Nguyên tắc chung của việc chẩn đoán và xử trí tác
dụng phụ của thuốc kháng lao

I. NGUYÊN TẮC CHUNG
Tất cả các thuốc chống lao đều có tác dụng phụ, thời gian dùng thuốc phải kéo dài
nên tai biến do thuốc xảy ra khá phổ biến trong quá trình điều trị. Các tai biến này
có nhiều mức độ khác nhau: nhẹ có thể chữa khỏi dễ dàng và không ảnh hưởng
đến tiến trình điều trị, nặng có thể để lại di chứng không hồi phục nếu không xử trí
kịp thời, hoặc nguy hiểm hơn có thể đưa đến tử vong.
Nguyên tắc chẩn đoán:
- Dựa vào khai thác tiền sử của bệnh nhân và làm xét nghiệm khảo sát chức năng
gan, thận để phát hiện nguy cơ tai biến trên bệnh nhân .
- Dựa vào các triệu chứng bất thường xuất hiện do bệnh nhân tự nhận thấy và do
bác sĩ phát hiện ra trong quá trình khám bệnh .(Bác sĩ cần lưu ý bệnh nhân những
tác dụng phụ có thể xảy ra và yêu cầu báo ngay cho bác sĩ khi có triệu chứng bất
thường xuất hiện).
- Dựa vào các xét nghiệm định kỳ, đặc biệt là men gan.
- Hỏi xem trong thời gian dùng thuốc điều trị lao, người bệnh có uống nhiều rượu,
bia hoặc sử dụng thêm các thuốc có hại cho gan và thận không, vì hầu hết các
thuốc trị lao đều độc cho gan và được thải qua thận.
Nguyên tắc xử trí :
- Ngừng thuốc để phản ứng có hại không nặng nề hơn.
- Xác định thuốc gây phản ứng.
- Điều trị triệu chứng .
+Tai biến nhẹ
Theo dõi tốc độ tiến triển .
Điều trị triệu chứng .
Xem lại liều lượng thuốc .
Chuyển thời gian uống thuốc vào bữa ăn .
+ Tai biến nặng
Đưa vào bệnh viện điều trị và theo dõi .

R
Nước tiểu đỏ hoặc da cam
Tiếp tục dùng
Z
Đau khớp
Aspirin hoặc thuốc kháng viêm không Steroid
H
Cảm giác nóng bỏng ở chân.
Pyridoxin 50 – 70 mg/ngày
S,H,R,Z
Ngứa, phát ban ngoài da
Ngưng thuốc, giải mẫn cảm và thử dùng lại.
Loại nặng:
R
Xuất huyết da, thiếu máu tan huyết, suy thận cấp
Ngưng R, không bao giờ dùng lại
R
Sốc và purpura(viêm trợt da)
Ngừng Rifampicin
S
Sốc phản vệ
Ngưng S, thay bằng E, không dùng lại
S
U tai, chóng mặt, điếc
Ngưng S, thay bằng E
E
Giảm thị lực (trừ căn nguyên khác)
Ngưng E
R,Z,H
Vàng da, viêm gan

triệu chứng nặng phải báo cho bác sĩ biết ngay, không được tự ý tiếp tục dùng
thuốc.
Biện pháp đề phòng tai biến do thuốc điều trị lao:
Trước khi điều trị: cần khai thác kỹ tiền sử của bệnh nhân và làm xét nghiệm khảo
sát chức năng gan, thận.
Trong khi điều trị:
* Dùng thuốc đúng liều và phù hợp với cơ địa của người bệnh.
* Lưu ý bệnh nhân những tác dụng phụ có thể xảy ra và yêu cầu báo ngay cho bác
sĩ khi có triệu chứng bất thường xuất hiện.
* Làm xét nghiệm định kỳ, đặc biệt là men gan.
* Trong thời gian dùng thuốc điều trị lao, người bệnh không được uống rượu, bia
và hạn chế hoặc tránh sử dụng thêm các thuốc có hại cho gan và thận, vì hầu hết
các thuốc trị lao đều độc cho gan và được thải qua thận.