Lời nói đầu
Theo thông lệ hàng năm sau mỗi khóa đào tạo cử nhân hành
chính chính quy HVHCQG lại tổ chức cho sinh viên tham gia khóa
thực tập; sinh viên khóa II chúng tôi được phân công về các cơ quan,
bộ, ban, ngành, địa phương thực tập.
Là một sinh viên thuộc đoàn thực tập số 12 về Toà HC - TAND Hà Nội,
trong thời gian thực tập vừa qua tôi đã thu nhận được khá nhiều kiến thức
thực tế, đã làm sáng tỏ hơn những kiến thức sách vở được thầy cô truyền đạt
trên giảng đường.
Trong công cuộc đổi mới,Toà HC đã được thành lập và bắt đầu hoạt
động từ 1/7/1996 để xét xử các vụ án hành chính, nhằm bảo vệ quyền và lợi
ích hợp pháp cuả các cơ quan , tổ chức và cá nhân.
Toà HC là cơ quan tài phán hành chính có lịch sử hình thành và phát
triển còn rất trẻ.Vì thế trong gần 10 năm hình thành và phát triển của mình ,
tuy đã đạt được nhiều thành tựu song bên cạnh đó cũng còn tồn tại không ít
vướng mắc bất cập về mô hình đang cần được tháo gỡ.
Qua tìm hiểu thực tế tại Toà HC-TAND Hà Nội, tiếp xúc hỏi ý kiến với
các cán bộ Toà và những người dân đến khiếu kiện , bản thân tôi thấy rằng
còn có rất nhiều hạn chế về mô hình và phương thức hoạt động của Toà HC
cần được nghiên cứu và hoàn thiện;nhằm làm cho Toà HC thực sự là cơ chế
hữu hiệu đảm bảo được quyền lợi ích hợp pháp của người dân và là phương
thức xây dựng nhà nước pháp quyền XHCN vững mạnh.
Với bản báo cáo nhỏ bé của mình, tôi không có tham vọng trình bày
“sâu rộng” về vấn đề này;tôi chỉ mong được trình bày những hiểu biết còn ít
ỏi của mình qua việc tìm hiểu tài liệu và thời gian thực tập tại Toà HC vừa
qua.
Sau đây tôi xin trình bày những kết quả thu nhận được của bản thân về
khoá thực tập này , thông qua bản báo cáo thực tập với đề tài:” Mô hình tổ
chức và phương thức hoạt động của Toà HC”
Lời cảm ơn
Bản báo cáo này được hoàn thành , ngoài những cố gắng nỗ lực của bản

Tuy nhiên, trong thực tế công tác này còn có nhiều tồn tại: đơn thư khiếu
nại tồn đọng còn nhiều, việc giải quyết của các cấp, các ngành còn chậm trễ,
hiệu quả giải quyết thấp, người dân thường bị thiệt thòi về quyền lợi, làm ảnh
hưởng đến lòng tin của nhân dân vào các cơ quan Đảng và Nhà nước.
Tình trạng trên có nhiều nguyên nhân, nhưng một trong những nguyên
nhân quan trọng là từ trước đến nay thẩm quyền giải quyết các khiếu nại hành
chính vẫn được giao cho các cơ quan hành chính nhà nước.
Như chúng ta đã biết đối tượng khiếu kiện hành chính là hoạt động của
các cơ quan hành chính, điều đó dẫn đến một điểm bất hợp lý là cơ quan hành
chính nhà nước vừa là người bị kiện vừa là người giải quyết và chính vì vậy
mà việc giải quyết khó bảo đảm tính công bằng, khách quan.
Người dân đã bị thiệt thòi về quyền lợi, khi khiếu nại chỉ biết trông chờ
vào thái độ tích cực hay không của cơ quan hành chính nhà nước.
Chưa có một cơ quan hoàn toàn độc lập, chỉ tuân theo pháp luật có
quyền phán quyết quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ quan nhà
nước, bảo vệ và khôi phục quyền lợi của công dân. Chính vì vậy, phù hợp với
xu hướng cải cách nền hành chính nhà nước với yêu cầu xây dựng nhà nước
pháp quyền XHCN nhà nước ta đã quyết định thành lập các tòa hành chính.
