KHẢO SÁT SỰ HIỆN DIỆN CỦA PLASMID SPV Ở
CÁC SALMONELLA PHÂN LẬP TỪ NƯỚC VÀ
THUỶ SẢN

Nguyễn Tiến Dũng
Phòng vi sinh, Chi nhánh Kiểm tra chất lượng và Vệ sinh
thuỷ sản 4, TP HCM
Trần Linh Thước
Phòng Thí nghiệm Công nghệ Sinh học phân tử, Trường
ĐH Khoa học tự nhiên, Đại học Quốc gia TP HCM

MỞ ĐẦU

Salmonella là vi sinh vật gây bệnh đường ruột quan trọng
về các khía cạnh bệnh học, dịch tễ học, vệ sinh môi trường,
vệ sinh an toàn thực phẩm, Vi khuẩn này phân bố rộng
khắp trong tự nhiên, có thể xâm nhiễm và gây bệnh cho
người, động vật máu nóng, động vật máu lạnh dưới nước
và trên cạn [1]. Sự xâm nhiễm Salmonella vào cơ thể vật
chủ và gây bệnh được thực hiện chủ yếu qua đường tiêu
hoá với biểu hiện phổ biến nhất là gây tiêu chảy, đôi khi là
thương hàn và phó thương hàn. Để gây bệnh, Salmonella
cần phải xâm nhiễm thành công vào bên trong thành ruột,
thích nghi và vô hiệu hoá hệ thống phòng vệ của vật chủ,
sau đó nhân lên và phát tán đến các mô đích [4,5]. Các quá
trình này cần đến vai trò của nhiều gen gây bệnh của
Salmonella hiện diện trên bộ gen và trên plasmid. Plasmid
spv (Salmonella Plasmid Virulence) chứa operon spv có vai
trò quan trọng trong quá trình gây bệnh của plasmid này ở
Salmonella do làm tăng cường độ gây bệnh sau khi vi
khuẩn xâm nhiễm thành công vào bên trong tế bào chủ.

Shigella spp, 1 chủng Listeria monocytogenes, 1 chủng L.
inocua. Các chủng này được nhận từ Phòng Vi khuẩn
đường ruột Viện Pasteur TP HCM, Trường Đại học Y
Dược TP HCM, Phòng thí nghiệm Vi sinh Chi nhánh Kiểm
tra Chất lượng và Vệ sinh Thuỷ Sản 4 - TP HCM, Phòng
thí nghiệm Thực phẩm Alfred Jogensen, Denmark, Trung
tâm Lưu trữ chủng Quốc gia Norway.

Mồi: Hai cặp mồi được sử dụng trong nghiên cứu này có
các trình tự là: invA1: 5'-
TTGTTACGCCTATTTTGAGCA-3', invA2: 5'-
CTGAGTGCTACCTTGCCTGATG-3' nhằm phát hiện
Salmonella spp bằng phương pháp PCR và spvC1: 5’-
CGGAAATAC CATCTACAAATA-3’, spvC2: 5'-
CCCAAACCCATACTTACTCTG-3' nhằm phát hiện
plasmid spv . Các mồi này được cung cấp bởi Genset
Olygos Singapore Biotech. Pte. LT.
Mẫu thử nghiệm: Mẫu nước được thu từ các ao nuôi tôm
thuộc khu vực TP. HCM và tỉnh Long An. Mẫu thực phẩm
được thu từ các lô hàng thực phẩm chế biến xuất khẩu được
kiểm dịch tại Chi nhánh Kiểm tra chất lượng và Vệ sinh
thuỷ sản 4, TP. HCM.

Xử lý mẫu: 500ml nước được lọc qua màng lọc hay 25g
mẫu thực phẩm được tăng sinh trong môi trường Buffered
Pepton Water (BPW) (Merck, Đức) ở 37
o
C trong 16-18
giờ. Hút 0,5ml dịch sau tăng sinh vào ống eppendorf, ly
tâm để thu nhận sinh khối tế bào, rửa sinh khối với 0,5ml

phẩm khuếch đại 620bp, phù hợp với kích thước tương ứng
với mồi được thiết lập.

KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN

Sự đặc hiệu của cặp mồi spvC đối với các Salmonella
mang plasmid spv

Khảo sát được tiến hành trên 9 chủng Salmonella và 8
chủng vi sinh vật không phải Salmonella . Các vi sinh vật
này là những chủng chuẩn và nguồn gốc xuất xứ. Kết quả
được thể hiện trên Hình 1 và Bảng 1:

Hình 1: Sản phẩm 620bp khuếch đại với cặp mồi spvC.
T: Thang DNA, 1: S. typhimurium,
2: S. typhi, 3: S. paratyphi C,
4: S. paratyphi B, 5: S. dublin,
6: S. adabraka, 7: S. enteritidis.

