-Tỉì 80 200
o
C : austenit dỉ chỉa chuøn biãún. Lục ny trong mạctenxit cọ sỉû táûp
trung cạ ûi v tiãút ra dỉåïi dảng cạc bêt
y
c bon la
H
cọ cäng thỉïc Fe
x
C (x tỉì 2,0 2,4) åí
dảng táúm mng v ráút phán tạn. Lỉåüng cạc bon trong mactenxit gim tỉì úng
cn 0,25% 0,40% v t säú c/a gim âi. Cạc bêt
y
0,80% x
y
H
chỉa cọ kiãøu mảng riãng, nọ phi
täưn tải trong kiãøu mảng ca mactenxit. Häùn håüp gäm cạc bêt ư
H
v mạtenxit ngho cạc
bon gi l mactenxit ram.
Fe
D
(C)
0,80
o>Fe
D
(C)
0,25-0,40
+ Fe
2

Cúi giai âoản ny thẹp täi cọ täø chỉïc l macïtenxit ram
-Giai âoản III : (260 400
o
C)
Trong giai âoản ny c hai pha ca mạctenxit ram âãưu chuøn biãún :
-Táút c cạc bon quạ bo ho âỉåüc tiãút ra khi mactenxit âäü chênh phỉång c/a = 1
mạctenxit ngho cạc bon tråí thnh pherit.
-Cạc bêt
Hìçnh 4.16 -Täø chỉïc tãú vi ca mactenxit ram
c
y
v
H
åí dảng táúm mng biãún thnh xãmentit åí dảng hảt. Så âäư ca hai quạ
çnh ny nhỉ sau : tr
Fe
D
(C)
0,15 20
o Fe
y
D
+Fe
3
C hảt
Fe
2
y
2,4
CFe

Hìçnh 4.18- Täø chỉïc tãú vi ca xoocbit ram
Nãúu tiãúp tủc nung lã
tháúy âỉåüc bàòng kênh
4.3. V THỈÅÌNG HỌA THẸP :
4.3.1. thẹp :
1-Âënh nghéa :
102
thẹp l phỉång phạp nung nọng thẹp âãún nhiãût âäü nháút âënh, giỉỵ nhiãût v lm
ngüi cháûm cng l âãø nháûn âỉåüc täø chỉïc äøn âënh (gáưn våïi täø chỉïc cán bàòng) cọ âäü bãưn
âäü cỉïng tháúp nháút v âäü do cao.
2-Mủc âêch :
nhàòm cạc mủc âêch sau âáy :
a-Giam âäü cỉïng ca thẹp âãø dãù gia cäng càõt gt.í
n ỉïng sút bãn trong do gia cäng càõt v biãún dảng.
ång phạp :
:
b-Lm tàng âäü do âãø dãù tiãún hnh biãún dảng ngüi.
c-Lm gim hay khỉí b hon to
d-Lm âäưng âãưu thnh pháưn họa hc trãn váût âục bë thiãn têch.
e-Lm nh
hảt thẹp.
3-Cạc phỉ
a- tháúp ( non)
L phỉång phạp tiãún hnh åí nhiãût âäü tỉì 200
y
600
0
C våïi mủc âêch l gim hay
khỉí b ỉïng sút bãn trong åí váût âục hay sn pháøm qua gia cäng cå khê (càõt gt, dáûp
2ngüi). Nãúu nhiãût âäü chè tỉì 00

0
C). Phỉång p
Cäng dủng : dng cho cạc thẹp qua biãún dảng ngüi, bë biãún cỉïng âãø khäi phủc lải
cå tênh nhỉ trỉọc khi biãún dảng.
Ngy nay phỉång phạp ny háưun
tinh lải láưn thỉï hai. Âãø âảt âỉåüc mủc âêch ny ta dng cạc phỉång phạp cọ chuøn
biãún pha.
c- hon ton :
L phỉång phạpu
cao hån Ac
3
. Nhiãût âäü tênh theo cäng thỉïc :
y
Mủc âêch c
-Lm nh hảt thẹp : do nung cao hån Ac
3
tỉì 30
y
50
o
C nãn hảt austenit váùn cn
nh, do âọ khi lm ngüi s nhánû âỉåüc täø chỉïc pherit - pẹclit cọ hảt nh.
-Lm gim âäü cỉïng v tàng âäü do âãø dáûp ngüi v càõt gt.
Cäng dủng : dng cho thẹp trỉåïc cng têch våïi lỉåüng cạc bon tỉì : 0,30
y
0,65%.
Sau khi hon ton ta nháûn âỉåüc täø chỉïc pherit - pẹc lit, trong âọ pẹclêtåí dảng táúm.
ton : d- khäng hon
L phỉång phạp nung nọng thẹp âãún nhiãût âäü cao hån Ac
1

