Cái nết ương, cái ngất ngưởng, cái ngạo nghễ kiêu bạc ở Nguyễn
Công Trứ là thái độ sống của một người tự tin, tự khẳng định tài
năng của mình, ý thức rõ ràng về bản ngã của mình giữa một thuở
giao thời
Xưa nay, thông thường với loại thơ tự trào, tự vịnh thế này, các tác già hay mượn bút pháp ngoa ngôn,
lộng ngữ pha chút khẩu khí để thể hiện minh. Nguyễn Công Trứ ở “Bài ca ngất ngưởng” này khác hẳn.
Ông đã khách thể hóa từ những sự, những việc rất thực của cuộc đời chỉ riêng ông mới có để khẳng định
con người ông. Trong bài thơ bốn lần ông nhắc lại hai chữ ngất ngưởng. Ngất ngưởng không chỉ còn là
một từ gợi hình nữa, mà đã thành biểu tượng tính cách của một con người không phải ngẫu nhiên mà trên
một trăm bài thơ, trong đó có sáu mươi mốt bài ca trù, chỉ có bài này tác giả đặt tên là “Bài ca ngất
ngưởng”. Đương thời và hậu thế đều thừa nhận Nguyễn Công Trứ: một chàng trai, một ông quan, một vị
tướng, một lão già ngất ngưởng. Cái ngất ngưởng in bóng vào một thời đại, chính là ông.
Nguyễn Công Trứ cũng như hầu hết các nhà nho xưa, đều thành đạt từ cửa Khổng, sân Trình. Trước sau
ông vẫn là một tín đồ tuyệt đối trung thành của Khổng giáo:
Hay tám vạn nghìn tư mặc kệ
Không quân thần phụ tử đếch nên người.
Và hẳn ông cũng biết rằng một trong những điều cốt lõi của nhà nho là cách xử thế hợp lẽ trung dung, kị
những gì thái quá. Nhưng rồi Nguyễn Công Trứ hiều mặt đã quá ngưỡng, vượt qua biên giới người
thường... Có lẽ không một nhà nho nào mà lại như Nguyễn Công Trứ: nâng tất cả mọi mặt sinh hoạt đời
thường của người quân tử, của kẻ sĩ lên thành một thứ đạo, một triết lí. Trong văn thơ, ông nói đến rất
nhiều thứ nợ: nợ cầm thư, nợ tang bồng, nợ phong lưu, nợ trần hoàn, nợ anh hùng, nợ công danh... Đã cái
nợ thì hẳn phải đa mang, hẳn vay trả, trả vay... Ông Hi Văn tài bộ đã tự ví mình như cây cau:
Kinh thiên một cột giơ tay chống
Dẫu gió lung lay cũng chẳng nao.
Hoặc với chiếc trông đại:
Hiện bệ gió đưa dùi cắc cắc,
Giang sơn sấm động tiếng tùng tùng.
Không có sự khẳng định tài năng ấy thì làm gì nghĩ được đến nhiều cái nợ như vậy, và làm sao đủ sức mà
trang trải công nợ với đời? Sự thực là với món nợ nào. Hi Văn tiên sinh cũng hăm hở ra tài kinh tế, cũng
vẫy vùng cho phỉ sức, cũng làm nên tiếng lẫy lừng đâu đấy tỏ.
Cái ngất ngưởng, cái nết ương của Nguyễn Công Trứ còn ở chỗ: Ông sống rất thực với mình, thực với

một biểu hiện.
Trích: Loigiaihay.com

Xem thêm: Video bài giảng môn Văn học