PHệN IV: MI TRặèNG KHNG KHấ (AIR ENVIRONMENT )

Chổồng 1: Khaùi quaùt vóử mọi trổồỡng khờ quyóứn

1. ởnh nghộa mọi trổồỡng khọng khờ.

Mọi trổồỡng khọng khờ laỡ mọi trổồỡng cổỷc kyỡ quan troỹng trong sổỷ phaùt trióứn vaỡ sinh tọửn
cuớa nhỏn loỹai. Laỡ loaỷi mọi trổồỡng rỏỳt nhaỷy caớm, rỏỳt dóự bióỳn õọứi vaỡ lan truyóửn, sổỷ lan
truyóửn naỡy khọng ồớ trong phaỷm vi mọỹt vaỡi quọỳc gia, coù thóứ lan rọỹng khừp caớ chỏu
luỷc. Mọi trổồỡng khọng khờ tuỏn theo nhổợng qui luỏỷt vóử mọi trổồỡng khờ hỏỷu rióng cuớa
noù

Mọi trổồỡng khọng khờ laỡ phỏửn khọng gian bao quanh traùi õỏỳt. Gọửm nhióửu tỏửng khaùc
nhau tuỡy theo sổỷ thay õọứi chióửu cao vaỡ chónh lóỷch nhióỷt õọỹ. Nng lổồỹng tổỡ mỷt trồỡi
chuyóửn qua khờ quyóứn thọng qua sổỷ trao õọứi õióỷn tổỡ, phoùng xaỷ, õọỳi lổu, sổỷ bay hồi, vaỡ
cuọỳi cuỡng laỡ sổỷ bióỳn õọứi nhióỷt õọỹ theo muỡa theo õọỹ cao vaỡ thồỡi gian.

2. Cỏỳu truùc mọi trổồỡng khờ quyóứn.

2.1. Tỏửng õọỳi lổu (Troposphere)

Laỡ tỏửng tióỳp giaùp vồùi bóử mỷt cuớa quaớ õỏỳt, ồớ õọỹ cao tổỡ 0-10 km kóứ tổỡ mỷt õỏỳt. Nhiót õọỹ
dao õọỹng trong khoaớng +40
o
Cõóỳn -50
o
C. Trong tỏửng naỡy tuỏn theo qui luỏỷt nhióỷt õọỹ
giaớm theo õọỹ cao mọỹt caùch ọứn õởnh. mỷt õỏỳt nhióỷt õọỹ trung bỗnh khoaớng 15
o
C lón
õóỳn 10 km chố coỡn -50

õọỹ hồi nổồùc thỏỳp hồn. Aùp suỏỳt khọng khờ giaớm theo õọỹ cao. Vỗ sao coù sổỷ gia tng
nhióỷt õọỹ trong tỏửng naỡy?

2.2.3. Tỏửng trung lổu (Mesostosphere).

Tỏửng trung lổu ồớ õọỹ cao trón 50-90 km. Nhióỷt õọỹ giaớm dỏửn tổỡ õốnh cuớa tỏửng bỗnh lổu
õóỳn õốnh cuớa tỏửng trung lổu, tọỳc õọỹ giaớm laỷi nhanh hồn tỏửng õọỳi lổu vaỡ coù thóứ õaỷt õóỳn
-100
o
C. Thaỡnh phỏửn khọng khờ cuợng gỏửn giọỳng nhổ caùc tỏửng dổồùi. Nọửng õọỹ vaỡ hồi
nổồùc cuớa lồùp ozon laỷi rỏỳt thỏỳp. Aùp suỏỳt cuợng giaớm dỏửn theo õọỹ cao. Vỗ sao nhióỷt õọỹ
trong tỏửng naỡy giaớm dỏửn?

