ 0,5 – 1,5% dân số. Bệnh thường phát sinh ở lứa tuổi từ
18 – 40 tuổi. Các biểu hiện của bệnh Tâm thần phân liệt (Signs and symptoms
of schizophrenia) a) Các rối loạn tư duy (Thinking disorders): - Người bệnh cho
rằng: ý nghĩ của mình vang lên thành tiếng nên mọi người biết được (tư duy bị bộc
lộ, tư duy bị phát thanh). - Hoặc có ai đó đọc được ý nghĩ của bệnh nhân mặc dù
không nói ra (tư duy bị đánh cắp), hoặc có ai đó sắp đặt ý nghĩ của họ vào đầu
bệnh nhân (tư duy bị áp đặt). b) Các hoang tưởng (Delusions): Hoang tưởng là
những ý tưởng phán đoán sai lầm không phù hợp với thực tế mà người bệnh cho là
đúng, không thể giải thích đả thông được. Bệnh tâm thần phân liệt thường có
hoang tưởng bị kiểm tra, bị chi phối. Người bênh nghĩ rằng có một người nào đó,
hay một lực lượng nào đó đang kiểm tra, chi phối hoạt động của bệnh nhân, hoăc
đang theo dõi, đầu độc, làm hại bệnh nhân (hoang tưởng bị theo dõi, liên hệ, bị
hại, bị đầu độc). c) Bệnh nhân cho mình là một siêu nhân có khả năng làm việc kỳ
diệu (điều khiển thế giới, điều khiển được thời tiết, hoặc đang tiếp xúc với người
của thế giới khác ). d) Ảo giác (Hallucinations): Thường bênh nhân nghe thấy
những lời bình luận về hành vi hoặc thảo luận với nhau về bệnh nhân hoặc những
tiếng nói khác xuất phát từ một bộ phận nào đó trong cơ thể của người bệnh (ảo
thanh giả). e) Bệnh nhân nhìn thấy, ngửi thấy, cảm thấy những gì mà người khác
không thấy (ảo thị, ảo khứu ) kết hợp với hoang tưởng liên hệ, ghen tuông, kiện
cáo, nghi bệnh kéo dài nhiều tháng. f) Rối loạn hành vi (Behavioural disorders)
như: Kích động vô cớ, đập phá, hò hét hay bất động giữ nguyên tư thế, không nói,


c) Vai trò của sang chấn tâm lý đối với bệnh nhân tâm thần phân liệt (The role
of stress to schizophrenic patients). - Thái độ giễu cợt, trêu ghẹo, ngược đãi, hành
hạ. - Phân biệt đối xử trong giao tiếp xã hội, trong phân công việc làm. - Ly thân,
ly hôn. - Yêu cầu đề nghị không được đáp ứng hợp lý. - Các mất mát về tình cảm,
danh dự, cái chết của người thân. Đó đều là những căng thẳng tâm lý làm cho bệnh
nhân tâm thần phân liệt dễ tái phát theo những cơ chế sau: - Thúc đẩy sự khởi phát
một bệnh tâm thần phân liệt vốn tiềm ẩn ở một người. - Sang chấn làm cho bệnh
nặng hơn, biểu hiện rầm rộ hơn. - Sang chấn làm cho các đợt tái phát bệnh mau
hơn. Cần biết rằng bệnh nhân tâm thần phân liệt rất dễ nhạy cảm với các sang chấn
tâm lý, nhất là các bệnh nhân không dùng thuốc ATK đều đặn. d) Các biểu hiện
báo hiệu bệnh tái phát (The early signs of relapse). - Thấy căng thẳng ngày một
tăng. - Thấy lo lắng viển vông không thể thư giãn. - Rối loạn giấc ngủ (mất ngủ,
rối loạn nhịp thức ngủ ) - Mệt mỏi. - Dễ kích thích cáu bẳn - Hoảng sợ không có
lý do. - Thu mình, từ chối giao tiếp, ăn uống. - Thờ ơ với mọi người và với bản
thân không tự chăm sóc. Điều trị bệnh tâm thần phân liệt (Treatment of
schizophrenia) Vì nguyên nhân của bệnh chưa rõ ràng cho nên việc điều trị bệnh
tâm thần phân liệt là điều trị triệu chứng và phục hồi chức năng tâm lý xã hội. Do
có sự kết hợp giữa các nhân tố sinh học và môi trường trong cơ chế sinh bệnh, nên
việc điều trị bệnh tâm thần phân liệt phải kết hợp nhiều liệu pháp khác nhau tuỳ
từng giai đoạn phát triển của bệnh. a) Can thiệp về tâm lý (Psychological
intervention). Thái độ tốt nhất trong điều trị bệnh tâm thần phân liệt là giúp cho
gia đình người bệnh nhận thức được bệnh, chấp nhận bệnh nhân, cảm thông và
quan tâm đến người bệnh. b) Can thiệp bằng thuốc chống loạn thần
(Intervention with antipsychotics).

