HỘI LIÊN HIỆP PHỤ NỮ VIỆT NAM
LH
PN
TÀI LIỆU NÀY ĐƯỢC IN ẤN VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA
CHƯƠNG TRÌNH NƯỚC VÀ VỆ SINH - NGÂN HÀNG THẾ GIỚI
NHÓM BIÊN SOẠN:
Th.s Nguyễn Thị Thanh Hương – Phó Ban GĐXH
Nguyễn Thị Phương Nhung – CV Ban GĐXH
Cù Lệ Thủy
TS. Lê Thu Hiền
SỔ TAY
(Tài liệu dành cho Cán bộ Hội LHPN Trung ương, Tỉnh và Huyện)
HƯỚNG DẪN LỒNG GHÉP TRUYỀN THÔNG
VỀ RỬA TAY VỚI XÀ PHÒNG
HÀ NỘI, THÁNG 3/2012
2 3
MỤC LỤC
NHỮNG TỪ VIẾT TẮT
Ngân hàng Thế giới WB
Chương trình Nước và Vệ sinh WSP
Tổ chức y tế thế giới WHO
Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam HLHPN VN
Rửa tay với xà phòng RTVXP
Vệ sinh an toàn thực phẩm VSATTP
Mục tiêu quốc gia MTQG
Nước sạch, vệ sinh môi trường NS - VSMT
Văn hoá thông tin VHTT
Chăm sóc sức khoẻ bà mẹ trẻ em CSSKBMTE
Câu lạc bộ CLB
Trung ương TW
VIẾT TẮT

HƯỚNG DẪN THỰC HIỆN LỒNG GHÉP RTVXP
1 - Hướng dẫn tổ chức các hoạt động truyền thông RTVXP tại cộng đồng
2 - Hướng dẫn lồng ghép truyền thông RTVXP vào tập huấn
3 - Kỹ năng truyền thông
4 - Hướng dẫn kiểm tra, giám sát hoạt động lồng ghép RTVXP 26
PHẦN IV.
KIẾN THỨC CƠ BẢN VỀ RTVXP
1 - Khái niệm bàn tay sạch
2 - Lợi ích của RTVXP
3 - Các thời điểm quan trọng cần RTVXP
4 - Các bước RTVXP đúng cách
PHỤ LỤC: CÁC THÔNG ĐIỆP RTVXP
MẪU BÁO CÁO
4 5
LỜI NÓI ĐẦU
HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG TÀI LIỆU
Trong những năm gần đây nhiều dịch bệnh bùng phát tại Việt Nam như SARS,
cúm A/H5N1, A/H1N1, bệnh tiêu chảy cấp, bệnh Chân - Tay - Miệng. Nhằm ngăn
ngừa nguy cơ lây nhiễm dịch bệnh, các bộ, ngành, đoàn thể đã không ngừng đẩy
mạnh tuyên truyền cho cộng đồng thường xuyên giữ gìn vệ sinh cá nhân, trong đó có
vệ sinh bàn tay, tuy nhiên, hầu hết người dân chưa nhận thức đúng về những ích lợi từ
vệ sinh bàn tay và chưa thường xuyên rửa tay với xà phòng (RTVXP).
Qua quá trình thực hiện dự án “Truyền thông thay đổi hành vi RTVXP mở
rộng” do Chương trình Nước và Vệ sinh - Ngân hàng Thế giới (WSP - WB) tài trợ từ
năm 2006 - 2010, Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam (LHPN VN) nhận thấy rằng
RTVXP cần được tiếp tục truyền thông sâu, rộng hơn nữa, đặc biệt là tại các vùng
nông thôn nhằm nâng cao nhận thức của người dân về ích lợi của RTVXP trong việc
bảo vệ sức khỏe, ngăn ngừa nguy cơ lây nhiễm dịch bệnh trong cộng đồng. Kinh
nghiệm thực hiện dự án cho thấy truyền thông RTVXP dễ lồng ghép, chi phí cho việc
lồng ghép thấp nhưng mang lại hiệu quả cao khi đưa vào các chương trình cải thiện

các hoạt động của chương trình/ dự án có liên quan đến RTVXP ở cơ sở.
