Từ Chí Ma – tư tưởng và
phong cách nghệ thuật
Từ Chí Ma (1896 – 1931) tên là Chương Tự , ban đầu tên tự là Dậu
Sâm  sau đổi là Chí Ma, lại còn có tự là Hựu Thân , bút danh Nam Hồ , Thi
Triết , Vân Trung Hạc ,… người Hải Ninh tỉnh Chiết Giang
(1)
. Giữa thập niên 20 của
thế kỉ XX, Từ Chí Ma là vị chủ tướng của phong trào thơ tân cách luật do phái Tân nguyệt phát
động. Ông không những đưa ra sáng tác luận đối với thể cách thơ mới Trung Quốc, mà còn đạt
được những thành tựu thi ca nổi bật từ rất nhiều thực nghiệm thơ tân cách luật trong thực tiễn
sáng tác của mình. Đối với thi nhân phái tân cách luật và thi đàn hiện đại Trung Quốc đương
thời, ông đã có những ảnh hưởng hết sức to lớn. Hiện nay, trong các bộ văn học sử Trung Quốc
hiện đại, ông luôn được xếp vào hàng tác gia tiêu biểu. Chúng tôi giới thiệu sự nghiệp thi ca của
Từ Chí Ma như là một nhân tố trọng yếu góp phần hiện đại hóa thi ca Trung Quốc.
1. Có thể nói, ngoài khí chất đa cảm, mang thiên hướng nghệ thuật ra, thì một trong những
tác nhân quan trọng khiến Từ Chí Ma trở thành thi sĩ ấy là việc ông “rơi xuống” nước Anh –
chiếc nôi thi ca lãng mạn thế kỉ XIX. Ông tự thuật rằng, sau khi đến Đại học Cambridge thì
“hứng thú với văn học nghệ thuật” mới “thành hình vững chắc” trong ông. “Cambridge đã khiến
tôi mở mắt ra, Cambridge đã khơi dậy sự ham học hỏi trong tôi, Cambridge đã gieo mầm ý thức
bản ngã trong tôi”
(2)
. Rõ ràng “Cambridge không những cho ông một lí tưởng chính trị dân chủ
kiểu Anh và thái độ nhân sinh của một trí thức tự do chủ nghĩa, mà còn bồi dưỡng hứng thú sống
và hứng thú nghệ thuật lãng mạn chủ nghĩa trong ông”
(3)

giống như nước lũ tự núi cao đổ xuống, tuôn tung tóe bất kể phương hướng”
(7)
.
Ư Khả Huấn cho rằng: “Điều này có điểm rất giống với chất dạt dào cảm hứng sáng tác
như hỏa sơn phun trào và phương thức sáng tác “kiểu tuôn lửa” của Quách Mạt
Nhược”
(8)
. Nhưng về quan niệm thi ca và thực tiễn sáng tác ông lại khác với Quách Mạt Nhược.
Nếu như họ Quách theo thuyết “mĩ nhân khỏa thân” chủ trương “tự do đến cùng” về hình thức
của thơ, cho rằng “nếu là người đẹp đích thực thì mặc cái gì cũng đẹp, khỏa thân chẳng mặc thứ
gì càng đẹp hơn”
(9)
, thì họ Từ lại chủ trương thơ phải có “hình thể hoàn mĩ”, “hình thể hoàn mĩ là
biểu hiện duy nhất một tinh thần hoàn mĩ”
(10)
. Nghĩa là họ Quách không quan tâm đến hình thức
thể hiện, chỉ chú trọng nội dung tư tưởng, còn họ Từ thì chú trọng cả hai. Điều này chủ yếu được
lí giải ở khía cạnh khí chất và sự ảnh hưởng.