2.2.4. Tỏửng ngoaỡi (Thermosphere).

Trón tỏửng trung lổu laỡ tỏửng ngoaỡi. ỷc õióứm cuớa tỏửng naỡy laỡ nhióỷt õọỹ tng lón rỏỳt
nhanh vaỡ khaù cao cho nón goỹi laỡ tỏửng nhióỷt hay laỡ tỏửng ion. Tỏửng naỡy ồớ õọỹ cao tổỡ 90-
100 km, nhióỷt õọỹ tng tổỡ -92
o
C õóỳn 1200
o
C. Mỏỷt õọỹ khọng khờ loaợng vaỡ aùp suỏỳt rỏỳt
thỏỳp.

2.3. Mọỹt sọỳ tờnh chỏỳt quan troỹng cuớa khờ quyóứn.

Nhióỷt õọỹ khờ quyóứn bióỳn õọứi theo õổồỡng thuớy sinh. Cao ồớ mỷt õỏỳt, thỏỳp ồớ õốnh õọỳi
lổu, laỷi cao nhỏỳt ồớ õốnh bỗnh lổu, thỏỳp nhỏỳt õốnh trung lổu.

2.3.1. Tờnh giaớm nhióỷt trong tỏửng õọỳi lổu

õóửu khaùc nhau. Sổỷ ghọử ghóử cuớa õởa hỗnh cuợng laỡm ngn caớn caùc xoaùy vaỡ laỡm thay õọứi
chióửu hổồùng cuớa caùc nguọửn ọ nhióựm.

2.3.4. Quaù trỗnh tờch tuỷ trong khờ quyóứn.

Quaù trỗnh naỡy coù yù nghộa quan troỹng õọỳi vồùi vióỷc taùch chỏỳt hoùa hoỹc ra khoới vuỡng khờ
quyóứn. Quaù trỗnh tờch tuỷ coù thóứ xaớy ra theo ba caùch:
ã Lừng õọỳi vồùi haỷt coù õổồỡng kờnh > 10mm.
ã Tờch tuỷ khọ, laỡ sổỷ hỏỳp phuỷ hoỷc hỏỳp thuỷ khờ hoỷc hồi bồới caùc pha rừn trón bóử mỷt
traùi õỏỳt.
ã Tờch tuỷ ổồùt, nhổ mổa rồi, maỡng chổùa khờ vaỡ hồi sau õoù laỡ kóỳt tuớa.

2.3.5. Phaớn ổùng quang hoùa trong khờ quyóứn.

Rỏỳt nhióửu thaỡnh phỏửn trong khờ quyóứn tham gia phaớn ổùng quang hoùa. Phaớn ổùng
quang hoùa õổồỹc hióứu laỡ haỡng loaỷt nhổợng phaớn ổùng hoùa hoỹc xaớy ra trong õoù nng
lổồỹng cỏửn thióỳt cho phaớn ổùng õổồỹc chuyóứn õóỳn qua nhổợng tia ồớ daỷng aùnh saùng nhỗn
thỏỳy õổồỹc hoỷc tia cổỷc tờm. Mọỹt sọỳ õióửu kióỷn cỏửn thióỳt cho mọỹt phaớn ổùng quang hoùa:
ã Phaớn ổùng quang hoùa chố xaớy ra vồùi caùc phỏửn tổớ coù khaớ nng hỏỳp thuỷ caùc phọtọn
maỡ noù gỷp.
ã Mọựi phọtọn õổồỹc hỏỳp thuỷ chố coù thóứ kờch thờch hoaỷt õọỹng chố vồùi mọỹt phỏửn tổớ duy
nhỏỳt ồớ quaù trỗnh quang hoùa õỏửu tión.
ã Caùc phọtọn õổồỹc hỏỳp thuỷ bồới caùc phỏửn tổớ ồớ traỷng thaùi nng lổồỹng thỏỳp, do vỏỷy
nhổợng traỷng thaùi kờch õọỹng nng lổồỹng thỏỳp rỏỳt thờch hồỹp cho quaù trỗnh quang
hoùa. 52
2.3.6. Phaớn ổùng hoùa hoỹc trong khờ quyóứn. 53