ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
NGUYỄN HỒNG PHƯƠNG CÁC BÀI TẬP THỰC HÀNH
VỚI PHẦN MỀM ARCVIEW GIS
126
Bài tập 6b. Gộp các dữ liệu không gian khác theme và cùng theme 136
Bài tập 7. Tạo bản vẽ trang trí

149

LỜI NÓI ĐẦU

Cuốn sách này là phần tiếp theo của cuốn “Hệ thống thông tin địa lý và một
số ứng dụng trong hải dương học”, đã được xuất bản và sử dụng làm giáo trình cho
sinh viên khoa Khí tượng thuỷ văn và hải dương học, trường Đại học khoa học tự
nhiên. Những kiến thức lý thuyết đã được trình bày trong giáo trình nêu trên sẽ không
Bài tập 1 - Giới thiệu phần mềm ArcView GIS
- 1 -

BÀI TẬP 1. LÀM QUEN VỚI PHẦN MỀM ARCVIEW

Bài tập này giới thiệu giao diện và một số thao tác cơ bản của phần mềm ArcView.
1. Bước 1: Khởi động ArcView
2. Bước 2: Mở một Dự án và hiển thị các View và các Theme
3. Bước 3: Sử dụng Trợ giúp trực tuyến
4. Bước 4: Khai thác thông tin về các đối tượng
5. Bước 5: Hiển thị và chỉnh sửa bảng
6. Bước 6: Hiển thị và chỉnh sửa đồ thị
7. Bước 7: Tạo Layout
8. Đóng Dự án

Bước 1: Khởi động ArcView
 Chọn biểu tượng Arcview trong Start

Program:
Start

Program

ESRI

Arcview;
 hoặc kích đúp chuột vào biểu tượng của ArcView
Sau khi khởi tạo Arcview, nếu là lần chạy đầu tiên sau khi cài đặt, cửa sổ sau sẽ xuất

Khi Dự án mở ra, bạn sẽ nhìn thấy một cửa sổ Dự án chứa hai View là Atlanta Area
Counties và World.
Kích đúp trỏ chuột vào view World. Chú ý rằng các theme Counties và Grid đã được
đánh dấu trong hộp kiểm ở phần Mục lục và đang được hiển thị trên view. Theme Cities
of 3 Million không được đánh dấu và do đó cũng không được hiển thị.
Kích trỏ chuột lên hộp kiểm của theme Cities of 3 Million để bật theme này lên.
Nguyễn Hồng Phương "Các bài tập thực hành với phần mềm ArcView GIS"
Bài tập 1 - Giới thiệu phần mềm ArcView GIS
- 3 - Lúc này theme Cities of 3 Million đã được hiển thị trên view, nhưng vẫn còn bị hai theme
Counties và Grid che khuất. Bạn sẽ phải thay đổi thứ tự hiển thị để cho theme Cities of 3
Million được hiển thị trên nền hai theme kia.
Trong phần Mục lục, đưa trỏ chuột lên vùng thuộc theme Cities of 3 Million (tại một
điểm bất kỳ nằm trong khu vực đang nổi gồ lên). Tiếp theo, giữ trỏ chuột và kéo theme
lên trên đỉnh Mục lục. Khi bản thả trỏ chuột ra, thứ tự hiển thị các theme đã thay đổi
trong phần Mục lục và các thành phố được hiển thị rõ ràng trên bản đồ.
Mỗi điểm của theme biểu diễn một thành phố có số dân từ ba triệu trở lên. Có rất nhiều
thành phố như vậy tập trung ở châu Âu, nhưng ở tỷ lệ bản đồ hiện tại, ta khó có thể phân
biệt tách bạch được chúng trên bản đồ. Bạn có thể sử dụng công cụ phóng to để vẽ một
hình chữ nhật bao quanh một khu vực mà bạn muốn xem chi tiết.
Chọn công cụ phóng to (Zoom in tool).

Khi bạn đưa trỏ chuột lên trên view, nó lập tức biến thành hình cái kính lúp.
Đặt trỏ chuột lên vùng Tây Âu, nhấn và kéo trỏ chuột để vẽ một hình chữ nhật bao quanh
châu Âu. Khi bạn nhả trỏ chuột ra, một view mới được hiển thị.

Chọn công cụ kéo bản đồ (Pan tool).

