KHÁM LÂM SÀNG HỆ THỐNG TIẾT NIỆU –
PHẦN 1

I. NHẮC LẠI CƠ THỂ HỌC
- Mỗi người có 2 thận nầm hai bên cột sống trong hố thận được giới hạn bởi:
 Bờ trong là bờ ngoài cơ thẳng bụng
 Bờ trên ngang mỏm trên đốt sống ngực 12
 Bờ dưới ngang mỏm ngang đốt sống thắt lưng 3
Thận P thấp hơn thận T . Đối chiếu lên thành bụng phía trước là vùng mạn sườn
phía sau là vùng hố thắt lưng.
Hố thận là một mô liên kết rất lẻo lỏng cho nên đặc tính giải phẫu học của thận là
rất di động.
Kích thước của thận khoảng 11-12x5-7.5x2.5-3cm . Trọng lượng của thận ở nam
120-170gr , ở nữ 110 150gr . Bình thường không sờ được thận do thận nhỏ và bị
các cơ quan khác trong ở bụng che lấp.
- Từ thận có hai niệu quản đổ vào bàng quang trong khung chậu . Nước tiểu
từ bàng quang đi ra ngoài qua niệu đạo,ở nam có tiền liệt tuyến tuy nằm ngoài hệ
tiết niệu nhưng vẫn có liên quan mật thiết với hệ thống tiết niệu vì tiền liệt tuyến
bao quanh niệu đạo sau , khi bị viêm hoặc khối u sẽ gây nên những rối loạn về tiểu
tiện
II. TRIỆU CHỨNG CƠ NĂNG HỆ THỐNG THẬN -TIẾT NIỆU
1. Cơn đau quặn thận
a) Đinh nghĩa : là cơn đau cấp tính với những giai đoạn cực độ tại vùng
thận do tổn thương vùng đài bể thận và ống dẫn tiểu
b) Tính chất
 Cơn đau thường xuất hiện đột ngột do những sang chấn nhỏ như đi
xe trên đường gập ghềnh
 Khi bắt đầu có thể lên đến cực điểm , đau như vặn xé có những cơn
đau cực điểm trên nền đau âm ỉ liên tục ở vùng hố thận lan xuống hố chậu , bẹn ,
bộ phận sinh dục ngoài , đùi trong một bên
 Kéo dài từ 8 đến 12 giờ

tiểu nhiều về đêm thường gặp trong giai đoạn đầu của suy thận mãn .
b) Tiểu ít : 50-500 ml /24h . ( 4-25 ml/h ) . Vô niệu hoàn toàn < 50
ml/24h
c) Tiểu nhiều lần ( tiểu lắt nhắt ) : BN đi tiểu nhiều lần trong ngày ,
thường lượng nước tiểu ít sau khi đi tiểu 20-30' lại có cảm giác đi tiểu, tiểu lắt nhắt
ban ngày ( viêm niệu đạo , viêm bàng quang ). Tiểu lắt nhắt ban đêm ( phì đại tiền
liệt tuyến )
d) Tiểu khó : Bệnh nhân cảm thấy khó đẩy nước tiểu ra ngoài phải rặn
khi đi tiểu , không bất buộc phải đau
Nguyên nhân : do tắc nghẽn tại ống thoát tiểu , ở cả hai phái như là hẹp niệu đạo ,
sỏi bướu tại ống thoát tiểu, bệnh tuỷ sống , liệt bàng quang . Ở nam bệnh lý tiền
liệt tuyến . ở nữ : u xơ tử cung , có thai âm đạo ung thư âm đạo
e) Tiểu đau
- Trong lúc tiểu : hẹp niệu đạo , viêm niệu đạo , loét lỗ thoát tiểu
- Sau lúc tiểu : do sỏi bàng quang , viêm bàng quang , lao hoặc viêm tiền liệt
tuyến
f) Bí tiểu : không thể tiểu được trong khi bàng quang đầy nước tiểu
căng to . Do hẹp niệu đạo , sỏi niệu đạo , gãy niệu đạo , phì đại - viêm cấp - áp xe
tiền liệt tuyến . Nguyên nhân thần kinh ; liệt bàng quang , co thắt bàng quang sau
mổ hội âm
g) Tiểu láo : Tiểu ngoài ý muốn do bệnh nhân yếu cơ hội âm , sa trực
tràng bàng quang
III. KHÁM THỰC THỂ HỆ THỐNG THẬN – TIẾT NIỆU
1. Khám thận
a) Nhìn : có thể thấy vùng sườn hay vùng hông sưng phồng lên
b) Sờ : bệnh nhan nam ngửa , vai hơi nâng cao , đầu gối co . bác sĩ ngồi
cùng bên với thận muốn khám , tay bác sĩ cùng bên với thận muốn khám để lên
trên bụng vùng mạn sườn . Tay còn lại để ở góc sườn lưng ( sườn 12 và cơ thẳng
lưng )
 Tìm dấu chạm thận : tay để ở dưới nâng lên một chút xíu về

bờ ngoài cơ thẳng lưng
Bình thường các điểm trên không đau , khi có bệnh lý của niệu quản , ấn các điểm
trên có thể đau.
3. Khám bàng quang
Bình thường không khám được bàng quang . Khi bệnh lý gây ứ nước tiểu sẽ khám
thấy cầu bàng quang .
a) Nhìn : có một khối u ở vùng hạ vị
b) Sờ : u tròn , nhìn , không di động , cảm giác sờ căng
c) Gõ: đục
d) Thông tiểu : lấy được nhiều nước tiểu , đồng thời khối u xẹp ngay .
Đó là phương pháp chắc chắn để chẩn đoán xác định cầu bàng quang
4. Khám toàn thân
Có thể phát hiện được các triệu chứng
a) Phù : đặc điểm
+ Phù mềm , ấn lõm
+ Thường xuất hiện trước tiên ở mặt ( hố mắt đầy , mi mắt nặng vào buổi sáng
+ Nghỉ ngơi phù không giảm
b) Tim mạch
+ Cao huyết áp
+ Tràn dịch màng ngoài tim
c) Thiếu máu : đẳng sắc , đẳng bào
CÁC XÉT NGHIỆM CẬN LÂM SÀNG VỀ NƯỚC TIỂU
Ths. Hồ Phạm Thục Lan
A.NHẮC LẠI CHỨC NĂNG THẬN
Mỗi ngày có khoảng 150 lít máu đến thận . Đầu tiên một số chất sẽ được lọc qua
màng đáy cầu thận. Sau đó tại ống thận , nước-đường cùng một số ion sê được tái
hấp thu để cuối cùng chỉ có khoảng 1,5 lít nước tiểu được thải ra với một số chất
thừa của cơ thể.
Do vị trí giải phẫu của hệ tiết niệu kín đáo , khám lâm sàng khó phát hiện nên để
đánh giá chức năng thận cần phải thực hiện các xét nghiệm về máu vâ nước tiểu để