Em hãy phân tích hình ảnh “Đầu súng
trăng treo” trong bài thơ Đồng chí của
Chính Hữu.
Không biết tự bao giờ ánh trăng đã đi vào văn học
như một huyền thoại đẹp. ở truyền thuyết “Chú cuội
cung trăng” hay Hằng Nga trộm thuốc trường sinh là
những mảng đời sống tinh thần bình dị đậm đà màu
sắc dân tộc của nhân dân ta. Hơn thế nữa, trăng đã đi
vào cuộc chiến đấu, trăng bảo vệ xóm làng, trăng
được nhà thơ Chính Hữu kết tinh thành hình ảnh “đầu
súng trăng treo” rất đẹp trong bài thơ “Đồng chí” của
mình.
Sau hơn mười năm làm thơ, Chính Hữu cho ra mắt
tập “Đầu súng trăng treo”. Thế mới biết tác giả đắc ý
như thế nào về hình ảnh thật đẹp, thơ mộng, rất thực
nhưng không thiếu nét lãng mạn đó.
Đầu súng trăng treo- đó là một hình ảnh tả thực một
bức tranh tả thực và sinh động. Giữa núi rừng heo hút
“rừng hoang sương muối” giữa đêm thanh vắng tĩnh
mịch bỗng xuất hiện một ánh trăng treo lơ lửng giữa
bầu trời. Và hình ảnh này cũng thật lạ làm sao, súng
và trăng vốn tương phản với nhau, xa cách nhau vời
vợi bỗng hoà quyện vào nhau thành một hình tượng
gắn liền. Nhà thơ không phải tả mà chỉ gợi, chỉ đưa
hình ảnh nhưng ta liên tưởng nhiều điều. Đêm thanh
vắng người lính bên nhau chờ giặc tới, trăng chếch
bóng soi sáng rừng hoang bao la rộng lớn, soi sáng
tình cảm họ, soi sáng tâm hồn họ. Giờ đây, người
chiến sĩ như không còn vướng bận về cảnh chiến đấu
sắp diễn ra, anh thả hồn theo trăng, anh say sưa
ngắm ánh trăng toả ngời trên đỉnh núi, tâm hồn người

ngay nòng ngọn súng. Đó là biểu tượng Khát Vọng
Hoà Bình, nó tượng trưng cho tư thế lạ quan bình
tĩnh, lãng mạn của người bảo vệ Tổ quốc.
Cái thân của câu thơ “Đầu súng trăng treo” nằm ở từ
“treo”, ta thử thay bằng từ mọc thì thật thà quá, làm
sao còn nét lãng mạn ?. Và hãy thay một lần nữa bằng
từ “lên” cũng không phù hợp, vì nó là hiện tượng tự
nhiên: trăng tròn rồi khuyết, trăng lên trăng lặn sẽ
không còn cái bất ngờ màu nhiệm nữa. Chỉ có trăng
“treo”. Phải, chỉ có “Đầu súng trăng treo” mới diễn tả
hết được cái hay, cái bồng bềnh thơ mộng của một
đêm trăng “đứng chờ giặc tới”, chẳng thơ mộng chút
nào. Ta nên hiểu bài thơ dường như được sáng tác ở
thời điểm hiện tại “đêm nay” trong một không gian mà
mặt đất là “rừng hoang sương muối” lạnh lẽo và lòng
đầy phấp phỏng giặc sẽ tới có nghĩa là cái chết có thể
đến từng giây từng phút. Thế nhưng người lính ấy
vẫn đứng cạnh nhau để tâm hồn họ vút lên nở thành
vầng trăng. Nếu miêu tả hiện thực thì vầng trăng ấy sẽ
có hình khối của không gian ba chiều. ở đây, từ điểm
nhìn xa, cả vầng trăng và súng đều tồn tại trên một
mặt phẳng và trong hội hoạ nó mang tính biểu tượng
cao. Tố Hữu cũng có một câu thơ kiểu này: “ánh sao
đầu súng bạn cùng mũ nan” và Phạm Tiến Duật thì
“Và vầng trăng vượt lên trên quầng lửa” hay Hoàng
Hữu “Chỉ một nửa vầng trăng thôi một nửa. Ai bỏ
quên ở phía chân trời…”. Nhưng có lẽ cô kết nhất,
hay nhất vẫn là “Đầu súng trăng treo”.
Như đã nói ở trên, không phải ngẫu nhiên mà Chính
Hun lấy hình ảnh “Đầu súng trăng treo” làm tựa đề

