Đề 3. Em hãy phân tích hình ảnh “Đầu súng trăng treo” trong bài thơ
Đồng chí của Chính Hữu.
Không biết tự bao giờ ánh trăng đã đi vào văn học như một huyền thoại
đẹp. ở truyền thuyết “Chú cuội cung trăng” hay Hằng Nga trộm thuốc
trường sinh là những mảng đời sống tinh thần bình dị đậm đà màu sắc dân
tộc của nhân dân ta. Hơn thế nữa, trăng đã đi vào cuộc chiến đấu, trăng bảo
vệ xóm làng, trăng được nhà thơ Chính Hữu kết tinh thành hình ảnh “đầu
súng trăng treo” rất đẹp trong bài thơ “Đồng chí” của mình.
Sau hơn mười năm làm thơ, Chính Hữu cho ra mắt tập “Đầu súng trăng
treo”. Thế mới biết tác giả đắc ý như thế nào về hình ảnh thật đẹp, thơ mộng,
rất thực nhưng không thiếu nét lãng mạn đó.
Đầu súng trăng treo- đó là một hình ảnh tả thực một bức tranh tả thực và
sinh động. Giữa núi rừng heo hút “rừng hoang sương muối” giữa đêm thanh
vắng tĩnh mịch bỗng xuất hiện một ánh trăng treo lơ lửng giữa bầu trời. Và
hình ảnh này cũng thật lạ làm sao, súng và trăng vốn tương phản với nhau,
xa cách nhau vời vợi bỗng hoà quyện vào nhau thành một hình tượng gắn
liền. Nhà thơ không phải tả mà chỉ gợi, chỉ đưa hình ảnh nhưng ta liên tưởng
nhiều điều. Đêm thanh vắng người lính bên nhau chờ giặc tới, trăng chếch
bóng soi sáng rừng hoang bao la rộng lớn, soi sáng tình cảm họ, soi sáng tâm
hồn họ. Giờ đây, người chiến sĩ như không còn vướng bận về cảnh chiến đấu
sắp diễn ra, anh thả hồn theo trăng, anh say sưa ngắm ánh trăng toả ngời trên
đỉnh núi, tâm hồn người nông dân “nước mặn đồng chua” hay “đất cày trên
sỏi đá” cằn cỗi ngày nào bỗng chốc trở thành người nghệ sĩ đang ngắm nhìn
vẻ đẹp ánh trăng vốn có tự ngàn đời. Phải là một người có tâm hồn giàu lãng
mạn và một phong thái ung dung bình tĩnh lạc quan thì anh mới có thể nhìn
một hình ảnh nên thơ như thế. Chút nữa đây không biết ai sống chết, chút
nữa đây cũng có thể là giây phút cuối cùng ta còn ở trên đời này nhưng ta
vẫn “mặc kệ”, vẫn say sưa với ánh trăng.
ánh trăng như xua tan cái lạnh giá của đêm sương muối, trăng toả sáng
làm ngời ngời lòng người, trăng như cùng tham gia, cùng chứng kiến cho
tình đồng chí đồng đội thiêng liêng của những ngươì linh. Trăng truyền thêm

trăng thôi một nửa. Ai bỏ quên ở phía chân trời…”. Nhưng có lẽ cô kết nhất,
hay nhất vẫn là “Đầu súng trăng treo”.
Như đã nói ở trên, không phải ngẫu nhiên mà Chính Hun lấy hình
ảnh “Đầu súng trăng treo” làm tựa đề cho tập thơ của mình. Nó là biểu
tượng, là khát vọng và cũng là biểu hiện tuyệt vời chất lãng mạn trong bài
thơ cách mạng. Lãng mạng nhưng không thoát li, không quên được nhiệm
vụ và trách nhiệm của mình. Lãng mạn vì con người cần có những phút sống
cho riêng mình. Trước cái đẹp mà con người trở nên thờ ơ lãnh đạm thì cuộc
sống vô cùng tẻ nhạt. Âm hưởng của câu thơ đã đi đúng với xu thế lịch sử
của dân tộc. Hình ảnh trăng và súng đã có nhiều trong thơ Việt Nam nhưng
chưa có sự kết hợp kì diệu nào bằng hình ảnh Đầu súng trăng treo của Chính
Hữu.
Nếu như Elsa Trioslet – nữ văn sĩ Pháp có nói “Nhà văn là người cho
máu” thì tôi hãnh diện nói với văn sĩ rằng: Chính Hữu đã cho máu để tạo nên
câu thơ tuyệt vời để cống hiến cho cuộc kháng chiến của chúng ta. Và bạn
ơi! Bạn hãy thả cùng tôi những chú chim trắng trên bầu trời, hãy hát vang
lên ca khúc Hoà Bình vì hình ảnh đầu súng trăng treo mà nhà thơ đã gởi vào
đó bao nhiêu khát vọng nay đã thành hiện thưc.
Phải chăng chất lính đã thấm dần vào chất thi ca, tạo nên dư vị tuyệt
vời cho tình " Đồng chí"
Nói đến thơ trước hết là nói đến cảm xúc và sự chân thành. Không
có cảm xúc, thơ sẽ không thể có sức lay động hồn người, không có sự chân
thành chút hồn của thơ cũng chìm vào quên lãng. Một chút chân thành, một
chút lãng mạn, một chút âm vang mà Chính Hữu đã gieo vào lòng người
những cảm xúc khó quên. Bài thơ " Đồng chí" với nhịp điệu trầm lắng mà
như ấm áp, tươi vui; với ngôn ngữ bình dị dường như đã trở thành những
vần thơ của niềm tin yêu, sự hy vọng, lòng cảm thông sâu sắc của một nhà
thơ cách mạng
Phải chăng, chất lính đã thấm dần vào chất thơ, sự mộc mạc đã hòa dần vào
cái thi vị của thơ ca tạo nên những vần thơ nhẹ nhàng và đầy cảm xúc?

