Chổồng 3: nhióựm khọng khờ.

1. ởnh nghộa ọ nhióựm khọng khờ.

nhióựm khọng khờ laỡ hióỷn tổồỹng laỡm cho khọng khờ saỷch thay õọứi thaỡnh phỏửn vaỡ
tờnh chỏỳt dổồùi bỏỳt kyỡ nguyón nhỏn naỡo, coù nguy cồ gỏy taùc haỷi tồùi thổỷc vỏỷt vaỡ õọỹng
vỏỷt, gỏy haỷi õóỳn sổùc khoớe con ngổồỡi vaỡ mọi trổồỡng xung quanh. Khờ quyóứn coù khaớ
nng tổỷ laỡm saỷch õóứ duy trỗ sổỷ cỏn bũng giổợa caùc quaù trỗnh. Nhổợng hoaỷt õọỹng cuớa con
ngổồỡi vổồỹt quaù khaớ nng tổỷ laỡm saỷch, coù sổỷ thay õọứi bỏỳt lồỹi trong mọi trổồỡng khọng
khờ thỗ õổồỹc xem laỡ ọ nhióựm khọng khờ.

2. Quaù trỗnh gỏy ọ nhióựm khọng khờ.

Quaù trỗnh ọ nhióựm khọng khờ bao gọửm caùc bổồùc sau:

1. Trung tỏm saớn xuỏỳt gỏy chỏỳt ọ nhióựm khọng thóứ kióứm soaùt.
2. Quaù trỗnh phaùt taùn, lan truyóửn trong khờ quyóứn.
3. Nguọửn tióỳp nhỏỷn chỏỳt ọ nhióựm khọng khờ laỡ thổỷc vỏỷt, õọỹng vỏỷt vaỡ con ngổồỡi.

3. Caùc nguọửn gỏy ọ nhióựm chờnh.

3.1. nhióựm do tổỷ nhión.

nhióựm trong quaù trỗnh tổỷ nhión õoù laỡ sổỷ bọỳc hồi tổỡ quaù trỗnh phỏn giaới chỏỳt hổợu cồ,
baợo caùt, tro khoùi, nuùi lổớa, sổỷ phaùt taùn cuớa phỏỳn hoa

3.2. nhióựm do con ngổồỡi.

3.2.1. nhióựm do giao thọng õi laỷi.

nhióựm do giao thọng, õổồỹc saớn sinh tổỡ ọỳng khoùi, ọỳng xaợ cuớa caùc xe cọỹ trong õoù

, NO
x
, CO
2
, CH,
· Nh mạy sån tảo ra nhiãưu bủi v häùn håüp hydrocacbon.
· Cạc nh mạy chãú biãún thỉûc pháøm tảo ra bủi v amoniac.

ÅÍ Viãût Nam. nháút l åí TPHCM ä nhiãùm khäng khê ch úu l do cạc hoảt âäüng cäng
nghiãûp, båíi vç theo thäúng kã cọ khong 700 nh mạy cäng nghiãûp, 30.000 cå såí tiãøu
th cäng nghiãûp, v hng tràm cå såí âáưu tỉ nỉåïc ngoi. Âáy l váún âãư låïn vãư mäi
trỉåìng åí TPHCM khi bỉåïc vo thãú k 21.

3.2.3. Ä nhiãùm do sinh hoảt.

Âäút ci than âãø sỉåíi áúm . Quạ trçnh âäút chạy ny â tảo ra CO
2
v CO. Ngoi ra hụt
thúc lạ cng l ngưn gáy ä nhiãùm mäi trỉåìng ráút låïn. Trong khọi thúc cọ khong
22 cháút âäüc, ngoi ra cọ mäüt säú cháút gáy ung thỉ khäng nhỉỵng cho ngỉåìi nghiãûn, m
cho c nhỉỵng ngỉåìi xung quanh âọ. Cäng trçnh xáy dỉûng do nhu cáưu ngy cng tàng.
Âáy cng l ngưn gáy ä nhiãùm âạng kãù vãư bủi, tiãúng äưn.
3.2.4. Ä nhiãùm do hoảt âäüng näng nghiãûp.

Ä nhiãùm do näng nghiãûp ch úu l do âäút rỉìng lm ráùy, lm cho khê CO
2
tàng lãn

C. Do vỏỷy tuọứi thoỹ cuớa noù trong khờ quyóứn rỏỳt lỏu tổỡ 4-5 nm. Con ngổồỡi
rỏỳt nhaỷy caớm vồùi CO, nóỳu nhổ bở ngọỹ õọỹc seợ laỡm giaớm họửng cỏửu, hay quón, trỏửm
troỹng seợ gỏy tổớ vong nóỳu nhổ nọửng õọỹ CO vổồỹt quaù 2%.
ã CH
x
, laỡ thaỡnh phỏửn quan troỹng cuớa ọ nhióựm khọng khờ. Coù nguọửn gọỳc nhỏn taỷo tổỡ
caùc maùy nọứ, loỡ õọỳt cọng nghióỷp. Noù cuợng coù thóứ hỗnh thaỡnh tổỡ tổỷ nhión khi coù õióửu
kióỷn thờch hồỹp.