2. Đọc kỹ Phần III. Hướng dẫn lồng ghép truyền thông RTVXP để
hướng dẫn lại cơ sở áp dụng thực hiện. Tuy nhiên cần căn cứ vào đối
tượng, vào điều kiện thực tế tại mỗi địa phương để áp dụng thực hiện một
cách linh hoạt, phù hợp.
3. Nắm chắc vai trò, trách nhiệm của cán bộ Hội phụ nữ từng cấp
trong tham gia thực hiện hoạt động lồng ghép truyền thông RTVXP
(phần II) để thực hiện tốt nhiệm vụ được phân công.
4. Trong quá trình sử dụng, thấy có nội dung cần bổ sung, chỉnh sửa,
đề nghị phản ánh kịp thời lên cấp trên để cuốn Sổ tay được tốt hơn cho lần
xuất bản sau.
HỘI LIÊN HIỆP PHỤ NỮ VIỆT NAM
Hướng dẫn sử dụng tài liệu
Nguồn: http://www.unicef.org/eapro/20081007_Fast_Facts_FINAL.pdf và Luby, Steve, và cộng sự (2005)
'Hiệu ứng của RTVXP đối với sức khỏe trẻ em; Một thử nghiệm kiểm sốt ngẫu nhiên', Lancet, Các bệnh truyền
nhiễm 366: 225-33.
Chi tiết tham khảo 8: S. Luby, Agboatwalla M., Feikin D., Painter J., Billhimer W, Altaf A., và Hoekstra R.
[2004] “Tác động của RTVXP đối với sức khỏe trẻ em: Một thử nghiệm kiểm sốt ngẫu nhiên.” The Lancet, Vol.
366, Bản số 9481: 225-33.
Những đầu tư can thiệp khác là xử lý nước tại điểm sử dụng,và vệ sinh mơi trường hay vệ sinh cá nhân, cải thiện
điều kiện vệ sinh mơi trường, xử lý nước tại điểm sử dụng, giáo dục vệ sinh cá nhân, xử lý nước tại nguồn; cấp
nước tập trung (tư nhân) và cải thiện cấp nước (nhà nước). Cơ sở bằng chứng: Các can thiệp Nước, Vệ sinh mơi
trường và Vệ sinh cá nhân- Tóm tắt tài liệu tham khảo: Tháng 12 , 2009, do Peter van Maanen tổng hợp. Ban
WASH, UNICEF, New York
Chú thích
6 7
PHẦN I
PHẦN I
TẦM QUAN TRỌNG CỦA RỬA TAY VỚI XÀ PHÒNG (RTVXP)
VÀ KHÁI NIỆM LỒNG GHÉP TRUYỀN THÔNG RTVXP

đồng Liên hiệp quốc tiến hành, với sự tham gia của hơn 3.300 trẻ, cha, mẹ và người
giám hộ tại các tỉnh: Điện Biên, An Giang, Nam Định, Hà Tĩnh, Ninh Thuận, Kon
Tum và An Giang cho thấy: Có gần 24% bà mẹ, người chăm sóc trẻ thỉnh thoảng mới
rửa tay, thậm chí cũng chỉ có 15% người rửa tay với xà phòng sau khi đổ bơ và rửa
hậu mơn cho trẻ. Đặc biệt, tỷ lệ người rửa tay sau khi chơi với vật ni, dọn dẹp
chuồng trại gia cầm, gia súc, dọn dẹp nhà cửa, đổ rác... vẫn còn rất thấp.
Kết quả khảo sát vào tháng 6-7/2011của dự án Nâng cao sức khỏe cộng đồng
thơng qua cải thiện hành vi vệ sinh cá nhân và vệ sinh mơi trường do Quỹ Unilever
tài trợ, Bộ Y tế thực hiện tại 15 xã thuộc 5 tỉnh, thành là Hà Tây cũ, Hà Nam, Hải
Phòng, Thanh Hóa và Hà Tĩnh cho thấy hiểu biết của người dân về các bệnh lây
nhiễm do bàn tay bẩn còn thấp và tỉ lệ người dân RTVXP rất thấp:
- Cứ 100 người trưởng thành (tuổi 15-60) thì chỉ có 1,5 người rửa tay sau khi
chăm người ốm.
