Chợ phiên Thăng Long - Hà Nội xưa và nay
Thứ Ba, 20/07/2010, 10:40 SA | Lượt xem: 474
Chợ là trung tâm giao lưu kinh tế, văn hóa, xã hội,
nơi hiển thị đầy đủ, rõ ràng và sâu sắc nhất đời sống
của một vùng, miền.
Chợ Hà Nội xưa
Hà Nội xưa gọi là Kẻ Chợ, có nghĩa là vào thời đó Hà
Nội - chính tên là Thăng Long, là nơi hội tụ các
ngành nghề, là nơi họp chợ, là thị trường lớn nhất
Việt Nam ngày ấy. Mà chợ Thăng Long thì bao gồm
một mạng lưới thương nghiệp lớn nhỏ rải rác khắp đô
thành. Mật độ chợ dày đặc nhất là chốn mà nay ta gọi
“khu phố cổ."

Một phiên chợ Bưởi xưa
Chợ ở Hà Nội cổ đã xuất hiện từ rất sớm. Năm 1035,
Vua nhà Lý “mở chợ Tây nhai với hành lang dài” (ở
vào quãng chợ Ngọc Hà). Cũng thời gian này, Vua
Thái Tông cho mở chợ về Cửa Đông (quãng phố
Hàng Buồm ngày nay), hàng quán chen chúc sát đến
bên đền Bạch Mã, rất huyên náo. Trong thế kỷ 17-18,
mạng lưới chợ ở Thăng Long đã phát triển mạnh mẽ.
Vì là nơi đô hội, tụ tập đông người, có nhiều phố xá
nên mật độ các chợ ở đây dày đặc hơn ở các nơi
khác, nhất là tại khu 36 phố phường buôn bán tập
trung. Riêng ở khu buôn bán trung tâm, theo “Lịch
triều hiến chương loại chí” của Phan Huy Chú đã kể
ra tám chợ lớn, đó là chợ Cửa Đông, chợ Cửa Nam,
chợ Huyện, chợ Đình Ngang, chợ Bà Đá, chợ Văn
Cử, chợ Bác Cử và chợ Ông Nước. Đến thế kỷ 19,
theo “Đại Nam thống nhất chí," Thăng Long có thêm

Nam (thời Lê là Cửa Đại Hưng) là nơi ra vào chính
của vua chúa, quan lại và “tất cả những ai có việc
phải đi đến Hoàng Thành."
Bến sông, bờ kênh cũng là nơi tập trung của các loại
chợ. Sông Hồng là một trục buôn bán, chính yếu của
Thăng Long - Hà Nội. Ngoài những hoạt động buôn
chuyến đường dài, những hoạt động buôn bán tại chỗ
ngay trên sông và bến người ta còn dựng nên những
chợ họp tại hai bên bờ sông để trao đổi hàng hóa.
Chợ Bát Tràng là một chợ lớn họp bên bờ sông tả
ngạn, thuộc làng Bát Tràng. Hai bên bờ sông Tô Lịch
cũng là nơi họp chợ đông đúc, buôn bán tấp nập. Các
chợ mọc lên hai bên bờ sông Tô, trong đó có một số
là chợ đặc sản, như chợ Gạo (đầu cửa sông Tô), chợ
Hàng Cá. Chợ cầu Đông (quãng ngã tư Hàng Đường-
Chợ Gạo ngày nay) là một chợ bên bờ sông Tô, nổi
tiếng của kinh thành, đã đi vào nhiều câu ca dao. Chợ
Bạch Mã (tên gọi khác của chợ Cửa Đông) liền sát đó
(quãng phố Hàng Buồm ngày nay), họp sát bờ sông
Tô, trên bến dưới thuyền, hoạt động buôn bán rất tấp
nập.
Ngoài những nơi kể trên (cửa ô, cửa thành, bờ sông)
còn phải kể đến một số lượng lớn các chợ lưu động,
không tên của Thăng Long - Hà Nội, ở đó những
người buôn bán rong, đã dọc theo các đường phố,
những ngã ba, ngã tư, những khoảng đất trống, tóm
lại là ở tất cả mọi nơi có người qua lại, ngồi bán hàng
không cần hàng quán.
Các mặt hàng buôn bán
Chợ ở Thăng Long - Hà Nội là một loại chợ lớn trong