Cái thiên bẩm nghệ thuật có thiên hướng lãng mạn, duy mĩ có sẵn trong Từ Chí Ma được
định hình vững chắc khi ông tiếp xúc nhiều với các tác gia lãng mạn chủ nghĩa Âu Mĩ. Họ không
những làm biến đổi khí chất mà còn ảnh hưởng sâu sắc đến toàn bộ thái độ nhân sinh và quan
điểm nghệ thuật của ông. Quách Mạt Nhược và Từ Chí Ma tuy cùng là kiểu thi nhân có khí chất
lãng mạn, đều bị ảnh hưởng bởi chủ nghĩa lãng mạn Âu Mĩ, đối với chủ nghĩa lãng mạn Âu Mĩ
đều có thái độ giống nhau, nhưng nguồn ảnh hưởng lại không như nhau. “Quách Mạt Nhược
thiên về vận dụng thể thơ tự do phóng bút phơi bày tất cả của nhà thơ Mĩ W. Whitman, làm một
hỏa sơn phun trào tâm tư tình cảm”, còn “Từ Chí Ma thì thiên về lối thơ cách điệu giàu vận luật
của thời đại Victoria nước Anh, bộc lộ những uẩn khúc chứa chan tình cảm của riêng mình”
(11)
.
Về sự ảnh hưởng của các tác gia Anh đối với Từ Chí Ma, Ư Khả Huấn cho rằng: “Nếu

3. Về mặt lí luận cách luật thơ mới, so với Văn Nhất Đa thì trình độ chuyên nghiệp và sự
ảnh hưởng của Từ Chí Ma không sánh bằng, nhưng lí luận “sáng cách” của ông vẫn có những
đóng góp độc đáo của nó. Theo tác giả Tân thi thể nghệ thuật luận những đóng góp độc đáo này
biểu hiện chủ yếu ở hai phương diện sau:
Thứ nhất, ông chủ trương “hình thức hoàn mĩ” của thơ là “biểu hiện duy nhất” của “tinh
thần hoàn mĩ”, xem “chất” (nội dung) và “thức” (hình thức) là một thể thống nhất không thể
phân chia. Ông khẳng định:
Chúng ta tin rằng từ tâm trí của bản thân chúng ta cho đến không khí xung quanh phần
lớn là những tâm hồn mang tư tưởng đòi hỏi được đầu thai, trách nhiệm của chúng ta là chuyển
tạo một thể xác thích hợp cho chúng, đấy chính là sự thể hiện cách thức mới và nhịp điệu mới
của thơ văn và những loại nghệ thuật khác; Chúng ta tin rằng hình thức hoàn mĩ là biểu hiện
duy nhất của tinh thần hoàn mĩ
(16)
.
Thứ hai, cho rằng “sáng cách” trong thơ mới là “sự phát hiện mới về thể thức và nhịp điệu”.
Ông nói: “Sự sống của thơ là nhịp điệu bên trong bản thân nó”, “là sự tề chỉnh và trôi chảy của
nhịp điệu bên trong”. “Câu chữ trong một bài thơ là dáng vẻ bên ngoài của thân thể, nhịp điệu là
huyết mạch bên trong”. “Quyết định số câu dài ngắn, câu chữ chỉnh tề hay không chỉnh tề, hoàn
toàn dựa vào sự cảm nhận của bạn đối với ba động tính của nhịp điệu”, nếu không sẽ dễ dàng “ngộ
nhận vẻ tề chỉnh của câu chữ (đây là cái hình thể bên ngoài) là sự đảm bảo về nhịp điệu (đây là cái
ở bên trong)”
(17)
.
Xin thuyết minh thêm, khái niệm “nhịp điệu” mà Từ Chí Ma dùng ở trên chính là vấn đề
tiết tấu, nhạc tính trong thơ. Thế nên ở phương diện thứ hai này Đào Diệu Đông gọi tên cụ thể
hơn, cho rằng đó là cái đẹp âm nhạc trong thơ. Họ Đào cũng không tiếc lời công nhận: “Cống
hiến lớn nhất của Từ Chí Ma đối với thơ mới là ở phương diện cái đẹp âm nhạc. Ông đã đặt cái
đẹp âm nhạc lên địa vị hết sức trọng yếu trong các nhân tố đẹp của thơ”
(18)
.