1

Đặt vấn đề

Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI đã đề ra đờng lối đổi mới kinh tế
theo hớng phát triển một nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần theo cơ chế
thị trờng có sự quản lý của Nhà nớc theo định hớng XHCN. Theo đó,
chúng ta khuyến khích sự phát triển mạnh mẽ của tất cả các thành phần kinh
tế. Đặc biệt kinh tế Nhà nớc mà nòng cốt là các doanh nghiệp Nhà nớc
(DNNN), phải đủ mạnh để giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế.
Sức mạnh của DNNN không chỉ thể thể hiện ở quyền lực hành chính của
Nhà nớc mà còn ở sức mạnh kinh doanh thực sự của doanh nghiệp. Thí điểm
thành lập các Tổng công ty Nhà nớc theo hớng hình thành và phát triển các
tập đoàn kinh tế mạnh là một chủ trơng đúng đắn của Nhà nớc ta nhằm tổ
chức lại khu vực kinh tế Nhà nớc, tạo nền tảng cho sự ổn định và phát triển
kinh tế đất nớc. Thực tế hoạt động của các Tổng công ty Nhà nớc trong
những năm qua đã đạt đợc những thành tựu rất đáng khích lệ, ngày càng
khẳng định đợc vai trò chủ đạo của DNNN trong nền kinh tế. Tuy nhiên về
mô hình tổ chức Tổng công ty Nhà nớc vẫn còn nhiều vấn đề phải bàn. Để
nâng cao sức cạnh tranh và hiệu quả hoạt động của Tổng công ty, tiến tới xây
dựng một số Tổng công ty đạt đợc các yêu cầu cơ bản của một tập đoàn kinh
tế, cần phải tổng kết, đánh giá lại mặt mạnh, mặt yếu của mô hình Tổng công
ty, từ đó có biện pháp, chính sách tăng cờng, củng cố, nâng cao hiệu quả
hoạt động của Tổng công ty, lựa chọn các Tổng công ty Nhà nớc quan trọng,
hoạt động có hiệu quả, có khả năng và điều kiện để xây dựng thành lập đoàn
kinh tế mạnh. Trong bài viết này em xin đề cập đến một số phơng hớng,
biện pháp nhằm giải quyết vấn đề trên.
Lun vn tt nghip: Ti sao phi xõy dng cỏc cụng ty thnh cỏc tp
on kinh t ln mnh ?



3

Để đảm bảo cho các DNNN đủ làm đối tợng với các doanh nghiệp
thuộc các thành phần kinh tế khác, chúng ta đang xucs tiến xây dựng các tập
đoàn kinh doanh mạnh của Nhà nớc mà bớc đầu là việc thành lập các Tổng
công ty 91 (Quyết định 91/Ttg) và 90 (Quyết định 90/Ttg) việc thành lập các
Tổng công ty này nhằm tập trung vốn, kỹ thuật để tăng cờng sức cạnh tranh,
tự vơn lên giành vị trí chi phối ngành hàng hoặc một số ngành hàng, trở
thành xơng sống của nền kinh tế. Các Tổng công ty Nhà nớc hiện nay
chiếm khoảng 80% sản lợng và vốn của khu vực DNNN, có khả năng chi
phối toàn Bộ nền kinh tế. Việt Nam.
2. Thành lập các Tổng công ty Nhà nớc là một biện pháp để sắp xếp
lại các DNNN.
Nhằm khắc phục sự dàn trải và nâng cao hiệu quả hoạt động của các
DNNN, thời gian qua Nhà nớc ta đã ban hành nhiều chính sách sắp xếp lại
DNNN. Đặc biệt, ngày 7/3/1994, thủ tớng Chính phủ đã ra quyết định số
s90/Ttg và 91 Ttg thành lập 18 - Tổng công ty có quy mô quốc gia và 73 Tổng
công ty có quy mô nhỏ hơn. Gọi tắt là các Tổng công ty 91,90. Theo các quyết
định này thì tất cả các Tổng công ty (đợc thành lập trớc đó) không đủ điều
kiện về vốn, tài sản phải hạ cấp. Hiện nay, các Tổng công ty Nhà nớc này thu
hút gần 1100 DNNN là thành viên hạch toán độc lập hoặc phụ thuộc, chiếm
khoảng 30% tổng số DNNN đang hoạt động và khoảng 70% doanh nghiệp do
trung ơng quản lý. Tính đến cuối năm 1999, cả nớc có 5.925DNNN, mặc dù
số lợng DNNN giảm gần 50% so với năm 1989 song DNNN vẫn giữ vị trí
quan trọng trong nền kinh tế quốc dân.
3. Thí điểm thành lập các Tổng công ty Nhà nớc theo hớng hình
thành và phát triển các tập đoàn kinh tế mạnh là một chủ trơng đúng
đắn của Nhà nớc ta.
Các Tổng công ty hiện nay về cơ bản là doanh nghiệp 100% vốn Nhà

đốc (TGĐ), Ban kiểm soát; các đơn vị thành viên.
Tổng công ty 90 và Tổng công ty 91 đợc phân biệt dựa trên quy mô v
ốn pháp định, số lợng doanh nghiệp thành viên; cấp có thẩm quyền quyết
định thành lập, phê chuẩn điều lệ và bổ nhiệm nhân sự Bộ máy của Tổng công
ty.

