Chơng 8
Tổ chức lnh thổ các vùng kinh tế ở Việt Nam

I. Vùng Đông Bắc Bắc Bộ
Vùng Đông Bắc gồm 11 tỉnh: Quảng Ninh, Lạng Sơn, Cao Bằng, Bắc Cạn, Thái
Nguyên, Yên Bái, Lào Cai, Hà Giang, Tuyên Quang, Phú Thọ và Bắc Giang với tổng
diện tích tự nhiên: 65.326 km
2
, chiếm khoảng 20% diện tích cả nớc.
Tổng dân số của vùng 9.036,7 nghìn ngời năm 2001, chiếm 11,5% dân số cả nớc.
1.1. Tiềm năng phát triển kinh tế xã hội
a) Vị trí địa lý:
Vùng Đông Bắc Bắc Bộ, phía Bắc giáp Đông Nam Trung Quốc, phía Tây giáp
vùng Tây Bắc, phía Nam giáp đồng bằng Bắc Bộ, phía Đông giáp biển Đông. Vị trí
của vùng có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc trao đổi hàng hoá, giao lu buôn
bán với Đông Nam Trung Quốc qua các cửa khẩu Lào Cai, cửa khẩu Thanh Thuỷ
(Hà Giang), cửa khẩu Trùng Khánh (Cao Bằng), cửa khẩu Móng Cái (Quảng Ninh);
với các nớc trong khu vực châu á - Thái Bình Dơng và các nớc trên thế giới
thông qua các cảng Cửa Ông, Hồng Gai và cảng Cái Lân.
Vùng Đông Bắc có một phần gắn liền với vùng trọng điểm kinh tế phía Bắc là
tam giác kinh tế Hà Nội- Hải Phòng - Quảng Ninh. Vùng còn có quan hệ chặt chẽ
với vùng đồng bằng sông Hồng, nhiều trung tâm đô thị là Hà Nội, Hải Phòng, gắn
với cảng biển Hải phòng. Tất cả những yếu tố này là động lực cho phát triển kinh tế-
xã hội của vùng.
b) Tài nguyên thiên nhiên:
* Địa hình, khí hậu và thuỷ văn:
Nằm trong vùng núi và trung du Bắc Bộ, vùng Đông Bắc có địa hình không cao
so với vùng Tây Bắc. Phía Tây có những dãy núi chạy theo hớng Tây Bắc- Đông
Nam, trong đó dãy Phanxipan cao hơn 3000 mét. Phía Đông của vùng có nhiều dãy
núi cao hình cánh cung.
Vùng Đông Bắc nằm trong miền khí hậu nhiệt đới, là nơi chịu ảnh hởng mạnh

lợng cả nớc. Thiếc phân bố ở Tĩnh Túc- Cao Bằng, Sơn Dơng - Tuyên Quang và
Nà Dơng, trữ lợng 10 triệu tấn. Titan nằm trong quặng sắt ở Thái Nguyên, trữ
lợng 390 nghìn tấn. Đồng có trữ lợng 781 nghìn tấn, phân bố ở Lào Cai. Boxit
phân bố ở Lạng Sơn với trữ l
ợng không lớn nh vùng Tây Nguyên nhng chất
lợng tốt, cho phép đầu t công nghiệp. Mangan phân bố ở Cao Bằng với trữ lợng
khoảng 1,5 triệu tấn. Chì - kẽm phân bố ở Bắc Cạn Các mỏ khoáng sản ở vùng này
đợc khai thác phục vụ cho nhu cầu trong nớc, mỏ thiếc đợc khai thác cho nhu
cầu trong nớc và xuất khẩu.
Vùng còn có các loại khoáng sản khác nh pirit, vàng đá quí, đất hiếm, đá
granít, đá xây dựng, đá vôi sản xuất xi măng, nớc khoáng là những khoáng sản
có tiềm năng và là thế mạnh cho phát triển công nghiệp khai khoáng, chế biến

112
khoáng sản của vùng và của cả nớc. Tuy nhiên những mỏ này chủ yếu đang ở dạng
tiềm năng, một số đợc khai thác với quy mô nhỏ mang tính địa phơng.
Khoáng sản apatit phân bố duy nhất ở vùng này với trữ lợng lớn và tập trung
khoảng 2,1 tỷ tấn, đủ đáp ứng cho nhu cầu sản xuất phân lân phục vụ phát triển
nông nghiệp của nớc ta và có thể dành một phần cho xuất khẩu.
* Tiềm năng đất đai:
Đất đai là thế mạnh cho sản xuất nông nghiệp và lâm nghiệp của vùng. Tổng
quĩ đất có khả năng sử dụng cho nông, lâm nghiệp là khoảng 5 triệu ha, trong đó
cho nông nghiệp khoảng 1 triệu ha, cho lâm nghiệp là 4 triệu ha. Tuy nhiên hiện tại
chúng ta mới chỉ sử dụng 2, 4 triệu ha, chiếm 48% so với tiềm năng.
Phân loại đất
- Đất đỏ đá vôi, phân bố theo các cánh cung, nhiều nhất ở các tỉnh Hà Giang,
Cao Bằng, Lạng Sơn, Lào Cai. Loại đất này rất thích hợp cho các cây thuốc lá, đỗ
tơng, bông, ngô,
- Đất Feranit đỏ vàng, phân bố chủ yếu ở Thái Nguyên, Tuyên Quang, Phú Thọ,
Yên Bái, Bắc Giang. Loại đất này rất phù hợp với cây chè, điều này lý giải đây chính

