PHÂN TÍCH TÍNH ĐA DẠNG VỀ PHÂN LOẠI HỆ
THỰC VẬT CÓ MẠCH Ở CÁT LỘC, PHÂN KHU
PHÍA BẮC VƯỜN QUỐC GIA CÁT TIÊN, TỈNH
LÂM ĐỒNG

Nguyễn Nghĩa Thìn, Vũ Anh Tài
Đại học Quốc gia Hà Nội

1. MỞ ĐẦU

Hiện nay, đa dạng sinh học nói chung và đa dạng thực vật
nói riêng đang được rất nhiều nhà khoa học sinh học quan
tâm đến trong những năm gần đây. Con người sống được là
nhờ vào sự đa dạng sinh vật, chúng là nguồn cung cấp thức
ăn, nguồn nước uống, không khí trong lành. Đa dạng sinh
học đã cung cấp dược liệu trị bệnh cho con người và cung
cấp các nguyên liệu khác cho công nghiệp khác. Đa dạng
sinh học tạo ra cái đẹp của thiên nhiên, cái cảm hứng cho
con người, chúng rất quan trọng đã định rõ tính nhân văn
và làm giàu thêm đời sống tinh thần của chúng ta.

Đa dạng sinh học đang bị suy thoái nghiêm trọng do chiến
tranh, du canh, du cư, khai thác không hợp lý làm thất thoát
nặng nề các nguồn tài nguyên thực vật, kéo theo sự mất cân
bằng về sinh thái.

Để góp phần giải quyết những vấn đề kể trên, việc nghiên
cứu tính đa dạng của các hệ thực vật có ý nghĩa rất lớn.
Trong bài báo này chúng tôi giới thiệu kết quả đánh giá
tính đa dạng của hệ thực vật ở Cát Lộc thuộc Vườn Quốc
gia Cát Tiên, tỉnh Lâm Đồng làm cơ sở cho công tác bảo

số lượng rất ít và phân bố không rộng rãi trên toàn diện tích
tự nhiên của cả nước. Điều chú ý ở đây không phải là sự
thấp hơn một chút về tỷ lệ của ngành Mộc lan -
Magnoliophyta của Cát Lộc so với Việt Nam mà là sự cao
hơn hẳn về tỷ lệ của ngành Dương xỉ - Polypodiophyta,
điều này cho thấy Cát Lộc là một trong những nơi rất giàu
loài Dương xỉ, đây là những dấu hiệu chỉ ra khu vực có
điều kiện môi trường ẩm, thuận lợi, cho việc phát triển của
một hệ thực vật nhiệt đới. Nếu so sánh về diện tích, Cát
Lộc chỉ chiếm 0,093% tổng diện tích lãnh thổ Việt Nam,
khu vực này đã đóng góp tới 7,3% tổng số loài hiện biết ở
Việt Nam.
Để thấy rõ hơn sự đa dạng trong các taxon thực vật, chúng
tôi tiến hành khảo sát sâu hơn ngành Hạt kín
(Magnoliophyta), trong ngành này có hai lớp: Lớp Mộc lan
(Magnoliopsida) và lớp Loa kèn (Liliopsida) (Xem bảng 3).

Qua bảng 3 chúng ta thấy Magnoliopsida với 98 họ chiếm
64,9%, 349 chi chiếm 68,43% và 523 loài chiếm 67,57%
của hệ. Trong đó Liliopsida có 26 họ chiếm 17,22%, 115
chi chiếm 22,55% và 169 loài chiếm 21,83% của hệ. Như
vậy số lượng taxon của Magnoliopsida chiếm ưu thế tuyệt
đối so với số họ, chi, và loài của ngành. Tỷ lệ số loài của
hai lớp là 3,09/1 tức là cứ 3,09 loài thuộc lớp Mộc lan mới
có một loài thuộc lớp Loa kèn.
chúng tôi đã thống kê được những họ nhiều loài và nhiều
chi nhất (Bảng 6).