Ngày 28/10/1995, Quốc hội nước CHXHCN Việt Nam khóa IX, kỳ họp
thứ X đã thông qua "luật sửa đổi bổ sung một số điều của luật tổ chức
TAND", trong đó quy định về sự hình thành tổ chức và hoạt động xét xử
Hành chính.
Ngày 21/5/1996 UBTV Quốc hội thông qua "Pháp lệnh thủ tục giải
quyết các vụ án hành chính". Đây là những văn bản pháp lý đầu tiên rất quan
trọng đánh dấu sự ra đời của cơ chế tài phán hành chính ở Việt Nam. Kể từ
đó, người dân có thể khởi kiện cơ quan Nhà nước về những quyết định hay
hành vi trái pháp luật trước tòa án. Do đó, một quyết định hay hành vi của cơ
quan hành chính nhà nước có thể được đưa ra xem xét công khai và bình đẳng
trước cơ quan tài phán. Đây thực sự là một bước tiến mới trong quá trình xây
dựng và hoàn thiện bộ máy nhà nước pháp quyền XHCN, một biểu hiện rõ

các nhà khoa học quản lý, khoa học pháp lý và những người làm công tác
thực tiễn trong lĩnh vực giải quyết khiếu nại hành chính. Qua đó, những vấn
đề lý luận và thực tiễn liên quan đến sự hình thành cơ quan tài phán hành
chính ngày càng sáng tỏ và được nhiều người ủng hộ.
Vấn đề tài phán hành chính và sự thiết lập cơ quan tài phán hành chính ở
Việt Nam cũng luôn được coi là một trong những nội dung quan trọng của
quá trình nghiên cứu cải cách nền hành chính quốc gia. Song song với quá
trình nghiên cứu khoa học, thực hiện nhiệm vụ Chính phủ giao, Thanh tra
Nhà nước đã chủ trì việc nghiên cứu và soạn thảo dự án luật về tổ chức tòa án
hành chính; đồng thời cũng chuẩn bị dự thảo Pháp lệnh thủ tục giải quyết các
vụ án tài chính để khi Quốc hội thông qua dự luật, Toà án HC có cơ sở pháp
lý đi vào hoạt động.
Ngày 20/12/1994, Chính phủ đã có tờ trình UBTV Quốc hội về dự án
Luật tổ chức Viện tài phán HC (tờ trình số 7120/CP), trong đó nêu rõ sự cần
thiết phải thiết lập cơ quan tài phán HC ở Việt Nam và đề nghị phương án tổ
chức cơ quan tài phán HC thành một hệ thống thuộc Thủ tướng nhưng độc
lập với cơ quan hành pháp với tên gọi là Viện tài phán HC.
Phương án này xây dựng trên quan điểm coi hành chính tài phán cùng
với hành chính quản lý là một nội dung thống nhất trong nền hành chính quốc
gia. Thủ tướng là người đứng đầu cơ quan hành pháp, chịu trách nhiệm về
toàn bộ hoạt động hành pháp. Các Bộ trưởng và các thành viên khác của
Chính phủ chịu trách nhiệm trước Chính phủ về lĩnh vực quản lý mà mình
phụ trách. Tổ chức như vậy bảo đảm sự thống nhất của nền HC quốc gia, giúp
cho Viện tài phán HC đưa ra được các phán quyết nhanh chóng, kịp thời,
đồng thời sẽ bảo đảm hoạt động tài phán không cản trở các hoạt động quản lý.
Đặt cơ quan tài phán hành chính trong quyền hành pháp thuộc Thủ tướng sẽ
tạo ra cơ chế kiểm soát thường xuyên, chặt chẽ hoạt động của cơ quan quản
lý, bảo đảm tính pháp chế trong mọi hành vi của cơ quan này. Thực hiện
phương án này sẽ tạo ra bước phát triển cao hơn trong công tác giải quyết
khiếu nại HC mà từ trước đến nay vẫn do các cơ quan HC và cơ quan thanh

Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án Hành chính.
