Sử thi tây nguyên Sử thi (thuật ngữ châu Âu: épos, épic) là khái niệm được
tiếp nhận từ các nền học thuật chịu ảnh hưởng quan niệm
văn học và mỹ học thuộc truyền thống châu Âu dưới hai
phạm vi rộng và hẹp: trong nghĩa rộng, thuật ngữ chỉ một
thể loại tự sự, một trong ba loại thể văn học phân biệt với
kịch và trữ tình. Ở phạm vi hẹp, hiện nay được dùng một
cách tương đối phổ biến trong các nền văn học dân tộc
nói chung, thuật ngữ chỉ thể loại sử thi anh hùng.

Đặc điểm
Trong nghĩa hẹp, chuyên biệt và có cách hiểu tương đối
phổ quát, sử thi trỏ một hoặc một nhóm thể loại trong tự
sự, đó là sử thi anh hùng, tức những thiên tự sự kể về
quá khứ anh hùng, là bức tranh rộng và hoàn chỉnh về đời
sống nhân dân và về những anh hùng, dũng sĩ, tiêu biểu
cho một thế giới sử thi. Sử thi anh hùng tồn tại dưới cả
dạng truyền miệng và văn bản thành văn. Phần lớn những
bản chép các thiên sử thi anh hùng tiêu biểu đều có ngọn
nguồn dân gian và bản thân các đặc điểm của thể loại
cũng hình thành ở cấp độ dân gian.

Cái đẹp đặc trưng của sử thi anh hùng được biểu lộ trong
tính hài hòa riêng của nó, vốn gắn với các quan hệ xã hội
chưa trưởng thành. Điều này được Các Mác nhấn mạnh
khi ông liệt sử thi vào thời đại trước khi bắt đầu có sản
xuất nghệ thuật thực thụ, đồng thời cho rằng sử thi ở
dạng cổ điển làm thành một thời đại trong lịch sử văn hóa.



-Sử thi cổ điển
Các dạng cổ điển của sử thi có nhân vật thường là các
dũng sĩ kiêm thủ lĩnh và các chiến binh đại diện dân tộc ở
tầm lịch sử; các kẻ thù của họ thường được đồng nhất với
bọn xâm lược, những kẻ áp bức, ngoại bang và dị giáo
(như người Turk, người Tarta với sử thi Slave). Thời gian
sử thi ở đây khác với sử thi dân gian, không còn là thời
đại sáng chế các thần thoại, mà là quá khứ vinh quang
trong buổi bình minh của lịch sử dân tộc. Được ca ngợi
trong các dạng sử thi cổ điển là các nhân vật và biến cố
lịch sử (hoặc ngụy lịch sử), mặc dù bản thân sự miêu tả
các chất liệu lịch sử bị phụ thuộc vào sơ đồ cốt truyện
truyền thống, đôi khi còn sử dụng cả mô hình nghi lễ thần
thoại. Các nền sử thi thường là các cuộc đấu tranh của
hai bộ lạc hoặc bộ tộc, sắc tộc ít nhiều tương ứng với sự
thật lịch sử (như cuộc chiến Troia trong Iliade, việc tranh
đoạt Sampo trong Kalévala). Quyền lực được tập trung
trong các nhân vật trung tâm có hành động tích cực là các
ông vua của thế giới sử thi (như Charles đại đế trong Bài
ca chàng Rôlăng), hay các dũng sĩ. Các nhân vật nổi loạn,
cách mạng xung đột với quyền lực (Akhillos trong Iliade,
Đăm San trong khan Êđê, Robin Hud trong thiên ballade
của Anh, các nhân vật trong Thủy hử ở Trung Hoa) xuất
hiện ít ỏi trong giai đoạn tan rã hình thức cổ điển của sử
thi anh hùng.

-Anh hùng ca
Những anh hùng ca, với tư cách là các tác phẩm sử thi
anh hùng cỡ lớn, thể hiện sự tương quan giữa yếu tố cá