- Trong các cơn tâm thần phân liệt cấp, thuốc chống loạn thần là xuất phát điểm
cần thiết để điều trị bởi vì bước đầu tiên là cần phải nhanh chóng đưa bệnh nhân ra
khỏi trạng thái loạn thần nặng như kích động, hoang tưởng, ảo giác các thuốc
chống loạn thần là phương pháp thông dụng nhất và có hiệu quả chống các trạng

đồng . - Xã hội cũng có khuynh hướng mặc cảm với bệnh nhân, cho bệnh nhân là
người không còn khả năng giúp ích gì cho xã hội. Phục hồi chức năng tâm lý xã
hội như thế nào? (How to rehabilitate socio-psychological functions?) - Phải
giải thích cho gia đình người bệnh hiểu thế nào là bệnh tâm thần phân liệt. - Chấp
nhận bệnh nhân, quan tâm và giúp đỡ bệnh nhân bị bệnh tâm thần phân liệt. - Giải
thích tại sao phải uống thuốc, uống thuốc như thế nào? - Hướng dẫn cho họ biết
các tác dụng phụ của thuốc. - Giúp cho gia đình người bệnh biết cách ứng xử với
những biểu hiện bất thường của bệnh nhân. * Phục hồi chức năng sinh hoạt: hướng
dẫn bệnh nhân biết tự chăm sóc tắm giặt, vệ sinh cá nhân, trật tự, ngăn nắp nơi ăn,
chỗ ở. * Phục hồi chức năng tâm lý xã hội: giúp người bệnh giao tiếp với mọi
người, tôn trọng, lắng nghe họ nói, không tranh luận với họ và giúp đỡ họ khi cần
thiết. * Phục hồi chức năng lao động nghề nghiệp: cố gắng giúp cho bệnh nhân
làm được những việc như trước khi mắc bệnh, chẳng hạn như làm việc trên ruộng
đồng, cấy lúa, trồng hoa, chăn nuôi, làm một việc hợp với khả năng tại công
xưởng, nhà máy, lao động thủ công - Dạy cho bệnh nhân làm một công việc
mới giản đơn. - Cùng làm với bệnh nhân, khuyến khích, giúp đỡ bệnh nhân những
khi có khó khăn. Phòng bệnh tâm thần phân liệt (Prevention of schizophrenia)
Căn nguyên của bệnh tâm thần phân liệt chưa rõ ràng nên phương pháp phòng
bệnh tuyệt đối chưa có cơ sở chắc chắn. Tuy nhiên vẫn cần phải phòng bệnh tương
đối, chú trọng vào các điểm sau đây: - Rèn luyện cho trẻ em tính tập thể, biết cách
thích ứng với môi trường và các điều kiện khó khăn của cuộc sống. - Theo dõi
những người có yếu tố di truyền (bố, mẹ, ông bà, anh chị em, họ hàng gần của
bệnh nhân bị bệnh tâm thần phân liệt) để phát hiện bệnh sớm và điều trị sớm. -
Tiếp tục theo dõi bệnh nhân sau khi ra viện, kiên trì điều trị củng cố và tích cực
chữa các bệnh nhiễm khuẩn, bệnh cơ thể, tránh cho bệnh nhân quá mệt mỏi,lao
động quá sức, đề phòng bệnh có thể tái phát.