4.2. Dỏựn xuỏỳt cuớa S.

ã SO
x
, õóỳn tổỡ sổỷ khai thaùc dỏửu moợ, kyợ nghóỷ cồ khờ, õọỳt nhión lióỷu Chuớ yóỳu coù SO
2
vaỡ SO
3
. Chuùng laỡ nhổợng chỏỳt khọng maỡu coù muỡi õỷc trổng. Hoaỷt tờnh cuớa noù lóỷ

thuọỹc vaỡo õọỹ ỏứm, chỏỳt xuùc taùc, cổồỡng õọỹ aùnh saùng mt trồỡi.
ã H
2
S laỡ chỏỳt gỏy muỡi họi khoù chởu, noù coù nguọửn gọỳc tổỡ sổỷ dổ thổỡa chỏỳt hổợu cồ, caùc
quaù trỗnh tinh chóỳ dỏửu moớ, caùc khu vổỷc chóỳ bióỳn thổỷc phỏứm. nọửng õọỹ thỏỳp gỏy
nhổùc õỏửu khoù chởu, nhổng ồớ nọửng õọỹ cao, seợ gỏy nhióựm õọỹc õổồỡng họ hỏỳp.

4.3. Dỏựn xuỏỳt cuớa N.

NO vaỡ NO
2

ã Thuớy ngỏn, do caùc kyợ nghóỷ khai thaùc quỷng moớ, thióu õọỳt than, kyợ nghóỷ taỷo chỏỳt
kióửm, baớo quaớn haỷt giọỳng õaợ õổa lổồỹng lồùn thuớy ngỏn vaỡo mọi trổồỡng.

4.5. caùc hồỹp chỏỳt hổợu cồ.

Caùc hồỹp chỏỳt hổợu cồ cuợng khaù nhióửu trong caùc chỏỳt gỏy ọ nhióựm khọng khờ. Chuùng
õổồỹc sinh ra trong quaù trỗnh õọỳt chaùy khọng hoaỡn toaỡn ồớ caùc õọỹng cồ, quaù trỗnh saớn
xuỏỳt ồớ nhaỡ maùy loỹc dỏửu, caùc sổỷ cọỳ roỡ rố caùc õổồỡng ọỳng dỏựn khờ õọỳt, trong caùc ngaỡnh
cọng nghióỷp nhổ: sồn, in, dóỷt, nhuọỹm, Chuùng laỡ caùc hồỹp chỏỳt hổợu cồ dóự bay hồi,
thổồỡng rỏỳt õọỹc vồùi ngổồỡi, do chuùng coù khaớ nng gỏy ung thổ. Mọỹt sọỳ chỏỳt hổợu cồ
khaùc coù muỡi vở rỏỳt khoù chởu, coù thóứ nhióựm õọỹc cho con ngổồỡi.

4.6. Caùc hồỹp chỏỳt chổùa halogen.

Caùc hồỹp chỏỳt HF vaỡ SiF
4
coù tổỡ quaù trỗnh saớn xuỏỳt phỏn boùn phọỳtphaùt, cọng nghióỷp sổù,
luyóỷn nhọm, saớn xuỏỳt gaỷch Chuùng gỏy ra bóỷnh suỷn xổồng, vióm phóỳ quaớn, tọứn
thổồng rng. Caùc chỏỳt HCl, Cl
2
sinh ra trong quaù trỗnh gia cọng chóỳ bióỳn coù sổớ duỷng
clo.

5. Taùc haỷi cuớa ọ nhióựm khọng khờ.

5.1. Taùc õọỹng cuớa chỏỳt ọ nhióựm trón thồỡi tióỳt khờ hỏỷu.

61

ã Laỡm giaớm cổồỡng õọỹ aùnh saùng, tng nhióỷt õọỹ, laỡm traùi õỏỳt noùng dỏửn lón. Sổỷ taùc haỷi

ã Laỡm thay õọứi maỡu hay hoùa õen, hoỷc dỏựn õóỳn n moỡn vỏỷt lióỷu. Gỏy thióỷt haỷi trỏửm
troỹng vóử mỷt kinh tóỳ.
ã Mỏỳt tờnh co giaợn cuớa nguyón vỏỷt lióỷu, giaớm chỏỳt lổồỹng.
ã Gia tng sổỷ n moỡn kim loaỷi do SO
2
, hoỷc do ỏứm ổồùt.
ã Phỏn huợy õaù thaỡnh daỷng dóự hoỡa tan vaỡ dóự bở rổớa trọi. 62
5.5.Tạc hải trãn ti ngun rỉìng.