- Chỉ có 36% bà mẹ ni con dưới 5 tuổi RTVXP trước khi cho con ăn.
- Chỉ có 6% người nơng dân RTVXP trước khi ăn và 11% RTVXP sau khi đi
đại tiện.
- Tỉ lệ học sinh RTVXP là 53%.
Từ những lợi ích của RTVXP mang lại và thực trạng tỷ lệ người dân RTVXP ở
Việt Nam còn thấp nên cần tăng cường hơn nữa các hoạt động truyền thơng về
RTVXP cho người dân, đặc biệt cho các bà mẹ, những người chăm sóc trẻ dưới 5
tuổi và học sinh tiểu học để ngăn ngừa dịch bệnh, góp phần nâng cao sức khỏe cộng
đồng.
Lồng ghép truyền thơng RTVXP là gắn truyền thơng RTVXP vào hoạt động
2. Khái niệm và u cầu cơ bản về lồng ghép truyền thơng RTVXP
8 9
PHẦN I
truyền thơng của chương trình, dự án liên quan một cách có hệ thống nhằm nhân
rộng hoạt động RTVXP, tăng số người được hưởng lợi và nâng cao hiệu quả thực
hiện mục tiêu chăm sóc sức khỏe cộng đồng và tiết kiệm chi phí.
RTVXP là một trong những nội dung cần thực hiện gắn liền với hoạt động cụ thể

3. Sự cần thiết lồng ghép truyền thơng RTVXP
1. Vai trò của các cấp Hội phụ nữ trong hoạt động lồng ghép truyền thơng
RTVXP
a) Trung ương Hội LHPN Việt Nam
- Qn triệt chủ trương lồng ghép truyền thơng RTVXP vào các chương trình,
hoạt động thường xun của Hội đến Hội LHPN các tỉnh/thành phố.
- Xác định các chương trình phù hợp có thể lồng ghép RTVXP và xây dựng kế
hoạch thực hiện lồng ghép.
- Chỉ đạo đưa nội dung RTVXP trong thực hiện nhiệm vụ về xây dựng gia đình
hạnh phúc, phát triển bền vững.
- Chỉ đạo và hướng dẫn Hội LHPN các tỉnh/thành lồng ghép truyền thơng
RTVXP.
- Theo dõi và hỗ trợ Hội LHPN các tỉnh, thành thực hiện kế hoạch lồng ghép
truyền thơng RTVXP vào từng chương trình, dự án cụ thể do ban phụ trách theo
dõi, thực hiện.
- Phát động phụ nữ hưởng ứng RTVXP trên phạm vi cả nước vào các dịp hưởng
ứng Tuần lễ Quốc gia Nước sạch - vệ sinh mơi trường (29/4 - 6/5); Ngày Mơi
trường Thế giới (5/6); Tuần lễ Ni con bằng sữa mẹ (tháng 7); Tuần lễ Chiến
dịch làm cho Thế giới sạch hơn (Tháng 9),và ngày Thế giới RTVXP (15/10)
hàng năm.
- Cập nhật thơng tin mới có liên quan đến RTVXP, đưa nội nội dung truyền
thơng RTVXP vào các tài liệu truyền thơng, tài liệu tập huấn có liên quan của
Hội.
- Kiểm tra, giám sát việc triển khai lồng ghép hoạt động truyền thơng RTXP của
các tỉnh/thành trong các đợt kiểm tra, giám sát thực hiện các chương trình, đề án
và các cuộc vận động nói trên.
- Xây dựng biểu mẫu kiểm tra, giám sát và báo cáo kết quả thực hiện.
- Tổng hợp báo cáo kết quả thực hiện lồng ghép hoạt động truyền thơng RTVXP
trong báo cáo thực hiện các chương trình, hoạt động có liên quan của các
tỉnh/thành phố theo định kỳ 6 tháng, 1 năm.

