Bình luận “tắt đèn, việc làng, lều
chõng” của Ngô Tất Tố

2. Phơi bày thực trạng cùng quẫn của người nông dân
Trong tác phẩm “tắt đèn” ngoài tố cáo tội ác của bọn quan lại thực dân
phong kiến thì Ngô Tất Tố còn miêu tả cuộc sống cùng quẫn của người
nông dân Việt Nam lúc bấy giờ. Mỗi lân sưu thuế, là mỗi lần bọn quan
lại tìm mọi cách đục khoét, hà hiếp, là mỗi lần người nôn g dân lại lâm
vào cảnh cùng quẫn hơn. Mở đầu tác phẩm, Ngô Tất Tố miêu tả cảnh
những người nông dân làng Đông Xá bị phong tỏa không cho ra đồng.
Lý do được đưa ra là do quan trên chưa thu đủ thuế thân. Mặc cho sự
van xin năn nỉ, chúng vẫn không mở cổng làng. Qua nhân vật chị Dậu,
Ngô Tất Tố đã miêu tả sâu sắc tình cảnh khốn khổ của những người
nông dân.
Chị Dậu là một người phụ nữ đảm đang, tháo vát, chung thủy, giàu lòng
hi sinh. Nhưng chị phải một mình lo việc đóng góp, chi tiêu cho một gia
đình 5 miệng ăn, phải lo suất sưu cho chồng, cho cả người em chồng đã
chết năm ngoái. Để có tiền, người đàn bà nghèo khổ phải sạc người đi,
phải bán cả con, cả chó. nhưng cũng không thể giúp anh Dậu ra khỏi
cảnh tù tội.
Đọc “tắt đèn” ta không khỏi bồi hồi xúc động trước tiếng khóc xé ruột
của chị Dậu hòa lẫn với tiếng van lơn tha thiết của cái Tí. Cũng như
những người bần cố nông chị Dậu phải bán con, bỏ làng đi ở vú cho lão
quan phủ 80 tuổi. Nhưng chị lại gặp một lão già mất nết, nửa đêm còn
mò vào phòng chị giở trò. Có nhiều người đàn bà khác rơi vào tình cảnh
quẫn bách như chị Dậu có khi đành chịu buông tay khuất phục, nhắm
mắt trước cuộc đời trôi theo số mệnh. Nhưng người đàn bà nông dân này
cứ lăn xả vào bóng tối, tìm cách phá tung để tìm đường sống. Hành động
quyết liệt đó là một hành động đấu tranh tự phát đơn độc chưa có ý thức,
chưa có phương hướng. Hình ảnh “trời tối đen như mực như cái tiền đồ
của chị” cuối tác phẩm cũng nói lên được vần đề giải phóng con người

tinh thần nhân đạo sâu sắc của nhà văn.
Tiểu thuyết Tắt đèn không tả cảnh nông thôn bị cướp đoạt ruộng đất, bị
bót lột tài sản. tắt đèn chỉ tập trung tố cáo cái thứ thuế của bọn thực dân
đánh vào đầu người hàng năm, đẩy những người nông dân vào cảnh bần
cùng phải bán con bỏ làng đi kiếm sống, ăn mày rồi chết đường chết
chợ. Mỗi lần tới kì thuế là bọn quan lại tìm mọi cách dục khoét, dánh
đạp nông dân để họ phải chạy vạy bán đồ đạc, ruộng đất để có tiền nộp
thuế. Thừa lúc đó, thì bọn địa chủ nghị viện dùng mọi thủ ddaonj để chu
vay cắt cổ hoặc mau rẻ đồ đạc, ruộng đất của nông dân. Ngô Tất Tố đã
tố cáo hình thức bót lột bằng sưu thuế hết sức dã man cảu bọn thực dân,
ông tố cáo chế độ thực dân vô nhân đạo và đòi hủy bỏ chế độ ccho vay
nặng lãi của chế đọ phong kiến. “Tắt đèn” đã vạch trần sự bưng bít che
giấu của giai cấp thống trị về cuộc sống khốn khổ, bần cùng ở nông
thôn. Tắt đèn còn lên án một bộ máy thống trị ở nông thôn: quan lại,
nghị viên, địa chủ, tàn nhẫn vô nhân đạo. chúng chỉ chờ cơ hội đẻ đục
khoét, cướp đoạt của cải của nhân dân.
Từ những tố cáo của Ngô tất Tố, ta thấy sự mâu thuẩn giai cấp đã đến độ
gay gắt và vấn đè được đặt ra chính là phải nhanh chóng giải quyết đời
sống nhân dân và muốn giải phóng nhân dân thì không có con đường
nào khác là đánh đổ chế độ thực dân, đánh đổ bọn quan lại, địa chủ.
Trong Tắt đèn chân dung của bọn thống trị xấu xa chính là cái nền làm
nổi bật hình tượng tốt đẹp của ngươi nông dân. Từ đó, ta sẽ thấy được
vấn đề thứ hai trong tác phẩm đó là tinh thần nhân đạo sâu sắc của Ngô
Tất Tố. ông đã xây dựng được hình tượng ngưòi nông dân rất sinh động,
đẹp đẽ. Từ chị Dậu đến chồng chị và những người khác. Nhưng tiêu biểu
nhất là chị Dậu, đây là người phụ nữ đảm đang, chung thủy, giàu lòng hi
sinh, hiền lành nhưng lúc cần thiết vẫn cương quyết đấu tranh với kẻ thù,
đây là hình ảnh rất thật về người phụ nữ nông thôn Việt Nam thời Pháp
thuộc. Đối với nhân vật này, Ngô Tất Tố có một tình thương sâu sắc.
Trong cả hai lần suýt bị làm nhục, Ngô Tất Tố đều cố tình bảo vệ nhân

mắt và lòng căm phẩn của hàng triệu nông dân nghèo bị bóc lột. Giá trị
của Tắt đèn không chỉ là tiểu thuyết hiện thực phê phán tố cáo xã hội mà
Tắt đèn còn thấm thía tinh thần nhân đạo sâu sắc của Ngô Tất Tố. Ông
đã nhìn thấy sự khốn cùng của nhân dân, ông đồng cảm và thương xót
cho họ. điều này được thể hiện một cách rõ nét qua tình cảm ông dành
cho nhân vật chi Dậu trong tác phẩm. “Tắt đèn” đã trở thành một tác
phẩm không chỉ có tính nhân đạo sâu sắc trong dòng văn học hiện thực
phê phán trước Cách Mạng tháng Tám mà “Tắt đèn” còn chính là cái mà
tác giả muốn thay lời của nhân dân để kêu lên những tiếng kêu thống
thiết là luac bấy giờ vẫn chưa có ai đứng ra giúp họ. Họ vẫn chưa tìm ra
ánh sáng trong cái đêm “trời tối đen như mực ây”.