Tại kỳ họp thứ VII Quốc hội khóa IX, Quốc hội đã dành nhiều thời gian
để thảo luận về dự án luật và các ý kiến vẫn chủ yếu xoay quanh việc phân
tích các ưu nhược điểm, nhưng thuận lợi và khó khăn, tính hợp lý và bất hợp
lý của từng mô hình tổ chức Tòa án Hành chính ở Việt Nam. Cuối cùng, Quốc
hội đã quyết định chọn phương án tổ chức Tòa án Hành chính thành các phân
tòa trong hệ thống Tòa án Nhân dân và giao TAND Tối cao phối hợp với các
cơ quan hữu quan của Chính phủ soạn thảo dự thảo "Luật sửa đổi, bổ sung
một số điều của luật tổ chức Tòa án Nhân dân" cho sự thiết lập tòa Hành
chính.
Ngày 28/9/1995, Quốc hội khóa IX kỳ họp thứ IX đã thông qua luật sửa
đổi, bổ sung một số điều của Luật tổ chức TAND, trong đó quy định Tòa án
có thẩm quyền xét xử các vụ án Hành chính. Về mặt tổ chức, tại Tòa án Nhân
dân tối cao và Tòa án Nhân dân cấp tỉnh có tòa Hành chính, còn tại Tòa án
Nhân dân cấp huyện có các thẩm phán xét xử hành chính.
Ngày 21/5/1996, "Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án hành chính"
được ban hành (sau đó được sửa đổi, bổ sung ngày 25/12/1998). Sự ra đời của
cơ quan xét xử hành chính đánh dấu một bước phát triển mới trong thiết chế
bảo đảm dân chủ của người dân, bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của họ,
tránh được sự xâm phạm từ phía các cơ quan Nhà nước.
Có thể thấy rằng, quá trình nghiên cứu và hình thành cơ chế tài phán
hành chính ở nước ta thể hiện xu hướng tất yếu của việc dân chủ hóa đời sống
xã hội và dân chủ hóa ngay trong bản thân hoạt động của bộ máy Nhà nước.
Khi nghiên cứu quá trình này cũng có rất nhiều nét tương đồng với sự hình
thành cơ chế tài phán Hành chính ở một số nước trên thế giới, đặc biệt là khi
tìm hiểu lịch sử hơn 200 năm hình thành và phát triển của Hội đồng Nhà nước
Pháp, cơ quan tài phán Hành chính tối cao và hệ thống Tòa án Hành chính của
Pháp cũng như quá trình tranh luận kéo dài mấy chục năm qua ở Thái Lan về
sự cần thiết và phương án tổ chức cơ quan tài phán Hành chính ở nước này.
Chính vì vậy, khi đánh giá thực trạng tổ chức và hoạt động của Tòa án Hành

Tòa Hành chính là cơ quan xét xử có thẩm quyền giải quyết các khiếu kiện
của công dân đối với quyết định hay hành vi hành chính của cơ quan Nhà
nước hoặc công chức Nhà nước khi họ cho là trái pháp luật, xâm phạm hoặc
đe doạ xâm phạm đến quyền lợi ích hợp pháp của họ.
Như vậy, ta thấy một điểm đặc biệt của Tòa Hành chính là cơ quan xét
xử mà đối tượng của nó là các quyết định hành chính và hành vi hành chính
của cán bộ, cơ quan Nhà nước, đặc biệt là cán bộ và cơ quan hành chính Nhà
nước.
Nếu như các tòa án khác (Tòa dân sự, kinh tế, lao động…)có trách nhiệm
giải quyết tranh chấp giữa các pháp nhân với nhau hoặc giữa pháp nhân với cá
nhân, giữa cá nhân với nhau… thì ngược lại, Tòa Hành chính có thẩm quyền
xét xử các tranh chấp giữa công dân và cán bộ, cơ quan Nhà nước.