C giỉỵ nhiãût khong nàm phụt,
sau âọ lm ngüi xúng 650
y 660
0
C giỉỵ nhiãût khong nàm phụt Cỉï láûp âi láûp lải nhỉ
quạ trçnh cáưu họa xãmentit nãn nháûn âỉåüc hon ton l peclit hảt.
ûy âäü cỉïng cn khạ cao, khäng càõt gt âỉåüc. Lục
ỵ nhiãût xong lm ngüi xúng tháúp
âỉåüc täø chỉïc peclit
nh pháưn
ì phỉång phạp nhiãût luûn gäưm cọ nung nọng thẹp âãún trảng thại hon
sn xỉåíng. Täø
hỉïc nháûn âỉåüc khi thỉåìng họa tỉång tỉû nhỉ khi nhỉng âäü cỉïng cao hån mäüt êt v hảt
h mën hån do täúc âäü ngüi låïn hån.
T
thỉåììng họa
= Ac
3
hay Ac
cm
+ (30
váûy nhiãưu láưn tảora
Säú lỉåüng chu trçnh phủ thüc vo kêch thỉåïc chi tiãút v mỉïc âäü cáưu họa.
f- âàóng nhiãût :
Âäúi våïi thẹp håüp kim cao do austenit quạ ngüi cọ tênh äøn âënh quạ låïn nãn lm
ngüi cháûm cng l khäng nháûn âỉåüc täø chỉïc peclit âäưng nháút m cọ thãø l peclit -
xoocbit, xoocbit, xoocbit-trästit vç vá
ny ta dng phỉång phạp âàóng nhiãût. Sau khi giỉ
hån Ac
1

-Lm nh xãmentit chøn bë cho nhiãût luûn kãút thục. Khi thỉåìng họa s tảo ra täø
hỉïc peclit phán tạn hay xoocbit trong âọ kêch thỉåïc ca xãmentit nh mën nãn khi
ung nọng nháûn âỉåüc austenit nh mën. Mủc âêch ny thỉåìng ạp dủng khi täi.
c
d
th
c
n
104
-Phạ lỉåïi xãmentit hai ca thẹp sau cng têch. Trong thẹp sau cng têch xãmentit
ai thỉåìng åí dảng lỉåïi ráút cỉïng v gin. Vç váûy khi gia cäng càõt gt khọ nháûn âỉåüc bãư
àût nhàơn bọng cao. Khi thỉåìng họa do lm ngüi nhanh hån nãn xãmentit khäng këp
ãút ra åí dảng lỉåïïi nỉỵa.
.4.TÄI THẸP :
Trong táút c cạc ngun cäng nhiãût luûn täi thẹp l phỉång phạp quan trng nháút
0 50
0
C)
hi täi l mạctenxit v austenit dỉ. Do váûy âäü cỉïng ca thẹp âảt âỉåüc giạ trë
âỉåüc mạctenxit
h
m
ti
4
vç nọ tảo ra cho chi tiãút âäü bãưn, âäü cỉïng v tênh chäúng mi mn cao nháút.
H
çnh 4.19 -
K
hong nhiãût âä ,thỉåìng hoạ v täi cho thẹp cac bon
4.4.1.Âënh nghéa v mủcâêch

1
+ (30 y 50
0
C)
ổ trón taỷi nhióỷt õọỹ nung tọứ chổùc cuớa theùp laỡ austenit vaỡ mọỹt lổồỹng
coù õọỹ cổùng cao laỡm tng maỷnh tờnh chọỳng maỡi moỡn cho theùp.
i
ỷy laỡm mỏỳt tờnh chọỳng maỡi moỡn cao
ỷy dóự bở thoaùt caùc bon trón lồùp bóử mỷt,
ỡ óứ tờch rióng cuớa maùctenxit do vỏỷy
u
eùp cuỡng tờch :
eùp chổùa mangan, niken).
Vồùi nhióỷt õọỹ nh
xómentit hai. Sau khi tọi ta õổồỹc maùctenxit + austenit dổ + xómentit hai, trong õoù
xómentit hai laỡ pha
Nóỳu nung cao hồn Ac
cm
taỷi nhióỷt õọỹ nung ta coù austenit õọửng nhỏỳt, vỗ vỏỷy sau khi tọ
nhỏỷn õổồỹc maùctenxit + austenit dổ khaù nhióửu. Nhổ vỏ
cuớa xómentit hai. Mỷt khaùc khi nung cao nhổ vỏ
lổồỹng caùc bon hoa tan vaỡo austenit quaù lồùn laỡm tng th
seợ taỷo ra austenit dổ nhióử hồn laỡm xỏỳu cồ tờnh.
3-ọỳi vồùith
Duỡng cọng thổùc naỡo cuợng õổồỹc vỗ Ac
1
, Ac
3
vaỡ Ac
cm