· Gim nhanh chọng diãûn têch rỉìng do sỉû thay âäøi báút thỉåìng vãư khê háûu cng nhỉ
sỉû xạo träün hãû sinh thại. Kho sạt trong nàm 1980, máût âäü cáy, sn lỉåüng cáy con
gim khang 50% trong vng 15 nàm.
· Mỉa acid gáy thiãût hải trãn chäưi, v rãù tỉì âọ lm gim chỉïc nàng ca hãû sinh thại
rỉìng, gáy ra sỉû suy thoại rỉìng.
· Dãù dng gáy ra sỉû chạy rỉìng hng loảt do sỉû khàõc nghiãût ca khê háûu.

6. Ä nhiãùm khäng khê trong gia âçnh.

· Do khọi thúc.
· Cạc hoạ cháút âỉåüc sỉí dủng trong cạc váût dủng trong nh nhỉ: tráưn nha,ì sån tỉåìng,
cạc loải thm cọ chỉïa cạc cháút chäúng mäúi mt, chäúng vi khøn, náúm, cän trng
gáy hải.
· Do sinh hoảt bỉìa bi khäng håüp vãû sinh khäng âụng khoa hc nãn thỉåìng xy ra
hiãûn tỉåüng thỉìa khê CO
2
, hồûc cạc khê âäüc khạc.
· Do khê âäút tỉì cạc bãúp hồûc do sỉåíi áúm.

Tạc hải ca mỉa acid: 63
ã Laỡm tng õọỹ acid cuớa õỏỳt, huớy dióỷt rổỡng, muỡa maỡng, gỏy nguy hióứm õọỳi vồùi sinh
vỏỷt trón traùi õỏỳt, laỡm hổ hoớng nhaỡ cổớa, cỏửu cọỳng vaỡ caùc cọng trỗnh lọỹ thión cuợng
nhổ cọng trỗnh ngỏửm.
ã Mổa acid laỡm tng khaớ nng hoỡa tan cuớa mọỹt sọỳ kim loaỷi nỷng, gỏy ọ nhióựm hoùa
hoỹc. Gỏy nhióựm õọỹc cho con ngổồỡi thọng qua chuọựi thổỷc phỏứm.
ã Taùc haỷi cuớa mổa acid laỡ õa quọỳc gia, do vỏỷy aớnh hổồớng cuớa noù rỏỳt nghióm troỹng
õọỳi vồùi sổỷ sọỳng cuớa sinh vỏỷt.

7.2. Hióỷu ổùng nhaỡ kờnh.

Cuỡng vồùi vióỷc tng nhu cỏửu sổớ duỷng nng lổồỹng, thỗ lổồỹng CO
2
thaới ra caỡng nhióửu, vaỡ
chuùng õổồỹc tờch luợy dỏửn trong khờ quyóứn. Lổồỹng CO
2
õổồỹc hỏỳp thu bồới quaù trỗnh
quang hồỹp bở giaớm do dióỷn tờch rổỡng bở giaớm nhanh, õổa õóỳn lổồỹng CO
2
trong khờ
quyóứn tng nhanh. Dỏửn dỏửn hỗnh thaỡnh lồùp khờ CO
2
daỡy õỷc bao quanh traùi õỏỳt. Lồùp
naỡy õaợ giổợ nhióỷt tổỡ bổùc xaỷ mỷt trồỡi, vaỡ laỡm cho nhióỷt õọỹ cuớa traùi õỏỳt tng lón. ỏy
õổồỹc goỹi laỡ hióỷu ổùng nhaỡ kờnh. Ngoaỡi CO
2
coù caùc chỏỳt khaùc cuợng goùp phỏửn gia tng


64
äzän thnh oxy. mäüt säú cạc cháút khạc cọ kh nàng tham gia vo cạc phn ỉïng phán
hy äzän nhỉ: CO, CH
4
, NO
x
v cạc håüp cháút hỉỵu cå. Nhỉ váûy, sỉû gim näưng âäü
äzän åí cạc cỉûc trại âáút m cạc nh khoa hc ghi nháûn âỉåüc, cọ thãø l do cạc cháút sinh
ra tỉì hoảt âäüng con ngỉåìi nhỉ:CH
4
, NO
x
, HCl, Cl
2Tạc dủng ca táưng äzän: bo vãû cho mi sinh váût trạnh khi tai ha do bỉïc xả cu tia
tỉí ngoải. Nãúu nhỉ táưng äzän bë suy gim thç nọ s gáy ra thm ha âäúi våïi mi hãû
sinh thại trãn trại âáút.

Cáu hi cúi chỉång

1. Cạc anh chi hy cho mäüt vi dáùn chỉïng củ thãø vãư tạc hải ca ä nhiãùm khäng khê
trãn sỉïc khe con ngỉåìi.

2. Theo anh chi ÂBSCL â bë ä nhiãùm khäng khê chỉa. Hy cho biãút tạc nhán v biãûn
phạp phng v hản chãú.

3. Cạc anh chë cọ nháûn xẹt nhỉ thãú no vãư tçnh hçnh ä nhiãùm khäng khê åí Viãût nam.