Bảng 1: Kết quả khuếch đại PCR gen spvC trên các chủng
chuẩn
Năm trong số 9 chủng Salmonella được khảo sát cho kết
quả dương tính với cặp mồi spvC là S. typhimurium, S.
enteritidis, S. paratyphi C, S. dublin và S. cholerasuis. Kết
quả này phù hợp với các nghiên cứu của Shoba C. Swamy
[6], Chen Shun Chiu [3], Strephen J. Libby [7] cho thấy
rằng cả 5 kiểu huyết thanh Salmonella đều mang plasmid

lần nữa khẳng định plasmid gây bệnh spv chỉ có ở
Salmonella mà không có ở các vi sinh vật gây bệnh khác.
Ngoài ra, chỉ có 5/102 chủng Salmonella có nguồn gốc từ
nước tự nhiên và thực phẩm có mang plasmid spv, chiếm tỉ
lệ 4,9%.
Nghiên cứu của Shoba W. Swamy và các đồng sự đã cho
thấy 100% Salmonella phân lập được từ trứng đều có mang
plasmid spv, trong khi đó 0% Salmonella được phân lập từ
nước trong môi trường tự nhiên hoặc nước thải sinh hoạt
mang plasmid này [6]. Nghiên cứu của Cheng – Hsun Chiu
và đồng sự cho kết quả là 55% số chủng Salmonella phân
lập được từ phân trẻ em bị bệnh viêm đường tiêu hoá có
mang plasmid spv [3]. Các kết quả này cùng với kết quả
khảo sát của chúng tôi đã cho thấy rằng tỉ lệ Salmonella
mang plasmid spv trong tự nhiên rất thấp.

Vậy plasmid spv không đóng vai trò quyết định trong quá
trình gây bệnh cho con người. Tuy nhiên các nghiên cứu so
sánh khả năng gây bệnh ở các dòng Salmonella mang
plasmid spv và các dòng không mang plasmid cho thấy
chúng đóng vai trò trong việc tăng cường biểu hiện bệnh lý
trên động vật thí nghiệm. Những Salmonella có plasmid
spv thường có LD50 thấp hơn khoảng 10-100 lần so với các
dòng không mang plasmid.

Tỉ lệ Salmonella trong nước tự nhiên mang plasmid spv
thấp chứng tỏ rằng cường độ gây độc của các Salmonella
có nguồn gốc tự nhiên là rất yếu. Điều này giải thích tại sao
từ trước đến nay hầu như không có vụ ngộ độc Salmonella
nào gây ra do nước hay do ăn thuỷ sản nhiễm Salmonella

diện của Salmonella mang plasmid spv trong tự nhiên. Kết
quả khảo sát được thể hiện trên Bảng 4.

Bảng 4: Sự hiện diện Salmonella spp và plasmid spv trong
nước tự nhiên
Kết quả trên Bảng 4 cho thấy mặc dù tần suất hiện diện
Salmonella trong nước rất cao (47,6% số mẫu khảo sát)
nhưng trong số đó chỉ có khoảng 2% số Salmonella mang
plasmid spv. Nói cách khác, chỉ có khoảng 1% mẫu nước
có sự hiện diện của Salmonella chứa plasmid spv. Kết quả
nghiên cứu này phù hợp với kết quả của Shoba C. Swamy
khi không phát hiện được chủng nào mang plasmid spv
trong số 84 chủng Salmonella phân lập được từ nước thải
sinh hoạt [6]. Kết quả này một lần nữa khẳng định rằng rất
hiếm Salmonella phân bố trong tự nhiên mang plasmid gây
bệnh spv. Điều điều đó có nghĩa các Salmonella hiện diện
trong trong môi trường tự nhiên có độc lực kém hơn các
Salmonella phân lập được từ các ký chủ là động vật máu
nóng. Tuy nhiên để đi đến khẳng định rằng các Salmonella
phân bố tự nhiên trong môi trường ít có khả năng gây bệnh
cho con người cần phải có nhiều nghiên cứu sâu hơn trên
các gen gây bệnh khác ở Salmonella .

KẾT LUẬN

Việc khảo sát trên 111 chủng Salmonella (102 chủng phân
lập được từ nước tự nhiên, thực phẩm có nguồn gốc thuỷ

2. C. ROUDIER, J. FIERER AND DG. GUINEY.
Characterization of translation termination mutations in the
spv operon of the Salmonella Virulence Plasmid pSDL2. J.
Bacteriol., 174 (20): 6418 - 6423, 1992.
3. CHENG HSUN CHIU AND JONATHAN T. OU.
Rapid Identification of Salmonella serovars in feces by
specific detection of virulence gens, invA and spvC, by an
Enrichment broth culture multiplex PCR combination
assay. Journal of Clinical microbiology, p. 2619-2622. Oct.
1996.
4. K. HERAN. DARWIN AND VIRGINIA L. MILLER.
Molecular Basis of the Interaction of Salmonella with the
Intestinal Mucosa, Clinical Microbiol. Reviews. 12 (3): 405
-428, 1999.
5. PHILIPP GROB AND DONALD G. GUINEY. In
vitro binding of the Salmonella dublin Virulence Plasmid
regulatory protein SpvR to the promotor regions of spvA
and spvR . Journal of Bacteriology, p. 1813-1820. Apr.
1996.
6. SHOBA C. SWAMY; HAROLD M. BANHART;
MARGIE D. LEE AND DAVID W. DREESEN. Virulence
determinants invA and spvC in Salmonella isolated from
poultry products wastewater and Human sources. Applied
and Emvironmental Mcrobiology. p. 3768-3771. Oct. 1996.
7. STEPHEN J. LIBBY, L. GARRY ADAMS,
THOMAS A. FICHT, CHRIS ALLEN, HOWARD A.
WITHFORD, NANCY A. BUCHMEIER, STUART
BOSSIE, AND DONALD G. GUINEY. The spv Genes on
the Salmonella dublin Virulence Plasmid Are Require for
Severe Enteritis and Systemic Infection in the Nature Host.

detection of spv in Salmonella spp. from natural water.
Among 105 examined samples, 47,9% of them was
infected with Salmonella spp. but only 2% of the detected
Salmonella isolates contained the plasmid. These results
suggested that natural originated Salmonella serovars are
less virulent than those isolates from swab or warm-
blooded animals.

Người thẩm định nội dung khoa học: GS. Lê Đình Lương.