Đưa trỏ chuột (lúc này đã biến thành hình bàn tay) vào giữa view. Nhấn và kéo trỏ chuột
lên phía trên bên trái cho tới sát góc trái của view. Khi bạn nhả trỏ chuột ra, một view
mới được hiển thị. Đây là các quốc gia vùng Trung Đông. Bước 3: Sử dụng Trợ giúp trực tuyến
Cho đến lúc này, bạn đã mở một Dự án của ArcView và một view. Bạn đã bật một theme
lên, thay đổi thứ tự hiển thị các theme, phóng to hình trong một view và kéo bản đồ. Bạn
có thể tìm hiểu thêm thông tin về các chủ đề này hay các thao tác của ArcView bằng cách
sử dụng trợ giúp trực tuyến của ArcView.
Chọn phím trợ giúp theo chủ đề (context-sensitive Help button).

Trỏ chuột sẽ biến thành hình mũi tên có dấu hỏi. Đưa trỏ chuột vào một vị trí bất kỳ bên
trong cửa sổ view và kích đúp chuột để nhận trợ giúp. ArcView sẽ hiển thị nội dung trợ
giúp “View là gì ?”
Chú ý rằng ở phía dưới nội dung trợ giúp có các liên kết dạng siêu văn bản (màu xanh lá
cây) theo chủ đề Table of Contents và What is a theme. Khi bạn đưa trỏ chuột vào một
trong các liên kết này, trỏ chuột sẽ biến thành hình bàn tay đang chỉ. Bằng cách kích trỏ
chuột, bạn sẽ được đưa tới nội dung của chủ đề này.
Nguyễn Hồng Phương "Các bài tập thực hành với phần mềm ArcView GIS"
Bài tập 1 - Giới thiệu phần mềm ArcView GIS
- 6 - Kích trỏ chuột lên chủ đề What is a theme ?

- 8 - Bước 4: Khai thác thông tin về các đối tượng
Chọn công cụ đo khoảng cách (Measure tool).

Kích trỏ chuột lên thành phố Aten trên bản đồ, sau đó kéo trỏ chuột tới Istanbul. Một
đoạn thẳng được vẽ trên bản đồ nối hai thành phố. Kích đúp trỏ chuột để kết thúc việc vẽ
đoạn thẳng này.

Khoảng cách giữa Aten và Istanbul được thông báo trên thanh trạng thái (ở góc dưới bên
trái của cửa sổ ứng dụng). Kết quả của bạn có thể chênh lệch đôi chút.
Một phương pháp khác để tìm hiểu thông tin về các đối tượng trên bản đồ là chọn chúng
trên view và xem thuộc tính của chúng trong bảng thuộc tính. Khi bạn chọn một đối
tượng trên bản đồ, bạn cũng đã đồng thời chọn thanh ghi thuộc tính của đối tượng đó
trong bảng thuộc tính của theme.
Có nhiều cách để chọn đối tượng trên một view, một trong các cách đó là sử dụng phím
Find. Giả sử bạn muốn tìm nước Thổ Nhĩ Kỳ (Turkey) và hiển thị nó cận cảnh trên bản
đồ. Muốn vậy, bạn làm như sau.
Nguyễn Hồng Phương "Các bài tập thực hành với phần mềm ArcView GIS"
Bài tập 1 - Giới thiệu phần mềm ArcView GIS
- 9 -

Nhắp trỏ chuột vào theme Countries trong Mục lục của view để theme này trở thành một
theme kích hoạt (nổi gồ lên).
Chọn phím Find.



Các thanh ghi đã được chọn sẽ được đẩy lên trên đầu bảng thuộc tính. Sử dụng các thanh
cuộn ở đáy bảng để dịch về bên phải bảng cho đến khi trường Name (Tên) được hiển thị
trên màn hình.
Nguyễn Hồng Phương "Các bài tập thực hành với phần mềm ArcView GIS"
Bài tập 1 - Giới thiệu phần mềm ArcView GIS
- 11 -

Sau khi xem tên các quốc gia được chọn trên bản đồ, tiếp tục chuyển về phía cuối bảng
để xem các trường còn lại, có chứa các dữ liệu về dân số tương ứng với các năm 1989,
1980 và 2000.

Trong các phần tiếp theo của khoá học, bạn sẽ học thêm cách sử dụng các phương pháp
khác để chọn đối tượng trên bản đồ và khai thác các thông tin về chúng. Còn bây giờ, hãy
kích trỏ chuột vào phím Không chọn để huỷ bỏ những lựa chọn vừa rồi.