0
C
-T
m
0
,
1
laỡ nhióỷt õọỹ tồùi haỷn dổồùi(A
m
W
laỡ nhióỷt õọỹ vaỡ thồỡi gian ổùng vồùi austenit quaù nguọỹi keùm ọứn
nhanh lừm
-Thaỡnh phỏửn hồỹp kim cuớa austenit : ỏy laỡ yóỳu tọỳ quan troỹng nhỏỳt, austenit caỡng
iaỡu caùc nguyón tọỳ hồỹp kim (trổỡ cọban) õóửu laỡm giaớm tọỳc õọỹ tọi tồùi haỷn.
-Sổỷ õọửng nhỏỳt cuớa austenit : Austenờt caỡng õọửng nhỏỳt thỗ caỡng dóự bióỳn thaỡnh
aùctenxit vỗ cuỡng laỡ dung dởch rừn, nón laỡm giaớm tọỳc õọỹ tọi tồùi haỷn. Nóỳu austenit caỡng
họng õọửng nhỏỳt thỗ taỷi vuỡng giaỡu caùc bon dóự taỷo ra xómentit hay caùcbit, nhổợng vuỡng
gheỡo caùc bon dóự bióỳn thaỡnh pherit. óứ nỏng cao tờnh õọửng nhỏỳt cuớa austenit ta nỏng cao
hióỷt õọỹ nung õóứ giuùp cho sổỷ hoỡa tan vaỡ laỡm õọửng õóửu hoùa caùc bon dóự daỡng hồn.
õởnh nhỏỳt.
Tọỳc õọỹ tọi tồùi haỷn cuớa theùp caỡng nhoớ caỡng dóự tọi vỗ laỡm nguọỹi khọng
cuợng nhỏỷn õổồỹc maùctenxit do õoù taỷo õổồỹc õọỹ cổùng cao, bióỳn daỷng ờt vaỡ khọng bở nổùt.
b-Caùc yóỳu tọỳ aớnh hổồớng õóỳn tọỳc õọỹ tọi tồùi haỷn :
Moỹi yóỳu tọỳ laỡm tng hay giaớm tờnh ọứn õởnh cuớa austenit quaù nguọỹiõóửu aớnh hổồớng
õóỳn tọỳc õọỹ tọi tồùi haỷn. Gọửm coù caùc yóỳu tọỳ sau :
g
m
k
n
n

äü tiãút diãûn chi tiãút âỉåüc täi v gi l täi tháúu. Nãúu täúc âäü ngüi åí bãư màût â nh hån V
th
ç chi tiãú c täi. Mi úu täú lm gim täúc âäü tä ưu lm tàng âäü tháúm
i.
-Täúc âäü ngüi cng tàng thç âäü tháúm täi cng tàng lãn theo. Tuy nhiãn khäng dng
iãûn phạp ny vç dãù gáy nỉït, biãún dảng
- nghéa ca âäü tháúm täi : Thẹp cọ âäü tháúm täi cng cao âỉåüc coi l cng täút, båïi vç
ïp täi cỉïng dy sỉïcchëutica chi tiãút tàng lãn khạ nhiãưu. Xạc âënh âäü tháúm täi bàòng
hỉång phạp täi âáưu mụt.
tå i t
b
th t khäng âỉåü itåïi hảnâã
tä
b
c
lå
p
107
Giạ âåỵ
Cạc vë trê âo
âäü cỉïng
Bãư màût täi
Chiãưu di
âỉåüc täi cỉïng
N
ỉåïc
H
çnh 4.21- Thê nghëãm täi âáưu mụt (xạc âënh âäü tháúm täi).
4.4.4.Cạc phỉång phạp täi thãø têch v cäng dủng :
1-Mäi trỉåìng täi :