Nói tóm lại, chức năng của tòa Hành chính là xét xử về hành chính, giải
quyết các tranh chấp phát sinh trong lĩnh vực quản lý hành chính nhà nước
giữa công dân, cơ quan, tổ chức với cơ quan hành chính Nhà nước và các cơ
quan khác khi thực hiện hoạt động chấp hành và điều hành của nhân viên Nhà
nước trong bộ máy đó. Trong khi xét xử, Tòa Hành chính có các quyền và
nghĩa vụ: kiểm tra tính hợp pháp các quyết định hành chính, các hành vi hành
chính bị khiếu kiện xét xử các vụ kiện hành chính.
b. Quyền hạn:
1. Thẩm quyền chung :
Pháp luật giao cho Tòa án thẩm quyền xét xử các vụ kiện hành chính đối
với quyết định và hành vi hành chính của cơ quan nhà nước và cán bộ viên
chức nhà nước.
Tuy nhiên chúng ta biết rằng, hoạt động quản lý diễn ra hàng ngày, hàng
giờ rất đa dạng và phong phú, vi phạm trong quản lý hành chính cũng có rất
nhiều cấp độ khác nhau. Nếu cho phép mọi tranh chấp hành chính đều có thể
kiện trước Tòa án thì sẽ có một khối lượng rất lớn các vụ việc, Tòa án không
thể giải quyết được. Vì vậy, pháp luật lựa chọn những loại việc thường xảy ra
nhiều vi phạm, xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của công dân để xác

*. Khiếu kiện QĐHC, HVHC trong việc cấp giấy phép, thu hồi giấy
phép về xây dựng cơ bản sản xuất, kinh doanh.
*. Khiếu kiện Quyết định HC, Hành chính HC trong việc trưng dụng,
trưng mua, tịch thu tài sản.
*. Khiếu kiện Quyết định HC, Hành vi HC trong việc thu thuế, truy thu
thuế.
Theo quy định của Pháp luật hiện nay có các loại thuế sau:
+ Thuế thu nhập
+ Thuế xuất nhập khẩu
+ Thuế sử dụng đất nông nghiệp
+ Thuế tiêu thụ đặc biệt
+ Thuế chính quyền sử dụng đất
+ Thuế nhà đất
+ Thuế tài nguyên
+ Thuế môn bài
+ Thuế thu nhập doanh nghiệp
+ Thuế giá trị gia tăng
*. Khiếu kiện QĐHC, HVHC trong việc thu phí, lệ phí.
*. Các khiếu kiện khác theo quy định của pháp luật.
Như vậy, Pháp lệnh đã liệt kê ra 9 loại việc thuộc thẩm quyền xét xử của
Tòa hành chính, điều đó tạo điều kiện cho công dân có thể xác định những
việc nào mình có thể khởi kiện, yêu cầu tòa án giải quyết. Ngoài ra để có thể
đáp ứng kịp thời được tình hình khi xét thấy có một số loại việc cần thiết phải
cho phép khởi kiện ra tòa án, khoản 10 Điều 11 pháp lệnh quy định: Tòa án
có toàn quyền xét xử "các khiếu kiện khác theo quy định của pháp luật" . Điều
đó tạo ra một "quy định mở" cho việc bổ sung sau này các việc khác thuộc
đối tượng xét xử của Tòa hành chính.
2.Thẩm quyền cụ thể:
Tại Khoản 2 Điều 30-Pháp lệnh đã qui định:
"Tòa hình sự, Tòa dân sự và Tòa án hành chính, Tòa án nhân dân, tỉnh,

quan đến nhiều đối tượng phức tạp hoặc trong trường hợp các thẩm phán của
tòa án cấp huyện đó đều thuộc trường hợp phải từ chối tiến hành tố tụng hoặc
bị thay đổi".
Tòa án Nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương phúc thẩm
những vụ án mà bản án, quyết định sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật của
tòa án cấp dưới bị kháng cáo, kháng nghị theo quy định của pháp luật tố tụng.