xuất ở Yên Thái, Hồ Khẩu.
Phương thức mua bán
Ở Việt Nam thời phong kiến, từ lâu chợ vẫn là một
nơi trao đổi tiếp xúc toàn diện giữa các cộng đồng
người của các vùng lân cận, về các mặt kinh tê, văn
hóa, lối sống và thông tin đại chúng. Ở Thăng Long -
Hà Nội, chợ không những là một nơi trao đổi và tiếp
xúc giữa các tầng lớp người trong phạm vi nội bộ đô
thị và chủ yếu là một trung tâm trao đổi tiếp xúc giữa
Kẻ Chợ và các vùng phụ cận. Nó là một sự đối ngoại
thường trực, toàn diện giữa thành thị và nông thôn.
Nông dân các vùng phụ cận mang sản vật nông
nghiệp hoặc thủ công nghiệp của mình vào bán tại
các chợ, rồi dùng tiền đó mua sắm một ít các vật
dụng cần thiết cho công việc sản xuất vào đời sống
hàng ngày.
Ở chợ Thăng Long - Hà Nội còn có một loại người
buôn bán chuyên nghiệp, bán hàng trong các lều quán
dựng sẵn, nhưng phần lớn cũng chỉ là những người
buôn bán nhỏ hoặc trung bình. Đa số những người đi
chợ mua bán tại các chợ ở Thăng Long - Hà Nội là
giới phụ nữ. Các lái buôn và giáo sĩ phương Tây khi
đến Việt Nam đều nhận xét là phụ nữ Việt nam nói
chung và phụ nữ Kẻ Chợ nói riêng đã có một “năng
khiếu đặc biệt” về buôn bán. Đến thời Pháp thuộc,
các chợ vẫn được duy trì, xây dựng cầu chợ hẳn hoi,
để gom các chợ nhỏ vào thành một chợ lớn. Như chợ
Đồng Xuân làm năm 1896 là gồm các chợ Bạch Mã,
chợ Cầu Đông. Chợ Hàng Da và là gom các chợ
Hàng Gà, chợ Đông Thành Thị. Chợ Mơ là gom các

nước cũng như mang tầm khu vực.
Theo dự án đang được xây dựng thì mạng lưới bán
buôn, bán lẻ trên địa bàn thành phố Hà Nội đến năm
2020, tầm nhìn đến năm 2030 sẽ có 489 chợ, 162 các
loại trung tâm thương mại, 178 đại siêu thị và siêu
thị. Hà Nội sẽ không xây dựng chợ ở bốn quận nội
thành cũ, hạn chế xây dựng mới các chợ ở các quận,
lựa chọn nâng cấp chợ quy mô lớn thành trung tâm
mua sắm kết hợp chợ dân sinh. Sẽ hình thành hai chợ
đầu mối bán buôn nông sản - thực phẩm tổng hợp cấp
vùng thuộc hai huyện Gia Lâm và Thường Tín, một
số chợ đầu mối nông sản tổng hợp và chuyên doanh ở
quận Hoàng Mai và các huyện Từ Liêm, Ứng Hòa,
Ba Vì, Mê Linh. Dự án cũng đề xuất xây dựng hai
trung tâm mua sắm cấp quốc gia tại huyện Đan
Phượng và huyện Thạch Thất với quy mô khoảng
500.000m2; xây dựng năm trung tâm bán buôn tổng
hợp tại các huyện Gia Lâm, Sóc sơn, Chương Mỹ,
Thạch Thất và Thường Tín với quy mô từ 150-200ha.
Dự án này nhằm mục tiêu đáp ứng yêu cầu sản xuất,
tiêu dùng của thành phố nói chung và tăng trưởng của
ngành nói riêng, trong đó có tính đến vai trò dẫn
hướng, lan tỏa của Hà Nội với vùng Thủ đô và các
tỉnh lân cận. Bảo đảm các hệ thống phân phối bao
gồm nhiều kênh, nhiều phương thức kinh doanh,
nhiều thành phần tham gia, huy động được nhiều
nguồn lực; xây dựng năng lực cạnh tranh cao và có
tác động tích cực trong quan hệ với những ngành,
lĩnh vực khác.
(TTXVN/Vietnam+)