n
g
y
50
0
C bàòng cạch cho nỉåïc lảnh vo v
ạo nỉåïc nọng ra. Cäng dủng : âãø täi thẹp cạc bon cọ hçnh dạng âån gin.
-Dung dëch xụt, múi họa hc : näưng âäü khong 5
th
y
10% l mäi trỉåìng täi mảnh
háút, täúc âäü ngüi cọ thãø âảt 1200
0
C/s do cọ cạc ion âiãûn ly dáùn nhiãût låïn. Màût khạc nọ
häng gáy ra nỉït åí khong nhiãût âäü chuøn biãún mạctenxit nhỉ nỉåïc. Do váûy âỉåüc dng
ãø täi cạc loải thẹp cạc bon dủng củ u cáưu âäü cỉïng cao (cọ täúc âäü täi tåïi hản låïn)
n
k
â
108
-Dáưu luyn : lm ngüi cháûm thẹp åí hai khong nhiãût âäü trãn nãn êt gáy ra biãún dảng
v nỉït nhỉng täúc âäü ngüi cháûm khäng dng âỉåüc cho thẹp cọ täúc âäü täi tåïi hản låïn.
Khi nọng lãn täúc âäü ngüi ca dáưu khäng bë gim nhiãưu, do váûy thỉåìng täi tro
H
çnh 4.22-Âỉåìng cong ngüi l tỉåíng
ng dáưu
nọng khong 60
y 80
0
C vç cọ tênh linh âäüng cao. Nhỉåüc âiãøm ca dáưu l khi täi dãù bë

o
C ) thç nháúc ra chuøn sang mäi trỉåìng
i thỉï hai cọ täúc âäü ngüi cháûm hån (dáưu hay khäng khê) cho âãún khi ngüi hàón.
hỉång phạp ny lm cho thẹp cọ âäü cỉïng cao nhỉng êt gáy ra biãún dảng v nỉït.
Nhỉåüc âiãøm ca phỉång phạp ny l khọ xạc âënh thåìi âiãøm chuøn mäi trỉåìng täi,
ãu cáưu cäng nhán cọ tay nghãư cao. Nãúu chuøn såïm quạ thç pháưn låïn thåïi gian thẹp
äüi trong mäi trỉåìng täi úu cọ âäü cỉïng tháúp. Nãúu chuøn mün quạ thç
ì biãún dảng.
tä
P
y
âỉåüc lmngu
chuøn biãún mactenxit s xy ra trong mäi trỉåìng täi mảnh dãù gáy nỉïtva
109
H
çnh 4.23-
P
hỉång thỉïc lm ngüi khi täi thẹp
a)Täi trong mäüt mäi trỉåìng b)Täi trong hai mäi trỉåìng
on cao, u cáưu âäü
phạp ny khàõc phủc âỉåüc khọ khàn vãư xạc âënh thåìi âiãøm chuøn mäi
ng b)Täi trong hai mäi trỉåìng
on cao, u cáưu âäü
phạp ny khàõc phủc âỉåüc khọ khàn vãư xạc âënh thåìi âiãøm chuøn mäi
c)Täi phán cáúp d)Täi âàóng nhiãût
Theo kinh nghiãûm thç thåìi gian giỉỵ trong mäi trỉåìng täi mảnh tỉì 2
y 3 giáy cho 10 mm
chiãưu dy hay âỉåìng kênh.
Cäng dủng ca täi trong hai mäi trỉåìng l : dng cho thẹp cạcb
c)Täi phán cáúp d)Täi âàóng nhiãût

i khoan, dao phay.
Ba phỉång täi tr
d-Täi âàóng nhiãût (âỉ
Phỉång phạp ny chè khạc täi phán cáúp åí chäù giỉỵ âàóng nhiãût láu hån trong múi
nọng chy (cọ thãø âãún hng giåì) âãø austenit quạ ngüi pháún họa hon ton thnh häùn
håüp phe rit v xãmentit nh mën cọ âäü cỉïng cao, âäü dai täút. Ty theo nhiãût âäü giỉỵ âàóng
nhiãût ta s nháûn âỉåüc cạc täø chỉïc khạc nhau : giỉỵ tải 250
y
400
o
C nháûn âỉåüc bainit, tải
500
y
600
o
C âỉåüc trästit. Sau khi täi âàóng nhiãût khäng cáưn ram nỉỵa.
110
Täi âàóng nhiãût cọ âáưy â cạc ỉu v nhỉåüc âiãøm ca täi phán cáúp chè khạc l âäü
cỉïng tháúp hån v âäü dai cao hån. Trong thỉûc tãú êt dng phỉång phạp täi ny vç nàng
sút tháúp.
Cäng dủng : sỉí dủng cho mäüt säú dủng củ cọ u cáưu cao vãư âäü biãún dảng cho phẹp
-Tä tỉû
äüt säú loải chi tiãút chè cáưn âäü cỉïng cao åí pháưn lm viãûc ta dng phỉång phạp
ram g pháưn cáưn täi cỉïng vo mäi trỉåìng
nxit. Sau âọ láúy ra ngai khäng khê âãø nhiãût s truưn tỉì
sang ram pháưn vỉìa âỉåüc täi cỉïng. Nhỉ váûy khäng cáưn phi tiãún hnh
ç
häng cao. Do âọ sau khi täi xong ngay láûp tỉïc cho thẹp vo mäi trỉåìng cọ nhiãût
ãøn biãún thnh mactenxit. Quạ trçnh ny g
i l gia cäng

