5. Quan hệ với các nước Đông Nam châu Á

Thời Minh Mạng, triều đình nhà Nguyễn có quan hệ
với nhiều nước vùng Đông Nam Á. Mấy năm đầu
còn thưa thớt, về sau quan hệ thường xuyên trong
hàng chục năm liền, năm nào cũng có.

Đầu năm 1824, Miến Điện cho sứ sang thông hiếu và
đưa tặng phẩm: 1 ấn vàng, 40 cái nhẫn, 1 hộp trầu
sơn son, 1 chuỗi trân châu "bất nhiên", 1 bức mền tơ
đỏ, 2 bức tườu đại hồng ti, 2 bức tườu tố hồng ti.
Minh Mạng gửi vua Miến Điện 32 cân quế 100 cây
lụa, 100 cây sa, 100 cây tườu, 1.000 cân đường cát;
tặng chánh sứ Miến Điện 100 lạng bạc, tặng phó sứ
80 lạng bạc, mỗi người 1 áo bào song khai bằng đoạn
thêu và 1 quần; tặng 5 viên bồi sứ, mỗi người 60 lạng
bạc, 1 áo nhung trung khai và 1 quần. Cho 40 quân
tùy tùng mỗi người 4 lạng bạc, 1 áo đoạn đỏ trung
khai và 1 quần.

Đầu năm 1825, triều đình nhà Nguyễn cho người
sang Hạ Châu và Giang Lưu Ba công cán. Hạ Châu
và Giang Lưu Ba là Xanh-ga-po và In-đô-nê-xi-a. Sử
ghi là đi công cán, không rõ là làm gì, hoạt động
ngoại giao hay mua bán hàng hóa. Trong thực tế lịch
sử triều đình Minh Mạng vẫn chưa có quan hệ ngoại
giao chính quyền các nước Đông Nam Á.

Giữa năm 1828, Minh Mạng ra lệnh cấm thuyền buôn
nước ta không được đến buôn bán ở Hạ Châu, vì
thuyền buôn nước ta ở Gia Định thường đem gạo

kiến, Minh Mạng không cho. Trong năm này, người
Anh đưa quốc thư và tặng vật đến xin thông thương.
Tặng vật gồm 500 khẩu súng điển thương và 1 đôi
đèn pha lê. Minh Mạng cũng chối từ.

Đối với người Pháp là Chaigneau và Vannier, thái độ
của Minh Mạng ngày càng lạnh nhạt. Tới đầu năm
1825, Chaigneau và Vannier xin từ chức và từ biệt
triều đình Huế, đem vợ con về Pháp. Mấy người Pháp
ấy đi khỏi thì cũng đầu năm 1825, một đại tá hải quân
Pháp là Bougainville đưa hai tàu chiến Thétis và
Espérance vào cửa Đà Nẵng, đem phẩm vật và quốc
thư Pháp, xin vào Huế yết kiến. Minh Mạng từ chối
không tiếp, không nhận quà tặng, lấy cớ là không có
người biết tiếng Pháp làm phiên dịch.

Mùa thu năm 1825, một tàu buôn Pháp tới buôn bán
ở Đà Nẵng, đưa tặng phẩm của Chaigneau và
Vannier gửi nhà vua. Minh Mạng cho đưa quà tặng
vào kho, coi như hàng mua và trả tiền là 7.680 lạng
bạc. Đáp lại, Minh Mạng cũng gửi thư thăm và quà
tặng cho Chaigneau và Vanmer.

Năm 1826, chính phủ Pháp cho người cháu của
Chaigneau sang làm lãnh sự Pháp ở Việt Nam. Triều
đình Minh Mạng không nhận lãnh sự. Người Pháp
này ở lại Việt Nam một thời gian, năm 1829 trở về
Pháp.

Tháng 12 năm 1827, Lê Văn Duyệt trách vua Minh

cung cấp tiền gạo cho họ. Chủ tàu và những quan
chức Anh trên tàu rất cảm động và cảm ơn. Minh
Mạng cho Nguyễn Tri Phương và một số người tùy
tùng đem tàu đưa những người Anh này sang Hạ
Châu, để từ đấy họ trở về nước.

Nếu chỉ có quan hệ giao thương như thế thì sự tiếp
xúc giữa triều đình nhà Nguyễn với người phương
Tây, dù không hữu nghị cũng không có gì phiền phức
xảy ra. Nhưng giao thương lại có vấn đề truyền giáo
đi kèm. Minh Mạng không bằng lòng cho người
phương Tây truyền đạo Gia Tô vào Việt Nam.

Năm 1825, tàu Thétis của Pháp vào Đà Nẵng, cho tới
khi đi tình hình êm đẹp. Nhưng khi tàu rời bến thì có
một giáo sĩ Pháp là Rogerot lén lút ở lại Việt Nam, đi
giảng đạo các nơi. Do đó, Minh Mạng ra chỉ dụ cấm
đạo. Chỉ dụ nhấn mạnh "Đạo phương Tây là tả đạo,
làm mê hoặc lòng người và hủy hoại phong tục cho
nên phải nghiêm cấm để người ta phải theo chính
đạo" .

Đầu năm 1833, Minh Mạng ra chỉ dụ cấm đạo lần thứ
hai. Các giáo sĩ bị lùng bắt, trục xuất.

Giữa năm 1833, Lê Văn Khôi nổi loạn, chiếm giữ Sài
Gòn. Trong hàng ngũ của Lê Văn Khôi có nhiều dân
theo đạo, có linh mục, có cả giáo sĩ ngoại quốc. Khi
cuộc nổi dậy bị dẹp tan, một giáo sĩ Pháp là
Marchand cùng năm thủ lĩnh cuộc nổi dậy bị xử tử tại