hy vọng, lòng cảm thông sâu sắc của một nhà thơ
cách mạng
Phải chăng, chất lính đã thấm dần vào chất thơ, sự
mộc mạc đã hòa dần vào cái thi vị của thơ ca tạo nên
những vần thơ nhẹ nhàng và đầy cảm xúc?
Trong những năm tháng kháng chiến chống thực dân
Pháp gian lao, lẽ đương nhiên,hình ảnh những người
lính, những anh bộ đội sẽ trở thành linh hồn của cuộc
kháng chiến, trở thành niềm tin yêu và hy vọng của cả
dân tộc. Mở đầu bài thơ"Đồng chí", Chính Hữu đã
nhìn nhận, đã đi sâu vào cả xuất thân của những
người lính:
"Quê hương anh đất mặn đồng chua
Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá"
Sinh ra ở một đất nước vốn có truyền thống nông
nghiệp, họ vốn là những người nông dân mặc áo lính
theo bước chân anh hùng của những nghĩa sĩ Cần
Giuộc năm xưa. đất nước bị kẻ thù xâm lược, Tổ quốc
và nhân dân đứng dưới một tròng áp bức. "Anh" và
"tôi", hai người bạn mới quen, đều xuất than từ
những vùng quê nghèo khó. Hai câu thơ vừa như đối
nhau, vừa như song hành, thể hiện tình cảm của
những người lính. Từ những vùng quê nghèo khổ ấy,
họp tạm biệt người thân, tạm biệt xóm làng, tạm biệt
những bãi mía, bờ dâu, những thảm cỏ xanh mướt
màu,họ ra đi chiến đấu để tìm lại, giành lại linh hồn
cho Tổ quốc. Những khó khăn ấy dường như không
thể làm cho những người lính chùn bước:
"Anh với tôi đôi người xa lạ
Tự phương trời chẳng hẹn quen nhau

"Ruộng nương anh gửi bạn thân cày
Gian nhà không mặc kệ gió lung lay"
Cái chất nông dân thuần phác của những anh lính mới
đáng quý làm sao ! Đối với những người nông dân,
ruộng nương, nhà cuarwlaf những thứ quý giá nhất.
Họ sống nhờ vào đồng ruộng,họ lớn lên theo câu hát
ầu ơ của bà của mẹ.Họ lơn lên trong những "gian nhà
không mặc kẹ gió lung lay". Tuy thế, họ vẫn yêu, yêu
lắm chứ những mảnh đất thân quen, những mái nhà
thân thuộc Nhưng họ đã vượt qua chân trời của cái
tôi bé nhỏ để đến với chân trời của tất cả. Đi theop
con đường ấy là đi theo khát vọng, đi theo tiếng gọi
yêu thương của trái tim yêu nước. Bỏ lại sau lưng tất
cả nhưng bóng hình của quê hương vẫn trở thành nỗi
nhớ khôn nguôi của mỗi người lính. Dẫu răng" mặc
kệ" nhưng trong lòng họp vị trí của quê hương vẫn
bao trùm như muốn ôm ấp tất cả mọi kỉ niệm. Không
liệt kê, cũng chẳng phải lối đảo ngữ thường thấy
trong thơ văn,nhưng hai câu thơ cũng đủ sức lay
đọng hồn thơ, hồn người:
"Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính"
Sự nhớ mong chờ đợi của quê hương với những
chàng trai ra đi tạo cho hồn quê có sức sống mãnh
liệt hơn. Nhà thơ nhân hóa"gieengs nước gốc đa"
cũng có nỗi nhớ khôn nguôi với những người lính.
Nhưng không kể những vật vô tri, tác giả còn sử dụng
nghệ thuật hoán dụ để nói lên nỗi nhớ của những
người ở nhà, nỗi ngóng trông của người mẹ đối với
con, những người vợ đối với chòng và những đôi trai
gái yêu nhau

cười ngạo nghễ, yêu thương, một nụ cười lạc quan
chiến thắng.
"Đêm nay rừng hoang sương muối
Đứng cạnh bên nhau chờ giác tới"
Nhịp thơ đều đều 2/2/2 - 2/2/3 cô đọng tất cả nét đẹp
của những người lính. Đó cũng chính là vẻ đẹp ngời
sáng trog gian khổ của người lính. Vượt lên trên tất
cả, tình đồng đội, đồng chí như được sưởi ấm bằng
những trái tim người lính đầy nhiệt huyết. Vẫn đứng
canh giư cho bầu trời Việt Nam dù đêm đã khuya,
sương đã xuống, màn đêm cũng chìm vào quên lãng.
Hình ảnh người lính bỗng trở nên đẹp hơn, thơ mộng
hơn. Đứng cạnh bên nhau sẵn sàng chiến đấu. Xem
vào cái chân thực của cả bài thơ,câu thơ cuối cùng
vẫn trở nên rất nên thơ:
" Đầu súng trăng treo"
Ánh trăng gần như gắn liền với người lính:
" Hồi chiến tranh ở rừng
Vầng trăng thành tri kỉ"
( Ánh trăng- nguyễn Duy)
Một hình ảnh nên thơ, lãng mạn nhưng cũng đậm chất
chân thực, trữ tình. Một sự quyện hòa giữa không
gian, thời gian,ánh trăng và người lính. Cái thực đan
xen vào cái mộng, cái dũng khí chiến đấu đan xen vào
tình yêu làm cho biểu tượng người lính không những
chân thực mà còn rực rỡ đến lạ kì. Chất lính hòa vào
chất thơ, chất trữ tình hòa vào chất cách mạng, chất
thép hòa vào chất thi ca. Độ rung động và xao xuyến
của cả bài thơ có lẽ chỉ nhờ vào hình ảnh ánh trăng
này. Tình đồng chí cũng thế, lan tỏa trong không gian,