xạc âënh theo âiãøm M
k
(thỉåìng tỉì -50 âãún -70
0
C). Gia cäng lảnh phi tiãún hnh ngay sau
khi täi thỉåìng, nãúu khäng austenit quạ ngüi s bë äønâ
nỉỵa.
Cäng dủng : -Dng âãø äøn âënh kêch thỉåïc chi tiãút : dủng củ âo.
-Cạc chi
kim loải.
-Tàng tỉì tênh cho
4.4.5.Cå nhiãût luûn thẹp :
1-Khại niãûm :
Cå nhiãût luûn l quạ trçnh tiãún hnh gáưn nhỉ âäưng thåìi hai quạ trçnh họa bãưn : biãún
dảng do austenit v täi ngay tiãúp theo trong mäüt ngun cäng duy nháút. Sau âọ mang
ram tháúp åí nhiãût âäü tỉì 150
y
lãûch cao nãn cọ sỉû kãút håüp ráút cao giỉỵa âäü bãưn, âäü do v âäü dai m chỉa cọ phỉ
phạp họa bãưn no sạnh këp (so våïi täi v ram t áúp sau khi tiãún hnh cå nhiãût luûn âäü
bãưn kẹo tàng lãn 10
y 20%, âäü do, âäü dai tàng tỉì 1,5 y 2 láưn). Theo nhiãût âäü tiãún hnh
biãún dảng do ta chia ra hai loải : cå nhiãût luûn nhiãût âäü cao v cå nhiãût luûn nhiãût âäü
üc
út tinh lải xy ra (tuy nhiãn khäng thãø trạnh âỉåüc hon ton). Sau khi täi tiãún
nh ram tháúp. Âàûc âiãøm cå nhiãût luûn nhiãût âäü cao :
-Cọ thãø ạp dủng cho mi loải thẹp, kãø c thẹp cạc bon.
tháúp.
2-Cå nhiãût luûn nhiãût âä ao :
Tiãún hnh biãún dảng do thẹp åí nhiãût âäü cao hån Ac
3

y
3
4
y
h
n
H
= 50 y 90% nhỉng åí nhiãût âäü tháúp
ustenit kẹm do dai nãn phi dng cạc mạy cạn låïn, phäi thẹp phi cọ tiãút diãûn tỉång
äüi nhanh xúng 400
a
âäúi nh âãø këp ngu 600
0
C.y
-Âảt âỉåüc âäü bãưn ráút cao
V
b
= 2600 y 2800 MPa nhỉng âäü do âäü dai tháúp hån cå
ü cao,
G
= 3%, anhiãût luûn nhiãût âä
k
= 200Kj/m
2
.
ì håüp våïi âiãưu kiãûn lm viãûc quy âënh.
áút bãn trong.
Cạc phỉång phạp cå nhiãût luûn tảo ra cå tênh cao v nọ giỉỵ âỉåüc khi täi tiãúp sau
âọ.
H

ïng, khn rn, l xo, nhêp
1-Ram tháúp (150
y 250
o
C) :
Nhiãût âäü ram tỉì 1
y
khäng kẹm sau khi täi v tênh chäúng mi mn låïn. Phỉång phạp ny lm gim âạng kãø
ỉïng sút bãn trong.
Cäng du
khi lm viãûc nhỉ : cạc loải dao càõt gt kim loải, khn dáûp ngüi,
tháúm cạc bon, äø làn, chäút v cạc chi tiãút sau khi täi bãư màût.
2-Ram trung bçnh (300
y
450
0
C) :
Nhiãût âäü ram tỉì 300 y 450
0
C, täø chỉïc nhánû âỉåüc l trästit ram cọ âäü cỉïng tỉång
âäúi cao, giåïi hản ân häưi cao nháút, khỉí b hon ton ỉïng sút bãn trong, âäü do âäü dai
tàng mảnh.
Cäng dủng : dng ch
nhỉ : khn dáûpno
3-Ram cao (500
y 650
0
C) :
Nhiãût âäü ram tỉì 500
y

