NHỮNG KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ
BỆNH UNG THƯ

Mục tiêu học tập:
1. Mô tả được bản chất của bệnh ung thư.
2. Phân biệt được sự khác nhau của các loại ung thư.

I. BẢN CHẤT CỦA BỆNH UNG THƯ:
Ung thư là một bệnh được loài người nói đến rất sớm nhưng cho đến nay
ung thư vẫn là một vấn đề thời sự bởi vì người ta cũng chưa biết một cách đầy đủ
về nguyên nhân, cơ chế bệnh sinh cũng chưa biết định nghĩa chính xác thế nào là
một bệnh ung thư. Tuy nhiên có một số nét cơ bản sau đây đã được biết một cách
tương đối đầy đủ.
Ung thư là gì:
- Ung thư là bệnh lý ác tính của tế bào. Khi bị kích thích bởi các tác nhân
sinh ung thư, tế bào tăng sinh một cách vô hạn độ, vô tổ chức, không tuân theo các
cơ chế kiểm soát về phát triển của cơ thể.
Đa số người bệnh ung thư đều hình thành các khối u. U ác tính hoàn toàn
khác với khối u lành tính.
+ U lành tính: chỉ phát triển tại chổ thường rất chậm, có vỏ bọc xung quanh
nên ranh giới rõ, mật độ thường mềm hoặc chắc, không xâm lấn, không di căn, khi
bóc đi sẽ khỏi bệnh.
+ U ác tính: thường phát triển nhanh, u thường không có ranh giới rõ, xâm
lấn ra xung quanh và thường di căn xa theo đường bạch mạch và đường máu.
Đa số các bệnh ung thư thường có biểu hiện mạn tính, có quá trình phát
sinh và phát triển lâu dài qua nhiều giai đoạn trừ một số nhỏ ung thư ở trẻ em tiến
triển nhanh do đột biến gien từ lúc bào thai.
Theo UICC (Tổ chức chống ung thư quốc tế) thì tỷ lệ ung thư trẻ em là
1/600.
Theo thống kê ung thư Hà Nội (1988-1990) thì các ung thư sau đây thường
gặp ở trẻ em:

1. Virus Epstein-Barr: gây ung thư vòm họng, U lymphô ác tính.
2. Virus viêm gan B (HBV) là tác nhân gây ung thư gan nguyên
phát.
3. Virus gây u nhú (HPV) gây ung thư cổ tử cung, âm đạo, âm hộ,
ung thư dương vật.
4. Virus gây bệnh bạch cầu dòng lympho T ở người (HTLV)
2. Khác nhau về tiến triển
Ung thư thường xuất phát từ hai loại tổ chức chính của cơ thể:
+ Ung thư biểu mô (carcinoma) chiếm hơn 90% các ung thư trong
cơ thể.
+ Ung thư tổ chức liên kết (sarcoma).
Thực tế, từ thời Hypocrates đã mô tả 2 loại ung thư này. Loại sùi ra ngoài nhiều và
xâm lấn ra xung quanh như càng cua là ung thư thuộc loại carcinoma và một loại
phát triển vào sâu là sarcoma.
Ung thư thường tiến triển khác nhau trong từng loại, trong mỗi cá thể khác nhau
xu hướng tiến triển cũng rất khác nhau:
+ Có loại ung thư tiến triển nhanh: ung thư máu, hạch, ung thư hắc tố, các
ung thư liên kết
+ Có nhiều loại ung thư tiến triển chậm: ung thư da tế bào đáy, ung thư
giáp trạng, ung thư cổ tử cung
Con đường di căn chủ yếu cũng khác nhau:
+ Ung thư biểu mô thường di căn sớm tới các hạch khu vực.
+ Ung thư liên kết (xương, phần mềm) thường di căn sớm theo đường máu
tới các tạng ở xa như gan, phổi, xương
Thông thường ung thư càng ở giai đoạn muộn, càng hay có di căn ra hạch khu vực
và di căn xa nhưng đôi khi có di căn rất sớm, thậm chí từ lúc chưa phát hiện thấy u
nguyên phát.
Tốc độ phát triển của ung thư cũng tùy thuộc vào từng giai đoạn.
+ Giai đoạn sớm (insitu, giai đoạn I) ung thư tiến triển chậm.
+ Giai đoạn muộn (giai đoạn 3,4) ung thư tiến triển nhanh.
III. CÓ THỂ PHÒNG NGỪA ĐƯỢC NHIỀU LOẠI UNG THƯ
Do biết được nguyên nhân gây ung thư chủ yếu do môi trường ngoài (80%)
nên có thể chủ động phòng ngừa được bằng các biện pháp tích cực như:
- Ngăn chặn các tác nhân tác động từ bên ngoài
- Ngừng hút thuốc lá.
- Chế độ dinh dưỡng vệ sinh an toàn hợp lý.
- Chống lạm dụng các hóa chất công nghiệp, ô nhiểm môi trường,
phòng các bệnh nghề nghiệp.
- Một số ung thư có liên quan đến virút, co thể phòng ngừa bằng
tiêm vaccine đặc biệt là vaccine phòng viêm gan B.
- Tích cực điều trị các tổn thương tiền ung thư.
- Sàng lọc phát hiện sớm để điều trị ở giai đoạn sớm các ung thư như
ung thư vú, cổ tử cung, khoang miệng, đại trực tràng.
IV. CÓ THỂ ĐIỀU TRỊ KHỎI BỆNH UNG THƯ Ở GIAI ĐOẠN SỚM
Do không nắm được bệnh lý của ung thư nên trong nhân dân trước đây và
hiện nay đang có một số quan niệm sai lầm: bệnh ung thư là vô phương cứu chữa,
không được dùng dao kéo để điều trị. Quan niệm này cũng bắt nguồn từ một thực
tế khách quan là từ trước đến nay phần lớn bệnh nhân đến khám và điều trị ở giai
đoạn muộn nên không có chỉ định phẫu thuật triệt để hoặc phẫu thuật sai kỹ thuật.
Trên thực tế ở các nước có nền y học tiên tiến, phần lớn bệnh nhân đến khám và
điều trị ở các giai đoạn sớm nên 50% bệnh nhân được chữa khỏi bệnh.
Hy vọng trong tương lai không xa với sự hiểu biết của người dân được nâng cao,
với sự phát triển của khoa học kỹ thuật sẽ có 3/4 bệnh nhân ung thư được chữa
khỏi.