5

Việc lựa chọn mô hình Tổng công ty nh trên, lúc đầu, sự hoạt động có
thể cha có hiệu quả so với mô hình doanh nghiệp hoạt động độc lập thành lập
theo quyết định 338; song, cái đợc lớn là giảm đáng kể số lợng doanh
nghiệp trực thuộc Bộ quản lý ngành hay cấp hành chính địa phơng cũng nh
giảm số lợng doanh nghiệp không cần thiết, tiếp tục duy trì qua sắp xếp lại
khi đa vào Tổng công ty. Cái đợc lớn và cơ bản tạo cho Bộ và cấp hành
chính địa phơng thực hiện đúng đắn chức năng quản lý Nhà nớc đáp ứng
yều cấp thiết việc nâng cao hiệu quả và hiệu lực hoạt động của Bộ máy quản
lý hành chính hiện nay.
2. Các kết quả bớc đầu.
Hiên nay, cả nớc có 17 Tổng công ty 91, 74 Tổng công ty 90. Các Tổng
công ty này đã dung nạp gần 1100 DNNN làm thành viên, tơng đơng 70%
số DNNN đo trung ơng quản lý; chiếm s80% tổng số vốn và giá trị sản lợng
của DNNN. Do đó, các Tổng công ty Nhà nớc không những chi phối cơ bản
khu vực DNNN mà còn chi phối cả nền kinh tế. Kết quả bớc đầu nh sau:
* Các Tổng công ty Nhà nớc đã đi vào ổn định, khắc phục khó khăn,
vơn lên đạt kết quả đáng kể về sản xuất, kinh doanh.
Hầu hết các Tổng công ty đều đạt mức tăng trởng đợc giao về tổng sản
lợng sản xuất, tổng doanh thu, nộp ngân sách, lãi, lỗ, thu nhập bình quân
ngời lao động, kim ngạch xuất khẩu nhập khẩu và một số chỉ tiêu quan trọng
khác đầu tăng trởng qua các năm. Có một số Tổng công ty ngày càng lớn
mạnh, có thêm lực phát triển, hoạt động có hiệu quả, ổn định, vững chắc; nh

đều quản lý thống nhất đợc các đầu mối thị trờng xuất nhập khẩu.
* Đa ngành, đa lĩnh vực trong hoạt động sản xuất kinh doanh, trong đó
có ngành chủ đạo mang tên của Tổng công ty.
Thực tế hoạt động đã khẳng định đợc hớng hoạt động kinh doanh đa
ngành, đa lĩnh vực của các Tổng công ty là đúng đắn, nâng cao đợc hiệu quả
và vị trí của mỗi Tổng công ty trong cơ chế kinh tế thị trờng đa thành phần
với mở cửa với thị trờng bên ngoài, thích ứng đợc với các tình huống
chuyển đổi của nền kinh tế. Kinh nghiệm và thực tế hiện nay cho thấy đa
dạng hoá hoạt động theo đa ngành, đa lĩnh vực có ngành kinh tế chủ lực là
thiết thực, đem lại hiệu quả cao đối với các Tổng công ty.

7

3. Những vấn đề đặt ra trong hoạt động sản xuất của Tổng công ty.
Qua gần 6 năm hoạt động, bên cạnh những thành tích đạt đợc, mô hình
Tổng công ty Nhà nớc cũng đã Bộc lộ một số mặt còn yếu kém.
3.1. Về tổ chức và các mối quan hệ, chức năng phân cấp hoạt động.
3.1.1. Vai trò của Hội đồng quản trị
Theo điều lệ mẫu Tổng công ty, cơ cấu và Bộ máy của mô hình Tổng
công ty mới gồm có: HĐQT, Ban kiểm soát, Tổng giám đốc và Bộ máy giúp
việc. Tổng công ty đợc quản lý bởi HĐQT và đợc điều hành bởi Tổng giám
đốc. Nhng trong thực tế thời gian qua, vai trò của HĐQT trong các Tổng
công ty hầu nh rất mờ nhạt. Có một số Tổng công ty đã hoạt động vài năm
rồi mà vẫn cha đủ số lợng thành viên HĐQT. Cá biệt, có Tổng công ty cho
tới tận đầu năm 1999 mới có chủ tịch HĐQT. Theo báo cáo của ban đổi mới
quản lý doanh nghiệp trung ơng thì Qua thực tế hoạt động cho thấy một số
thành viên HĐQT không đủ năng lực dù thiếu am hiểu chuyên môn quản lý,
cha gắn bó với hoạt động sản xuất kinh doanh của Tổng công ty. Và chức
danh Chủ tịch HĐQT cũng gây nhiều tranh cãi trong giới doanh nghiệp.
Nhiều ngời cho rằng, Chủ tịch HĐQT là một chức danh hữu danh vô thực,