ta sn pháøm ca ngnh cå khê, do váûy báút cỉï sỉû sai h
ng no ca nọ cng d
la phê váût liãûu v cäng sỉïc ca cạc cäng âoản gia cäng trỉåïc âọ. Vç váûytaph
hk lỉåỵng cạc dảng hng thỉåìng gàûp, ngun nhán v biãûn phạp khàõc phủc, p
tr h chụng.
4.61.Biãún dảng v nỉït :
1-Ngun nhán :
Ngun nhán gáy ra biãún dảng v nỉït l do ỉïng sút bãn trong (ỉïng
ỉïng sút täø chỉïc) ch úu do lmn
âlåïn.
Nãúu ỉïng sút bãn trong låïn håïn giåïi hản chy s gáy ra biãún dảng, cong vãnh. Nọi
chung khäng thãø trạnh âỉåüc biãún dảng khi nhi
hản cho phẹp.Nãúu
113
2-Khàõc phủc :
Âãø khàõc phủc dảng hng ny phi tçm cạch gim ỉïng sút bãn trong khi nhiãût
luûn. Cọ cạc biãûn phạp sau âáy :
v âàûc biãût l lm ngüi våïi täúc âäü håüp l, âáy l biãûn phạp cå bn
y lût :
gang.
iãût trỉåïc khi täi nãúu cọ thãø âỉåüc.
íy ä xyt, lm
chạy
àût, gim cå tênh.
hỉïa cạc cháút gáy ä xy họa nhỉ ä xy, cạc bä nêc v
ạc bon dãù dng xy ra hån so våïi ä xy họa. Khi bë ä xy họa thỉåìng
m
u:
ãøn bo vãû : l loải khê âỉåüc âiãưu chãú tỉì khê âäút thiãn nhiãn trong âọ
dáùn tåïi trung ha nhau v bo vãû täút bãư màût thẹp.

Ä xy họa l hiãûn tỉåüng åí nhiãût âäü cao ä xy tạc dủng våïi sàõt tảo ra cạc va
thiãúu hủt kêch thỉåïc chi tiãút.Thoạt cạc bon l hiãûn tỉåüng cạc bon trãn låïp bãư màûtbë
hao âi khi nung lm xáúu bãư m
1-Ngun nhán :
Do trong mäi trỉåìng nung cọ c
håi nỉåïc Thoạtc
k theo thoạt cạc bon.
2-Khàõc phủc :
Âãø khàõc phủc dảng hng ny täút nháút l nung nọng trong khê quøn khäng cọ cạc
thnh pháưn nọi trãn. Ta sỉí dủng cạc biãûn phạpsa
-Dng khê quy
cọ cạc thnh pháưn khê âäúi láûp nhau (ä xy họa / hon ngun) nhỉ : CO
2
/CO, H
2
O/H
2
H
2
/CH
4
våïi t lãû xạc âënh
-Dng khê quøn trung tênh : ni tå tin
khê trå argäng nhỉng cọ nhỉåüc âiãøm l giạ thnh cao.
-Nung trong mäi trỉåìng chán khäng : cọ ạp sút 10
-2
khạ räüng ri vç giạ thnh khäng cao làõm.
-Nhụng
-Ri than hoa (than gäù) trãn âạy l hay ph kên chiãút bàòng th
-Nãúu dng l múi thç phi khỉí ä xy triãût âãø bàòng

n
lỉ
4
c
h
â
115
CHỈÅNG 5 : CẠC PHỈÅNG PHẠP HỌA BÃƯN BÃƯ MÀÛT
Bãư màût chi tiãút mạy l bäü pháûn cọ u cáưu cao nháút v quan trng nháút vç chụng
hëu tạc dủng ca ỉïng sút låïn nháút, chëu mi mn khi tiãúp xục do ma sạt, bë àn mn
ong mäi trỉåìng lm viãûc. Vç váûy viãûc họa bãưn bãư màût chi tiãút l u cáưu khäng thãø
iãúu âỉåüc âäúi våïi sn pháøm. Cọ nhiãưu phỉång phạp họa bãưn bãư màût nhỉ : biãún dảng do
ãư màût gáy ra biãún cỉïng, täi bãư màût v họa nhiãût luûn.
.1.TÄI BÃƯ MÀÛT :
.1.1.Ngun l chung :
Bàòng cạch no âọ nung nọng tháût nhanh låïp bãư màût våïi chiãưu dy xạc âënh lãn nhiãût
ư
icỉïng. Cạc phỉång phạp nung nọng bãư màût gäư
m cọ : nung nọng bàòng
.1.2.Täi bãư màût bàòng dng âiãûn cm ỉïng cọ táưn säú cao (täi cao táưn, täi cm ỉïng) :
-Ngun l :
Ngun l ca nung nọng l dỉûa vo hiãûn tỉåüng cm ỉïng âiãûn tỉì : cho dng âiãûn
oay chiãưu cọ táưn säú f chảy trong dáy dáùn (gi l vng cm ỉïng) s sinh ra trong khäng
ian xung quanh mäüt tỉì trỉåìng biãún thiãn cọ cng táưn säú. Âàût chi tiãút thẹp trong tỉì
ỉåìng ny s sinh ra trãn bãư màût (våïi chiãưu sáu xạc âënh) mäüt dng âiãûn cm ỉïng (dng
cä) nhanh chọng nung nọng bãư màût lãn nhiãût âäü täi theo hiãûu ỉïng Jun - Lenxå. Máût âäü
ng âiãûn ca dng xoay chiãưu ch úu phán bäú trãn bãư màût våïi chiãưu sáu t
lãû nghëch
åïi táưn säú ca nọ. Chiãưu sáu phán bäú dng âiãûn (chiãưu dy låïp nung nọng) âỉåüc tênh
eo cäng thỉïc :