Một loạt từ ngữ liệt kê với nghệ thuật điệp ngữ tài tình, nhà thơ
không chỉ dưa bài thơ lên tận cùng của tình cảm mà sự ngắt nhịp đột ngột,
âm điệu hơi trầm và cái âm vang lạ lùng cũng làm cho tình đồng chí đẹp
hơn, cao quý hơn. Câu thơ chỉ có hai tiếng nhưng âm điệu lạ lùng đã tạo nên
một nốt nhạc trầm ấm, thân thương trong lòng người đọc. Trong muôn vàn
nốt nhạc của tình cảm con người phải chăng tình đồng chí là cái cung bậc
cao đẹp nhất, lí tưởng nhất. Nhịp thở của bài thơ như nhẹ nhàng hơn, hơi thở
của bài thơ cũng như mảnh mai hơn.. Dường như Chính Hữu đã thổi vào
linh hồn của bài thơ tình đồng chí keo sơn, gắn bó và một âm vang bất diệt
làm cho bài thơ mãi trở thành một phần đẹp nhất trong thơ Chính Hữu.
Hồi ức của những người lính, những kĩ niệm riêng tư quả là bất tận:
"Ruộng nương anh gửi bạn thân cày
Gian nhà không mặc kệ gió lung lay"
Cái chất nông dân thuần phác của những anh lính mới đáng quý làm
sao ! Đối với những người nông dân, ruộng nương, nhà cuarwlaf những thứ
quý giá nhất. Họ sống nhờ vào đồng ruộng,họ lớn lên theo câu hát ầu ơ của
bà của mẹ.Họ lơn lên trong những "gian nhà không mặc kẹ gió lung lay".
Tuy thế, họ vẫn yêu, yêu lắm chứ những mảnh đất thân quen, những mái nhà
thân thuộc....Nhưng...họ đã vượt qua chân trời của cái tôi bé nhỏ để đến với
chân trời của tất cả. Đi theop con đường ấy là đi theo khát vọng, đi theo
tiếng gọi yêu thương của trái tim yêu nước. Bỏ lại sau lưng tất cả nhưng
bóng hình của quê hương vẫn trở thành nỗi nhớ khôn nguôi của mỗi người
lính. Dẫu răng" mặc kệ" nhưng trong lòng họp vị trí của quê hương vẫn bao
trùm như muốn ôm ấp tất cả mọi kỉ niệm. Không liệt kê, cũng chẳng phải lối
đảo ngữ thường thấy trong thơ văn,nhưng hai câu thơ cũng đủ sức lay đọng
hồn thơ, hồn người:
"Giếng nước gốc đa nhớ người ra lính"
Sự nhớ mong chờ đợi của quê hương với những chàng trai ra đi tạo
cho hồn quê có sức sống mãnh liệt hơn. Nhà thơ nhân hóa"gieengs nước gốc
đa" cũng có nỗi nhớ khôn nguôi với những người lính. Nhưng không kể

ngạo nghễ, yêu thương, một nụ cười lạc quan chiến thắng.
"Đêm nay rừng hoang sương muối
Đứng cạnh bên nhau chờ giác tới"
Nhịp thơ đều đều 2/2/2 - 2/2/3 cô đọng tất cả nét đẹp của những
người lính. Đó cũng chính là vẻ đẹp ngời sáng trog gian khổ của người lính.
Vượt lên trên tất cả, tình đồng đội, đồng chí như được sưởi ấm bằng những
trái tim người lính đầy nhiệt huyết. Vẫn đứng canh giư cho bầu trời Việt
Nam dù đêm đã khuya, sương đã xuống, màn đêm cũng chìm vào quên lãng.
Hình ảnh người lính bỗng trở nên đẹp hơn, thơ mộng hơn. Đứng cạnh bên
nhau sẵn sàng chiến đấu. Xem vào cái chân thực của cả bài thơ,câu thơ cuối
cùng vẫn trở nên rất nên thơ:
" Đầu súng trăng treo"
Ánh trăng gần như gắn liền với người lính:
" Hồi chiến tranh ở rừng
Vầng trăng thành tri kỉ"
( Ánh trăng- nguyễn Duy)
Một hình ảnh nên thơ, lãng mạn nhưng cũng đậm chất chân thực,
trữ tình. Một sự quyện hòa giữa không gian, thời gian,ánh trăng và người