Qua tìm hiểu thực tế tại Tòa án Hành chính TAND Hà Nội (với phương
pháp hỏi ý kiến trực tiếp cán bộ trong Tòa hành chính). Tôi tìm hiểu được rõ
hơn về quyền hạn thẩm quyền của Tòa hành chính với nội dung:
Việc phân định thẩm quyền xét xử các vụ kiện hành chính giữa các cấp
tòa án căn cứ vào đối tượng bị kiện. Thông thường Tòa án Nhân dân cấp có
quyền xét xử đối tượng bị kiện là cấp đó trở xuống. Cấp nào có quyền xét xử
đối tượng bị kiện là cấp đó trở xuống. Tuy nhiên pháp luật quy định Tòa án
nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền giải quyết theo thủ tục sơ thẩm đối với
Quyết định HC, Hành vi HC của cơ quan cấp bộ, cơ quan thuộc Chính phủ vì
những lý do sau đây:
1. Các bộ và cơ quan thuộc Chính phủ là những cơ quan quản lý Nhà
nước ở cấp Trung ương chịu trách nhiệm quản lý ngành và một lĩnh vực nào
đó trên phạm vi toàn quốc. Vì vậy, các cơ quan này có thể có các Quyết định
HC hoặc Hành vi HC tác động đến quyền và lợi ích của công dân, cơ quan, tổ
chức ở bất cứ địa phương nào. Nếu quy định bắt buộc mọi khiếu kiện đối với
Quyết định HC, Hành vi HC của các cơ quan quản lý nhà nước cấp Trung
ương đều phải khởi kiện tại Tòa án cấp Trung ương (Tòa án Nhân dân tối cao)
thì trong nhiều trường hợp, các đương sự sẽ gặp khó khăn khi tiến hành khởi
kiện nhất là các đương sự ở vùng sâu vùng xa. Vì vậy, tạo điều kiện thuận lợi
cho người khởi kiện, pháp luật quy định việc khởi kiện vụ án hành chính đối
với quyết định hành chính, hành vi hành chính của các cơ quan quản lý cấp
Trung ương được tiến hành tại ngay Tòa án Nhân dân cấp tỉnh, nơi mà người
khởi kiện có nơi cư trú, nơi làm việc trên trụ sở.
2. Nếu quyết định mọi khởi kiện đều phải khởi kiện tại Tòa án cấp Trung

Hội thẩm nhân dân: Bà Đỗ Thị Minh Chi
Ông Vũ Mạnh Đam
Đại diện VKSNDTP Hà nội: Ông Trần Hưng Bình (Kiểm sát viên)
Thư ký phiên tòa: Bà. Trần Thị Minh Thu (cán bộ Tòa án).
Người khởi kiện: Công ty TNHH Nippon Paint Việt Nam
Trụ sở: Lô 33 khu công nghiệp Biên Hòa II - Đồng Nai.
Người bị kiện: Cục Sở hữu trí tuệ
Trụ sở: 384, 386 đường Nguyễn Trãi, Thanh Xuân, Hà Nội.
2. Bản án số: 08/HCST (23, 24/12/04).
Thụ lý số: 08/HCST (5/10/2004)…
(Xem bảng thống kê số liệu…).
b. Hạn chế:
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả bước đầu đã đạt được, việc
xét xử hành chính còn gặp nhiều khó khăn, chưa thực sự phát huy
được vai trò của mình. Theo kết quả khảo sát của các cơ quan có
trách nhiệm thì kể từ khi đi vào hoạt động cho đến cuối năm 1998
TAND các cấp đã nhận được không dưới 2.000 đơn kiện hành chính
nhưng hầu hết là không đủ điều kiện để thụ lý theo quy định của
pháp luật. Từ ngày 01/07/96 đến hết 1997 mới thụ lý 150 vụ và đưa
ra xét xử 97 vụ. Năm 1997 chỉ có 24/61 Tòa án cấp tỉnh và 16 Tòa
án huyện có xét xử vụ hành chính. Năm 1998 theo thống kê sơ bộ,
TAND các cấp mới xử hơn 200 vụ án hành chính. Năm 1999 tòa án
giải quyết được 319 vụ trong số 408 vụ án hành chính đã thụ lý. Năm
2000, Tòa án giải quyết được 419 vụ trong tổng số 503 vụ đã thụ lý.
Năm 2001 giải quyết được 513 vụ trong số 688 vụ đã thụ lý. Nhìn
chung cho đến nay, tình hình xét xử hành chính vẫn chưa có chuyển
biến lớn mặc dù tình hình khiếu kiện hành chính nói chung vẫn diễn
ra ngày một phức tạp và gay gắt.
Theo thống kê của Tòa án hành chính TAND Hà Nội (xem bảng số
liệu sau).