fu
d
v
th
U
G
= 5030
f
P
cm
Trong âọ : -
U
l âiãûn tråí sút (
.cm:
)
116
-
P
laỡ õọỹ tổỡ thỏứm (gaus/ồcstec)
-f laỡ tỏửn sọỳ doỡng õióỷn, Hz
a)Sồ õọử nung noùng caớm ổùng; b)Tọi khi nung noùng toaỡn bọỹ bóử mỷt tọi
H
ỗnh 5.2-
N
un
g
noùn
g
vaỡ tọi bóử mỷt bũn
g

b-Caùc phổồng phaùp tọi caớm ổùng :
-Tọi bóử m
xong ta chuyóứn sang bọỹ phỏỷn laỡm nguọỹi hay nhuùng noù vaỡo mọi trổồỡng tọi.
-Tọi bóử mỷt trong : Voỡng caớm ổùng coù daỷng tổồng ổùng v
xy lanh ). i kóử õoù laỡ bọỹ phỏỷn phun nổồùc laỡm nguọỹi.
-Tọi mỷt phúng : Voỡng ca ổùng co
mỷt cỏửn tọi vaỡ chuyóứn õọỹng song ph ừng vồùib
laỡm nguọỹi. Duỡng tọi bóử mỷt õỏửu thanh ray, bng maùy nhoớ
117
-Täi tưn tỉû tỉìng pháưn riãn biãût : Dng cho cạc bạnh ràng låïn (m > 6) hay cäø trủc
khuu. Sau khi nung nọng tỉìng pháưn (tỉìng ràng hay tỉìng cäø khuu) tiãún hnh lm ngüi
chụng v phi thiãút kãú riãng thiãút bë lm viãûc theo chỉång trçnh.
ûc : Våïi cạc trủc di cọ bãư màût täi låïn ta dng phỉång phạp täi liãn tủc liãn
ãúpâ
b
ïp khi täi cm ỉïng :
ûp, thẹp dng täi cm ỉïng cọ lỉåüng cạc bon
üp kim tháúp.
nhanh tỉì hng chủc âãún hng tràm
0
C/s (l
-Täi tru
ti . Vng cm ỉïng cọ cáúu tảo â nung nọng mäüt pháưn nh diãûn têch täi, i kãư vng cm
ỉïng l vng phun nỉåïc lm ngüi. Thiãútëny chuøn âäüng trãn sút chiãưu di ca chi
tiãút v täi ton bäü bãư màût ca nọ.
4-Täø chỉïc v cå tênh ca the
a-Thẹp âãø täi cm ỉïng :
Âãø âm bo u cáưu khi täi bãư màût cọ âäü cỉïng cao â chäúng mi mn, cn trong li
váùn â bãưn, do v dai cao âãø chëu va âá
trung bçnh tỉì 0,35

n chy, âäü dai
RC chäúng
-Do âäü qụa nung cao nãn täúc âäü chuøn biãún pha ráút nhanh, thåìi gian ch ã
ráút ngàõn (thỉåìng cåỵ hng chủc giáy), hảt austenit ráút nh mën nãn nháûn âỉåüc mactenxit
hçnh kim ráút nh mën (mact
Vç váûy âãø bo âm hảt nh mën khi täi cm ỉïng v âm bo giåïi hả
cao phi nhiãût luûn họa täút trỉåïc cọ täø chỉïc xoocbit ram. Sau khi täi cm ỉïng bãư màût l
mactenxit hçnh kim nh mën, trong li l xoocbit ram.
c-Cå tênh :
Sau khi täi cm ỉïng tiãún hnh ram tháúp, bãư màût thẹp cọ âäü cỉïng 50
y58H
mi mn khạ täút, trong li âäü cỉïng 30
y40HRC cọ giåïihản chy v dai cao. Âiãưu
sút nẹn dỉ âãún 800MPa náng
hỉång phạp täi bãư màût cọ hiãûu qu kinh tãú k thût cao nãn âỉåüc
út : do thåìi gian nung ngàõn nãn hản chãú täúi âa ä xy họa v thoạt cạc
C, âỉåüc gi l siãu âäü cỉïng.
ọa, gim nhẻ âiãưu kiãûn lao âäüng cho cäng nhán
g loảt låïn (trong cạc nh mạy chãú tảo âäüng cå, ä tä,
mä låïn)
âäü
âàûc biãût l sau khi täi cm ỉìng tảo cho bãư màût låïp ỉïng
cao mảnh giåïi hản mi.
5-Ỉu nhỉåüc âiãøm :
Täi cm ỉïng l p
sỉí dủng ráút räüng ri trong sn xút cå khê.
a-Ỉu âiãøm : Täi cm ỉïng cọ khạ nhiãưu ỉu âiãøm so våï
i täi thãø têch.
-Nàng sút cao : do thåìi gian nung ngàõn vç chè nung mäüt låïp mng trãn bãư màût v
nhiãût lỉåüng âỉåüc tảo ra ngay trong kim loải.