đổi hành vi RTVXP ” do Chương
trình Nước và Vệ sinh (WB/WSP) -
Ngân hàng thế giới tài trợ, được
thực hiện tại Việt Nam từ tháng 10
năm 2006. Mục tiêu của dự án này
nhằm giảm tỉ lệ mắc bệnh và tử vong
do các bệnh về tiêu chảy gây ra ở trẻ
dưới 5 tuổi thông qua một chương
trình truyền thông chiến lược thúc
đẩy RTVXP cho phụ nữ nghèo có
độ tuổi từ 18 đến 49 và trẻ em từ 6
đến 10 tuổi. Bộ Y Tế, Cục y tế dự
phòng là cơ quan chỉ đạo thực hiện
dự án và Hội LHPN Việt Nam là đơn
2. Kết quả truyền thông RTVXP của Hội LHPN Việt Nam
b) Hội LHPN cấp tỉnh/thành phố
c) Hội LHPN cấp quận/huyện
- Chỉ đạo, quán triệt chủ trương đến
Hội LHPN các huyện/quận và cơ sở
về lồng ghép hoạt động truyền
thông RTVXP vào các chương trình
hoạt động có liên quan.
- Đ ưa nội dung truyền thông
RTVXP vào kế hoạch thực hiện
nhiệm vụ công tác Hội hàng năm và
phổ biến tới tất cả Hội LHPN các
huyện/quận và cơ sở trong toàn
tỉnh/thành.
- Phân công nhiệm vụ cụ thể cho ban/đơn vị hướng dẫn, theo dõi việc triển khai
thực hiện lồng ghép nội dung hoạt động truyền thông RTVXP vào các chương

thông RTVXP ở cộng đồng, từ đó tạo điều kiện nhân rộng hoạt động truyền thông
thay đổi hành vi RTVXP ở Việt Nam.
- Dự án “Vì sức khoẻ cộng đồng - Hãy rửa tay với xà phòng cho đôi tay sạch
khuẩn” nằm trong kế hoạch hợp tác liên ngành “Nâng cao quyền năng cho phụ nữ
thông qua phát triển kinh doanh và giáo dục sức khỏe” giữa Quỹ Unilever Việt Nam
và Trung Tâm Hỗ Trợ Phòng Chống HIV/AIDS và Chăm Sóc Sức Khỏe Sinh Sản -
Hội LHPN VN. Mục tiêu của dự án nhằm nâng cao nhận thức của người dân về tầm
quan trọng của việc RTVXP trong việc phòng tránh các bệnh tiêu chảy, giun sán và
cúm A (H1N1). Dự án được thực hiện tại 18 tỉnh trên cả nước từ năm 2008 - 2011.
Chỉ sau hai năm thực hiện đã có 80.747 người trực tiếp tham gia chương trình truyền
thông RTVXP và 1.000.000 bà mẹ có con nhỏ được hưởng lợi từ Quỹ 1.000.000
bánh xà phòng Lifebuoy.
2. Các chương trình có thể lồng ghép truyền thông RTVXP
RTVXP là một trong những nội dung truyền thông chính của chương trình cải
thiện điều kiện vệ sinh môi trường và chăm sóc sức khỏe cộng đồng nên có thể
truyền thông lồng ghép vào các chương trình cụ thể sau:
Chương trình Mục tiêu quốc gia nước sạch – vệ sinh môi trường nông thôn do
nhà nước cấp kinh phí thực hiện trong phạm vi cả nước nhằm cải thiện điều kiện vệ
sinh môi trường, tiếp cận nước sạch và công trình vệ sinh cho người dân nông thôn.