Bước 5: Hiển thị và chỉnh sửa bảng
Bạn có thể thay đổi hình thức hiển thị một bảng thuộc tính cho phù hợp với yêu cầu của
mình. Bạn có thể dấu đi, đổi tên và thay đổi kích thước các trường và thay đổi thứ tự của
các thanh ghi. Tất cả các thay đổi này đều không làm ảnh hưởng tới số liệu gốc chứa
trong bảng.
Giả sử bạn muốn thành lập một bản đồ biểu diễn dân số năm 2000. Các số liệu của năm
1980 và 1989 tạm thời chưa cần dùng đến. Bạn sẽ dấu các trường này của bảng Attributes
of Countries đi, đồng thời đổi tên của trường “Pr_Pop2000” cho dễ hiểu hơn.
Kích hoạt bảng Attributes of Countries và chọn Properties từ lệnh đơn Table.
Hộp thoại Table Properties hiện lên. ở phía dưới hộp thoại, bạn nhìn thấy danh sách các
trường của bảng. Dấu kiểm nằm ở cột bên trái mỗi trường thông báo cho bạn biết là
Bạn sẽ không lấy gì làm ngạc nhiên khi thấy Trung quốc và Ấn độ nằm trên đầu danh
sách các nước đông dân nhất thế giới, nhưng chắc bạn sẽ tự hỏi về nước Nga. Nếu dùng
thanh cuộn di chuyển về phía dưới bảng, bạn sẽ thấy một số quốc gia có số dân là -9999.
Đây là giá trị thường được sử dụng khi không có số liệu.
Sau khi đã sắp xếp các quốc gia theo số dân, bây giờ bạn hãy sắp xếp lại theo vần chữ cái
tên gọi của các quốc gia này.
Trong bảng thuộc tính, nhắp trỏ chuột vào trường Name để kích hoạt nó, sau đó chọn
phím Sắp xếp theo thứ tự tăng dần (Sort Ascending Button).

Cuộn lên phía trên bảng, bạn sẽ thấy các thanh ghi đã được sắp xếp theo vần chữ cái.

Bạn hãy đóng bảng thuộc tính lại. Để xem lại toàn cảnh của bản đồ, bạn kích trỏ chuột
vào phím Hiển thị toàn cảnh (Zoom to Full Extent).
Nguyễn Hồng Phương "Các bài tập thực hành với phần mềm ArcView GIS"
Bài tập 1 - Giới thiệu phần mềm ArcView GIS
- 14 - Đóng view lại.
Bước 6: Hiển thị và chỉnh sửa đồ thị
Trong cửa sổ Dự án, nhắp trỏ chuột vào biểu tượng View để làm nổi nó, rồi kích đúp trỏ
chuột vào tên view Atlanta Area Counties để mở nó ra.
Bạn thấy trên view là bản đồ của 4 quận thuộc thành phố Atlanta, được phân loại theo
dân số năm 1980. Theme thứ hai biểu diễn dân số của các quận này năm 1989 chưa được
bật lên.

Bài tập 1 - Giới thiệu phần mềm ArcView GIS
- 16 - Sau khi xem xong đồ thị, bạn đóng cửa sổ đồ thị vào. Trong các bài tập sau, bạn sẽ học
cách thành lập và chỉnh sửa các đồ thị của mình.
Bước 7: Tạo Layout
Trên một trang layout, bạn có thể kết hợp trình bày các view, các bảng, các đồ thị và các
yếu tố đồ họa khác. Bạn có thể in layout từ máy in hay máy vẽ. Trong bài tập này, bạn sẽ
tập tạo một layout minh hoạ bản đồ dân số của thành phố Atlanta.
Kích trỏ chuột lên thanh cửa sổ view để kích hoạt bản đồ. Từ lệnh đơn View, chọn
Layout để mở cửa sổ Template Manager.
Cửa sổ này chứa các mẫu Layout khác nhau. Mỗi mẫu được thiết kế sẵn với các cấu trúc
khác nhau. Bạn có thể sử dụng một mẫu đã tạo sẵn hay tự tạo một layout mới. Trong bài
tập này, bạn sẽ sử dụng một mẫu layout theo khổ nằm ngang.

Để tạo một layout, nhắp trỏ chuột vào lựa chọn Landscape rồi chọn OK.
Nguyễn Hồng Phương "Các bài tập thực hành với phần mềm ArcView GIS"
Bài tập 1 - Giới thiệu phần mềm ArcView GIS
- 17 - Layout minh hoạ bản đồ dân số các quận của thành phố Atlanta theo số liệu điều tra năm
1989 và là sự phản ánh của view hiện tại. Phần chú giải, thước tỷ lệ xích, mũi tên chỉ
hướng bắc và đề mục của bản đồ khiến cho bản vẽ trở nên dễ hiểu hơn. Mạng lưới các
điểm cho phép ước lượng chính xác hơn vị trí sắp đặt các yếu tố đồ họa trên bản đồ. Các
điểm này sẽ không được in ra. Trong một bài tập ở cuối khoá học, bạn sẽ học chi tiết các