158 ngời /km
2
. Tập trung đông nhất ở các tỉnh Bắc Giang, Phú Thọ, Bắc Cạn, Thái
Nguyên, Quảng Ninh, những nơi phân bố những trung tâm kinh tế lớn của vùng. Tỷ
lệ dân số thành thị thấp khoảng 1,7 triệu ngời chiếm 19% tổng dân số toàn vùng
năm 2001, thấp hơn mức trung bình của cả nớc (25%) và rất không đồng đều giữa
các tỉnh, cao nhất ở Quảng Ninh 42,4%.
* Trình độ học vấn:
Trình độ học vấn và chuyên môn của dân c và nguồn nhân lực ở vùng tơng
đơng với trình độ trung bình của cả nớc, cao hơn vùng Tây bắc, Tây Nguyên,
Đồng bằng sông Cửu Long, nhng thấp hơn Đồng bằng sông Hồng. Tổng dân số tốt
nghiệp phổ thông cơ sở trở lên đạt 53,7% (mức trung bình cả nớc 45%). Số ngời
tốt nghiệp phổ thông trung học chiếm 14,5%. Tuy nhiên tỷ lệ ngời không biết chữ
khá cao chiếm 11,2 % tổng dân số và tỷ lệ cha tốt nghiệp phổ thông cơ sở chiếm
35.1% chủ yếu là đồng bào các dân tộc ít ngời
* Lực lợng lao động:
Tổng số ngời qua đào tạo chuyên môn 60 vạn ngời chiếm 12% tổng số lao
động, tơng đơng trình độ trung bình của cả nớc. Trong đó có trên 8 vạn ngời
có trình độ từ cao đẳng, đại học trở lên.
* Văn hoá - lịch sử:
Vùng Đông Bắc phản ánh bề dày lịch sử của dân tộc với các di tích văn hoá -
lịch sử nh Đông Sơn, Hạ Long, Pắc Bó, Tân Trào, Các di tích văn hoá - lịch sử,
các lễ hội truyền thống, các làn điệu dân ca đợc gìn giữ bảo tồn.

114
Nơi đây cảnh quan tự nhiên còn tạo thuận lợi cho vùng phát triển các khu du
lịch nổi tiếng.
1.2. Hiện trạng phát triển kinh tế xã hội vùng Đông Bắc
Vùng Đông Bắc đợc khai thác sớm và đặc biệt khai thác mạnh mẽ từ thời Pháp
thuộc do mục đích khai thác thuộc địa của t bản Pháp.

Cơ cầu ngành trồng trọt - chăn nuôi trong vùng là 71%-29%. Trong ngành trồng
trọt, cây lơng thực vẫn giữ vị trí hàng đầu chiếm tới 63,5% giá trị gia tăng ngành
trồng trọt và để phục vụ nhu cầu trong vùng.
Tuy nhiên đã hình thành một số vùng chuyên canh cây công nghiệp sản xuất
hàng hoá có giá trị kinh tế nh:
+ Vùng chuyên canh chè Thái Nguyên, Yên Bái, Lào Cai, Hà Giang, Tuyên
Quang;
+ Vùng chuyên canh thuốc lá Lạng Sơn, Cao Bằng;
+ Vùng chuyên canh mía huyện Cao Lộc, Lộc Bình (Lạng Sơn), Văn Yên và
Trấn Yên (Yên Bái) ;
+ Vùng chuyên canh cà phê chè Lạng Sơn, khu phụ cận Thái Nguyên (Phú
Lơng, Đại Từ, Đồng Hỷ), Tuyên Quang, Yên Bái, Cao Bằng
+ Vùng chuyên canh cây ăn quả Bắc Hà (Lào Cai), Ngân Sơn (Cao Bằng), vùng
na Chi Lăng - Lạng Sơn, vùng hồng Lạng Sơn, vùng cam quýt bởi, hồng Lục Yên,
Yên Bình, vùng vải thiều Lục Ngạn (Bắc Giang).
+ Vùng chăn nuôi lợn tập trung là Quảng Ninh, Phú Thọ. Vùng chăn nuôi
trâu, bò.
Nhìn chung ngành nông nghiệp của vùng cũng cha khai thác hiệu quả tiềm
năng về đất đai và khí hậu vừa mang tính nhiệt đới, cận nhiệt và ôn đới để phát triển
các cây trồng có giá trị kinh tế cao thoả mãn nhu cầu trong nớc và xuất khẩu.
* Ngành ng nghiệp
Tuy nằm trong vùng ng trờng đánh bắt cá của vịnh Bắc Bộ nhng việc khai
thác và nuôi trồng thuỷ hải sản của vùng có quy mô nhỏ, đánh bắt và chế biến mang
tính thủ công và chủ yếu ở ven biển thuộc tỉnh Quảng Ninh. Tỷ trọng giá trị ngành
thuỷ hải sản của vùng chiếm 5% tổng giá trị toàn ngành của cả nớc.
* Ngành lâm nghiệp
Trong những năm qua vùng này có những nỗ lực nhằm phủ xanh đất trống đồi
trọc, dần dần khôi phục vốn rừng bị mất do quá trình khai thác bừa bãi. Trong vùng
đã hình thành một số nông trờng cung cấp nguyên liệu gỗ cho ngành sản xuất giấy
(Hà Giang, Tuyên Quang, Lào Cai, Yên Bái ) và cung cấp gỗ trụ mỏ (Bắc Giang,