Đây là một chương trình có điều kiện thuận lợi để lồng ghép truyền thông RTVXP vì
Hội LHPN Việt Nam tham gia thực hiện chương trình và được phân bổ kinh phí thực
hiện ngay từ khi bắt đầu vào năm 2001. Lồng ghép truyền thông RTVXP vào
chương trình này sẽ làm tăng hiệu quả tác động về vệ sinh môi trường, vệ sinh cá
nhân, hiệu quả sử dụng công trình vệ sinh, công trình cấp nước sạch, mở rộng đối
tượng được tiếp cận RTVXP ở mọi vùng nông thôn trong cả nước.
a) Chương trình Mục tiêu quốc gia Nước sạch - Vệ sinh môi trường nông thôn
(MTQG NS - VSMT)
b) Chương trình Chăm sóc sức khỏe bà mẹ trẻ em, phòng chống suy dinh
dưỡng, làm mẹ an toàn và nuôi con bằng sữa mẹ
c) Cuộc vận động “Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch”

gia đình và cộng đồng” được Đoàn chủ tịch Trung ương Hội LHPN Việt Nam phát
động vào dịp kỷ niệm Ngày quốc tế Phụ nữ 8/3/2008 nhằm nâng cao ý thức của chị
em phụ nữ trong vệ sinh ăn uống, giữ gìn vệ sinh trong chế biến thực phẩm. Nhiều
hoạt động được triển khai rầm rộ trong cả nước như Hội thi với chủ đề “Triệu bữa ăn
vì sức khỏe và vệ sinh an toàn thực phẩm”, “Bữa ăn gia đình hợp lý, đảm bảo vệ
sinh”; CLB ẩm thực với chủ đề “Vệ sinh an toàn thực phẩm vì sức khỏe gia đình và
cộng đồng”, mô hình “Bếp ăn an toàn”, “Chế biến thực phẩm sạch”, “Vệ sinh thức
ăn đường phố” và các hoạt động hưởng ứng “Tháng hành động vì chất lượng vệ sinh
an toàn thực phẩm” hàng năm. Lồng ghép truyền thông RTVXP vào các hoạt động
này sẽ thúc đẩy mạnh mẽ hơn ý thức, thực hành RTVXP khi chế biến, đảm bảo vệ
sinh an toàn thực phẩm góp phần tích cực thực hiện mục tiêu của Cuộc vận động.
Đề án “Giáo dục 5 triệu Bà mẹ nuôi, dạy con tốt” giai đoạn 2010 - 2015 được
Thủ tướng Chính phủ phê duyệt thực hiện theo Quyết định số 704, ngày 19/5/2010
trên phạm vi cả nước. Một trong những mục tiêu của Đề án là giúp 5 triệu bà mẹ có
con dưới 16 tuổi có kiến thức cơ bản, biết áp dụng nuôi con khoẻ, giảm tỷ lệ suy dinh
dưỡng, bệnh tật, tử vong ở trẻ em, góp phần thực hiện đầy đủ hơn quyền trẻ em và
xây dựng gia đình “no ấm, bình đẳng, tiến bộ, hạnh phúc”.
Hội phụ nữ các cấp đặc biệt quan tâm đến việc trang bị kiến thức cho các bà mẹ
về phương pháp chăm sóc con theo khoa học, giúp trẻ em phát triển đầy đủ về cả thể
chất lẫn tinh thần, đặc biệt là tập huấn cho các bà mẹ có con dưới ba tuổi. Kiến thức
về dinh dưỡng trẻ em, dinh dưỡng bà mẹ khi mang thai và các biện pháp phòng
chống suy dinh dưỡng được cung cấp cho các bà mẹ thông qua các buổi tập huấn,
d) Cuộc vận động “Phụ nữ cả nước thực hiện vệ sinh an toàn thực phẩm vì sức
khỏe gia đình và cộng đồng”
e) Đề án “Giáo dục 5 triệu Bà mẹ nuôi, dạy con tốt”
sinh hoạt nhóm, sinh hoạt câu lạc bộ và các buổi tọa đàm, hội thi “Kiến thức và thực
hành nuôi con”. Lồng ghép truyền thông RTVXP vào những hoạt động này sẽ góp
phần giúp các bà mẹ bảo vệ sức khoẻ, giúp trẻ phát triển toàn diện.
Đây là chương trình do Bộ Tài nguyên và Môi trường quản lý và điều phối, Hội
LHPN là đối tác thực hiện trên phạm vi cả nước. Hội đã tổ chức nhiều hoạt động như

Học sinh RTVXP tại trường học