PHÂN TÍCH DIỄN BIẾN TÂM TRẠNG
CỦA UY-LÍT-XƠ TRONG BUỔI ĐOÀN
VIÊN SAU 20 NĂM XA CÁCH Sartre đã từng nói: “Mỗi con người chúng ta vào đời để rồi tô vẽ nên bộ
mặt của mình và ngoài bộ mặt ấy ra không còn cái gi khác nữa”. Cũng
như một tác phẩm để sống mãi với thời gian phải xây dựng một nhân vật
sống động mang đầy đủ tính chất Người; để rồi khi “bước vào đời” họ
làm nên những giá trị mĩ học cao cả. Chính nhân vật Uy-lit-xơ trong sử
thi Ô-đi-xê đã làm nên “bộ mặt” đẹp nhất đại diện cho con người Hi Lạp
như một nhà văn nhận định : “Hô-me-rơ đã xây dựng Uy-lít-xơ thành
nhân vật đã kết tinh được phẩm chất cao đẹp nhất mà người Hi Lạp đang
khao khát vươn tới”.

Tại sao chúng ta lại khẳng định chàng Uy-lít-xơ là một hình tượng đẹp
nhất ? Để hiểu rõ xin lấy đoạn trích Uy-lit-xơ trở về để minh chứng .
Qua đoạn trích, ta sẽ thấy chân dung một người anh hùng, một con
người thông minh tài giỏi, cương nghị.

Trong buổi đoàn viên sau hai mươi năm, tâm trạng Uy-lit-xơ vừa hồi
hộp vui sướng nhưng lại vừa lo âu khi ngồi đối diện với vợ - Pê-nê-lốp ,
người phụ nữ thông minh thuỷ chung chờ chồng. Trước đó, Uy-lit-xơ
giả vờ làm người hành khất vào được ngôi nhà của mình và kể cho Pê-
nê-lốp những câu chuyện về chồng nàng mà anh ta biết. Pê-nê-lốp đã tổ
chức thi bắn. Dựa vào đó mà hai cha con Uy-lít-xơ tiêu diệt 108 vương
tôn công tử láo xược và những gia nhân không trung thành.

Hai mươi năm xa cách, giờ đây được đoàn tụ thật hạnh phúc biết bao,
chàng mong chờ vòng tay âu yếm của vợ, mong chờ những nụ hôn nồng
cháy, những lời hỏi thăm, những giọt nước mắt

muốn thử thách cha ở tại nhà này. Thế nào rồi mẹ con cũng nhận ra cha,
chắc chắn như vậy”.

Cũng có lúc chàng giận dỗi, lo âu. Uy-lít-xơ giận sự giá băng, không
nhận ra chồng của Pê-nê-lốp là do vẻ ngoài rách mướp bẩn thỉu. Sau khi
tắm rửa xong, thay bộ quần áo mới trông Uy-lit-xơ “đẹp như một vị
thần”. Khi nghe vợ sai nhũ mẫu mang chiếc giường kiên cố lại, chàng đã
giật mình “chột dạ”. Chàng đã giải thích tường tận cho vợ về chiếc
giường bí mật ấy, đó là một chiếc giường đặc biệt làm ra từ một gốc cây
ô liu, không ai có thể nhấc ra, ngoài những vị thần. Phép thử về chiếc
giường bí mật mà Pê-nê-lốp đưa ra Uy-lit-xơ đã giải đáp ngờ vực. Đoạn
trích miêu tả cách ứng xử với tình yêu, tình vợ chồng, hạnh phúc gia
đình bền vững cần một sự thông minh, tỉnh táo, kiên nhẫn, rộng lượng,
hiểu biết, đồng cảm lẫn nhau.

Uy-lit-xơ không chỉ là một anh hùng chiến trận, chàng còn là người anh
hùng của trí tuệ trong hành trình tìm lại hạnh phúc riêng tư. Chính câu
trả lời của chàng là chìa khoá vàng mở cánh cửa trái tim nàng Pê-nê-lốp
xinh đẹp, nàng “bủn rủn cả chân tay”, nàng bèn chạy lại nước mắt chan
hoà ôm lấy cổ chồng. Đây chính là những giọt nước mắt hạnh phúc của
hai trái tim yêu đương. Uy-lit-xơ cảm thông và trân trọng người vợ đáng
thương của mình : “Uy-lit-xơ càng thêm muốn khóc. Chàng ôm lấy
người vợ xiết bao yêu thương, người bạn đời chung thuỷ của mình ”.

Đoạn trích Uy-lít-xơ trở về sau hai mươi năm xa cách bởi chiến tranh và
lưu lạc khiến cả gia đình chàng vừa mừng vừa tủi. Đây là màn kịch có ý
nghĩa tố cáo chiến tranh sâu sắc, nguyên nhân của những cuộc chia li tan
nát. Việc Pê-nê-lốp không nhận ra chồng mình là một bản cáo trạng
nghiêm khắc đối với cuộc chiến tranh như cuộc chiến thành Tơ-roa.