trãn thç quạ
trçnh khúch tạn l quan trng nháút vç nọ quút âënh
-Hiãûu qu kinh tãú tháúp khi sn xút âån chiãúc v hng loảt nh.
Nung nọng cm ỉïng cn âỉåüc sỉí dủng khạ räüng ri trong k thût nhỉ :
+Náúu chy váût liãûu kim loải trong âu
+Luûn vng âãø tảo tảo ra cạc ngun täú siãu sảch.
+Nung nọng âãø gia cäng ạp lỉûc : cạn, ẹp
+Hn cạc äúng, dạn
5.1.3.Täi ngn lỉía :
Phỉång phạp ny sỉí dủng ngn lỉía ca häùn håüp ä xy - axãtylen trong thiãút bë hn
khê. Ngn lỉía ny cọ nhiãût âäü ráút cao, âãún 3000
0
C nãn nhanh chọng nung nọng bãư màût
thẹp lãn nhiãût âäü täi. Phỉång ph
màût dy (âãún 10mm v låïn hån ) m khäng täi cm ỉïng âỉåüc nhỉ : cạc bạnh ràng låïn,
mäüt säú loải trủc
Täi ngn lỉía ráút âån gin, báút cỉï xỉåíng cå khê no cng thỉûc hiãûn âỉåüc. Tuy nhiãn
cháút lỉåüng khọ âm bo : thiãúu nhiãût, quạ nhiãût, dãù tảo ra di ram phủ cå tênh
âm bo.
5.2.HỌA NHIÃÛT LUÛN :
5.2.1.Âënh nghéa v mủc âêch :
1-Âënh nghéa :
Họa nhiãût luûn l phỉ
Al ) vo bãư màût thẹp âãø lm thay âäøi thnh pháưn họa hc, do âọ lm thay âäøi täø c
v âảt âỉåüc tênh cháút theo quy âënh.
2-Mủc âêch : Họa nhiãût luû
n nhàòm âảt âỉåüc cạc mủc âêch sau âáy
-N
ny âảt âỉåüc cao hån so våïi täi bãư
-Náng cao tênh chäúng àn mn âiãûn họa, họa hc (chäúng ä xy họa åí nhiãût âäü

(k l hãû
säú phủ thücnhiãût âäü,
W
l thåìi gian)
D
G
t
5.2.2.Tháúm cạc bon :
1-Âënh nghéa v mủc âêch :
W
H
çnh5.3 - nh hỉåíng ca nhiãût âäü v thåìi gian âãún chiãưu
d
y låïp tháúm.
Tháúm cạc bon l phỉång phạp lm bo ha cạc bon vo bãư màût thẹp cạc bon tháúp
(%C d 0,25%) âãø sau khi nhiãût luûn bãư màût cọ âäü ỉïng cao, tênh chäúng ma mn låïn,
cn trong li váùn do v dai.
Mủc âêch cath
c ìi
áúm cạc bon l lm cho bãư màût thẹp cọ âäü cỉïng âãún 60 64 HRC
y
tênh chäúng mi mn cao, chëu mi täút, cn trong li bãưn, do dai våïi âäü cỉïng 30y40
HRC chëu ún, xồõn v va âáûp täút.
Sau khi tháúm cạc bon hm lỉåüng cạc bon åí låï bãư màût khong 0,80 1,00% l ph
åüpnl phỉång
üc sỉí dủng ráút láu âåìi v ráút phäø biãún åí Viãût Nam. Ty theo cháút
on thãø ràõn, thãø khê v thãø lng (hiãûn tải khäng sỉí dủng
çq ï âä ha
-Ch út th úm
y

tháúm 920
0
C thẹpbn cháút hảt nh nhy
cch ìng låïn.
120