Qua bảng 6 chúng ta thống kê được 10 họ từ 13 loài trở lên,
chiếm 28,43% tổng chi và 32,56% tổng số loài của toàn hệ,
trong đó, họ đa dạng nhất là Poaceae (họ Hoà Thảo): 42
chi, 60 loài; Fabaceae (họ Đậu): 15 chi, 33 loài; Rubiaceae
(họ Cà phê): 21 chi, 31 loài; Euphorbiaceae (họ Thầu dầu):
13 chi, 30 loài… như vậy hầu hết các loài đa dạng của hệ
thực vật Cát Lộc đều là những họ giàu loài trong hệ thực
vật Việt Nam. tuy nhiên chúng ta lại không tìm thấy đại
diện của một họ rất đặc trưng cho hệ thực vật nhiệt đới là
Orchidaceae trong số các họ đa dạng nhất này, điều đó
phần nào cho ta thấy Cát Lộc không phải là nơi có mức độ
đa dạng cao, nghèo nàn về sinh cảnh, không thuận lợi cho
sự tồn tại và phát triển của Phong lan. Điều đó cũng có thể
giải thích điều kiện ẩm ở Cát Lộc kém hơn nhiều so với các
nơi khác.
Đề cập đến các chi đa dạng là nói đến tính giàu loài của nó,
qua bảng danh lục chúng tôi đã thống kê được những chi có
nhiều loài nhất như sau (Bảng 7).

Từ bảng 7 cho chúng ta thấy hệ thực vật Cát Lộc có rất ít
các chi giàu loài, chỉ thống kê được 8 trên tổng số 510 chi
của toàn hệ với số loài từ 5 đến 10, chiếm tổng số 7,6%
tổng số loài của cả hệ, trong đó có một chi thuộc ngành
Dương xỉ, điều này một lần nữa khẳng định Cát Lộc là nơi

Euphorbiaceae, Arecaceae, Cyperaceae, Moraceae,
Asteraceae, Melastomataceae, Annonaceae.
Các chi đa dạng nhất gồm: Ficus, Calamus, Cyperus,
Lithocarpus, Dalbergia, Desmodium, Lagerstroemia,
Lindsea.

TÀI LIỆU THAM KHẢO CHÍNH

1. Avenrianov L. V., 1994. Identification on Orchidaceae
of Viet Nam. Saint Peterburg.
2. Aubréville A., M. L. Tardieu - Blot, J. E. Vidal et Ph.
Mora (Reds.), 1960 - 1996. Flore du Cambodge, du Laos et
du Vietnam, fasc, 1-29. Paris.
3. Brummitt R.K, 1992. Vascular Plant Families and
Genera. Kew. Royal Botanic Gardens.
4. Brummitt R.K., C. E. Powell, 1992. Authors of Plant
Names. Royal Botanic Gardens. Kew.
5. Lecomte. H., 1907 - 1951. Flore générale de l’ Indo-
chine, 7 tomes. Paris.
6. Nguyễn Nghĩa Thìn, Nguyễn Thị Thời, 1998. Đa dạng
thực vật có mạch vùng núi cao Sa Pa - Phan Si Pan. Nhà
xuất bản ĐHQGHN, Hà Nội.
7. Phạm Hoàng Hộ, 1991 - 1993. Cây cỏ Việt Nam, 3 tập
6 quyển. Montréal.
8. Phạm Hoàng Hộ, 1999 - 2000. Cây cỏ Việt Nam, tập
1-3. Nxb Trẻ. Tp. Hồ Chí Minh.
9. Phùng Ngọc Lan, Nguyễn Nghĩa Thìn, Nguyễn Bá
Thụ, 1996. Tính đa dạng thực vật Cúc Phương. Nhà xuất
bản Nông nghiệp, Hà Nội.
10. Tạp chí sinh học (số chuyên đề hệ thực vật Việt

genera, 2 families), Psilotophyta (1 species, 1 genus, 1
family). In Magnoliophyta, the Magnoliopsida has greater
number of taxa (family, genus and species) than Liliopsida
does. The number of family, genus and species in
Magnoliopsida are about 3 times more than those in
Liliopsida. The mean number of species for each family is
5.13, the mean number of species per genus is nearly 1.52
and the mean number of genera per family is 3.38. The
mean number of taxa (family, genus and species) in Cat
Loc are all the lowest of those in: Cuc Phuong, Pu Mat,
Bach Ma and Sapa - Phansipan. The 10 most diverse
families (6.62%) contain 145 genera representing 28.43%
of the total genera and 252 species representing 32.56% of
the total species of the flora. The 8 species - rich genera
(1.57%) contain 59 species representing 7.6% of the total
species of the flora.

Người thẩm định nội dung khoa học: TS. Trần Minh Hợi